Koruyucu ve Önleyici Tedbirler 6284 Sayılı Kanun

6284 Sayılı Kanun Kapsamı ve Şiddet Tanımı

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında şiddet; kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik yönden zarar görmesiyle ya da acı çekmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel olan hareketleri, buna yönelik tehdit ve baskıyı ya da bireyin özgürlüğünün keyfî biçimde kısıtlanmasını içeren, toplumsal, kamusal veya özel alanda sergilenen her türlü sözlü, fiziksel, cinsel, psikolojik ya da ekonomik eylemi ifade eder. Kanunun sağladığı koruyucu güvencelerden yararlanmada cinsiyet, medeni hâl veya cinsel yönelim ayrımı gözetilmez; şiddete uğrayan ya da uğrama tehlikesi bulunan kadınlar, çocuklar, diğer aile bireyleri ve tek taraflı ısrarlı takibe maruz kalan tüm bireyler kanun koruması altındadır.

Bir kişinin şiddete maruz kalması veya bu tehlike altında bulunması hâlinde, durumu herkes sözlü, yazılı veya sair iletişim vasıtalarıyla yetkili makam ve mercilere bildirebilir. Bu tehlikeden ya da gerçekleşen şiddet eyleminden haberdar olan kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları bakımından ise durumu gecikmeksizin yetkili şikâyet mercilerine ihbar etmek kanuni bir yükümlülüktür.

Koruyucu Tedbirlerin Kapsamı ve İstenme Usulü

Koruyucu tedbirler; şiddet mağdurları ve şiddet uygulayanlar hakkında hâkim, kolluk görevlileri veya mülkî amirler tarafından talep üzerine ya da resen verilen, temel gayesi tehlike altındaki kişilerin emniyetini ve korunmasını sağlamak olan kararlardır. Tedbir kararları ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir. İlgililer koruma taleplerini en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkimine, mülkî amire veya kolluk birimine iletebilir. 6284 sayılı Kanun m. 8/3 uyarınca koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz.

Mülkî amir tarafından korunan kişiye ve gerekiyorsa beraberindeki çocuklara uygun barınma yeri tahsis edilmesine, geçici maddi yardımda bulunulmasına, hukuki, psikolojik, meslekî ve sosyal danışmanlık hizmeti sunulmasına, hayati tehlike varlığında geçici koruma altına alınmasına ve zorunluluk bulunması hâlinde kreş imkânı temin edilmesine karar verilebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde barınma yeri sağlanması ile geçici koruma tedbirleri kolluk amirlerince de kararlaştırılabilir. Kolluk amiri evrakı karar tarihini izleyen ilk işgününde mülkî amirin onayına sunar; mülkî amir tarafından kırk sekiz saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar.

Hâkim tarafından korunan kişiye yönelik olarak işyerinin değiştirilmesi, evli olması hâlinde müşterek yerleşim yerinden bağımsız ayrı bir yerleşim yeri tayin edilmesi veya ilgilinin talebi üzerine tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesi kararlaştırılabilir. Ayrıca korunan kişi açısından hayati tehlikenin bulunması ve diğer koruma tedbirlerinin yetersiz kalacağının anlaşılması durumunda, ilgilinin aydınlatılmış rızası alınarak kimlik ve ilgili diğer bilgi ve belgelerin değiştirilmesine de hâkim tarafından karar verilebilir. Gerekli görüldüğünde korunan kişi ve diğer aile fertlerinin kimlik ile adres bilgileri tüm resmî kayıtlarda gizli tutulur ve tebligat işlemleri için ayrı bir adres belirlenir.

Şiddet Uygulayana Yönelik Önleyici Tedbirler

Önleyici tedbirler şiddet uygulayan veya uygulama ihtimali bulunan faillere yönelik geciktirilmeksizin verilir ve bu kararın geciktirilmesi kanunun amacını tehlikeye düşürecek hâllere yol açamaz. 6284 sayılı Kanun m. 5/1 uyarınca hâkim tarafından; korunan kişiye karşı şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunulmaması, ortak konuttan veya bulunulan yerden derhâl uzaklaştırılarak müşterek konutun korunan kişiye tahsisi, korunan kişilere ve bu kişilerin konut, okul veya işyerlerine yaklaşılmaması, çocuklarla kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yürütülmesi, sınırlandırılması ya da tamamen kaldırılması kararlaştırılabilir. Bunun yanında failin silahlarını kolluğa veya kurumuna teslim etmesi ve korunan kişiyi iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi gibi önleyici yaptırımlar da uygulanabilir.

Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde şiddet tehdidinde bulunmama, müşterek konuttan derhâl uzaklaştırma ve korunan kişilere ya da bulundukları yerlere yaklaşmama gibi kanunda belirtilen önleyici tedbirler kolluk amirlerince de alınabilir. Kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi takip eden ilk işgünü içinde hâkimin onayına sunar; hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar.

Hâkim, 6284 sayılı Kanun’da öngörülen tedbirlerle birlikte 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nda yer alan koruyucu ve destekleyici tedbirlere ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki kurulması konularında karar vermeye yetkilidir. Şiddet uygulayan kişinin ailenin geçimini sağlayan veya katkıda bulunan kişi olması durumunda, 4721 sayılı Kanun uyarınca önceden hükmedilmiş bir nafaka bulunmaması kaydıyla, şiddet mağdurunun yaşam düzeyi gözetilerek talep olmasa dahi resen tedbir nafakasına hükmedilebilir.

Kararların Tebliği, Süresi ve İtiraz Yolu

Tedbir kararları ilk defasında en çok altı ay için tesis edilebilir. Şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin sürdüğünün anlaşılması hâlinde resen, korunan kişinin, Bakanlığın veya kolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirlerin süresi ya da şekli değiştirilebilir, tedbirler kaldırılabilir veya aynen devam ettirilebilir. Tedbir kararı taraflara tefhim veya tebliğ edilirken şiddet uygulayana tedbire aykırı davranması durumunda zorlama hapsine tabi tutulacağı ihtarı açıkça yapılır. Tedbir talebinin reddine ilişkin kararlar ise yalnızca korunan kişiye tebliğ edilir.

6284 sayılı Kanun hükümlerine göre verilen kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir. Hâkim kararlarına karşı yapılan itiraz, o yerde aile mahkemesinin birden fazla dairesi bulunuyorsa numara olarak izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye gönderilir. Tek aile mahkemesi dairesinin bulunduğu yerlerde itiraz asliye hukuk mahkemesince incelenir; aile mahkemesi hâkimi ile asliye hukuk mahkemesi hâkiminin aynı kişi olması durumunda ise dosya en yakın asliye hukuk mahkemesine intikal ettirilir. İtiraz mercii kararını bir hafta içinde kesin olarak karara bağlar ve itiraz edilmiş olması tedbirin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.

Tedbire Aykırılık ve Zorlama Hapsi

Önleyici tedbir kararlarına aykırı hareket eden şiddet uygulayan hakkında, fiili bir suç oluştursa bile ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsi uygulanır. Tedbir kararının gereklerine aykırılığın her tekrarında, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre zorlama hapsinin süresi on beş günden otuz güne kadardır; ancak zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez.

Zorlama hapsi yaptırımı seçenek yaptırımlara çevrilemez ve adli sicil kaydına işlenmez. Zorlama hapsine ilişkin mahkeme kararları infaz için Cumhuriyet başsavcılığına tevdi edilir ve infaz işlemleriyle eş zamanlı olarak Bakanlığın ilgili il ve ilçe müdürlüklerine bildirilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy