Çekişmeli Boşanmada Kusurun Rolü
Çekişmeli boşanma davalarında kusur, davanın kabulünden tazminata kadar pek çok sonucu belirler. Kusursuz olan eşe karşı açılan boşanma davası reddedilir; bu nedenle davacı eşin, karşı tarafın en az da olsa kusurlu olduğunu ispat etmesi zorunludur. Anlaşmalı boşanmada ise kusur ve ispat şartı aranmaz.
Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesi tazminat taleplerini kusur dengesine bağlamaktadır. Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir (TMK m. 174/1). Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat talep edebilir (TMK m. 174/2). Her iki tazminat türü için de eşit kusurlu eş lehine hüküm kurulamaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 174Kaynağı aç
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/1192, K. 2021/3145Kaynağı aç
Manevi Tazminat için Kişilik Hakkına Saldırı Şartı
TMK m. 174/2 kapsamında manevi tazminata hükmedilebilmesi için boşanmaya sebep olan olayların aynı zamanda talep eden eşin kişilik haklarına saldırı niteliği taşıması gerekir. Bu şart, maddi tazminattaki kusursuz veya daha az kusurlu olma koşulunun yerine geçmez; ikisi birbirinden bağımsız olarak değerlendirilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin bazı kararlarında, birlik görevlerini genel anlamda ihmal etmenin tek başına kişilik hakkına saldırı oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan eşin hastalığı ve ameliyatı sırasında ilgilenmeme vakıasını içeren olaylarda aynı daire, erkeğin daha fazla kusurlu olduğuna hükmetmiş ve tazminat taleplerinin reddini bozmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/8975, K. 2014/19548). Bu iki yaklaşım farklı somut olaylara ilişkin olup genel ihmal ile hastalık dönemindeki ilgisizlik birbirinden ayrı ele alınmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/8975, K. 2014/19548Kaynağı aç
Hakaret, Küçük Düşürme ve Onura Saldırı
Eşe hakaret etmek boşanmada kusur oluşturan davranışlardandır. Kusur ağırlığı, hakaretin somut olayın diğer vakıalarıyla birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir; tek bir olay için salt hakaret vakıasına bakılarak eşin ağır mı yoksa eşit mi kusurlu sayılacağı genel bir kural olarak belirlenemez.
Eşe küçük düşürücü söz ve davranışlarda bulunmak, başkalarının yanında sürekli olarak eşi aşağılamak ve eşin aile bireylerinin ortak konuta gelmesini istememek de boşanmada kusur kapsamında değerlendirilen vakıalar arasındadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/1192, K. 2021/3145 sayılı kararında bu tür davranışları somut olay özelinde incelemiş; ancak soyut tanık beyanına dayanan birlik görevi ihmali ve ilgilenmeme eylemlerini aynı davada eşe kusur olarak yüklememiştir.
Eşin namusunu ve onurunu zedeleyecek nitelikte dedikodu yayılmasına sebebiyet vermek de boşanmada kusur oluşturmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/28263, K. 2015/904 sayılı kararında kocanın bu davranışını fiziksel şiddet ve hakaretle birlikte kusur olarak saymış; karşı tarafın güven sarsıcı davranışı ve hakareti de aynı davada tespit edilerek her iki eşin boşanma davası açmakta haklı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/28263, K. 2015/904Kaynağı aç
Fiziksel Şiddet ve Tehdit
Eşe fiziksel şiddet uygulamak boşanmada kusur doğuran davranışlardandır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/24213, K. 2015/9355 sayılı kararında eşe birden fazla fiziksel şiddet uygulayan, birlik görevlerini yerine getirmeyen ve eşinin annesinin üzerine yürüyen kocanın bu eylemlerini, karşı tarafın tehdit ve iş engelleme eylemleriyle birlikte değerlendirmiş; tarafların eşit kusurlu olduğuna hükmetmiş ve erkeğin daha ağır kusurlu sayılmasını bozmuştur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2015/485, K. 2015/13913 sayılı kararında ise eşe sürekli fiziksel şiddet uygulamayı, hakaret etmeyi ve ilgisiz davranmayı, karşı tarafın diğer kusurlarıyla birlikte ele almış ve bu somut olayda şiddet uygulayan tarafın diğerine göre daha fazla kusurlu olduğunu tespit etmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/24213, K. 2015/9355Kaynağı aç
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2015/485, K. 2015/13913Kaynağı aç
Eşi silahla ölümle tehdit etmek de boşanmada kusur oluşturmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/4913, K. 2021/6722 sayılı kararında bu davranışı karşı tarafın güven sarsıcı eylemiyle birlikte değerlendirmiş ve tarafları eşit kusurlu kabul etmiştir. Eşit kusurlu eş lehine TMK m. 174/1-2 kapsamında tazminata hükmedilemeyeceğinden, hatalı kusur tespitine dayanan tazminat kararı bozulmuştur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/4913, K. 2021/6722Kaynağı aç
Dedikodu ve Üçüncü Kişilere Yönelik Eylemler
Eş hakkında dedikodu yapmak boşanmada kusur sayılmaktadır. Eşi başkalarıyla kıyaslamak, hakir görmek, baskı uygulamak ve eşin iktidarsız olduğuna ilişkin dedikodu çıkarmak da kusur kapsamında değerlendirilen vakıalardandır. Mahalle sakinlerinin tepkisini çekecek biçimde dedikodu yaparak eşi ve ailesini zor durumda bırakmak ile gelen misafirlere nezaketsiz davranmak ise Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin E. 2015/485, K. 2015/13913 sayılı kararında kadına kusur olarak yüklenmiş; ancak aynı olayda erkeğin şiddet ve ilgisizlik fiilleri daha ağır bulunmuştur.
Eşin çalıştığı firmayı arayarak onu sahtekar ya da dolandırıcı olarak tanıtmak ve bu yolla eşin işlerini engellemek, boşanmada kusur oluşturan davranışlar arasında sayılmaktadır. Eşin akrabalarını tehdit edip rahatsız etmek de aynı çerçevede değerlendirilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/24213, K. 2015/9355 sayılı kararında bu eylemleri erkeğin birden fazla fiziksel şiddeti ve birlik görevlerini yerine getirmemesiyle bir bütün olarak ele almış; tarafların eşit kusurlu olduğuna hükmetmiştir.
Eşin büyü yaptıklarına ve kocasının erkekliğinin olmadığına ilişkin dedikodu çıkarmak ile kocaya ilgisiz davranmak kadın için kusur olarak değerlendirilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/22394, K. 2015/7392 sayılı kararında bu kusurların karşısında erkeğin eşine şiddet uygulamasını ve karısının ailesiyle görüşmesini engellemesini daha ağır kusur olarak nitelendirmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/22394, K. 2015/7392Kaynağı aç
Birlik Görevlerini İhmal ve İlgisizlik
Evlilik birliği süresince düzenli çalışmayarak aile yükümlülüklerini yerine getirmemek boşanmada kusur oluşturmaktadır. Evin geçimini temin etmemek ve eşe ilgisiz davranmak da birlik görevlerini yerine getirmeme kapsamında değerlendirilen davranışlardır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/8975, K. 2014/19548 sayılı kararında hastalık ve ameliyatta ilgilenmeme ile geçim ve ilgi eksikliğini bir arada değerlendirerek kocanın daha fazla kusurlu olduğuna hükmetmiş; her iki tazminat talebinin reddini bozmuştur.
Eşin hastalığı ve ameliyatı sırasında ilgilenmemek de kusur doğuran davranışlar arasında yer almaktadır. Genel birlik görevi ihmalinin kişilik hakkına etkisi ise somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmektedir; konuya ilişkin kararlarda farklı sonuçlara ulaşıldığı görülmektedir.
Ortak evin kilidini değiştirmek ve evdeki eşyaları almak da boşanmada kusur olarak değerlendirilebilmektedir. Bu vakıanın mahkemece gözetilmesi için süresi içinde cevap dilekçesiyle ileri sürülmüş olması aranmıştır.
Çocuklara Yönelik Davranışlar
Çocukların ihtiyaçlarıyla ilgilenmemek boşanmada kusur olarak kabul edilmektedir. Bu vakıa, birden fazla kusurlu davranışın bir arada bulunduğu davalarda kusur ağırlığının belirlenmesinde dikkate alınmaktadır.
Engelli ortak çocukla yeterince ilgilenmemek ve ona fiziksel şiddet uygulamak da kusur vakıaları arasında yer almaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/178, K. 2021/521 sayılı kararında kadının bu davranışlarını, erkeğin eşe ve ortak çocuklara sürekli fiziksel şiddet uygulamasıyla birlikte değerlendirerek tarafları eşit kusurlu bulmuştur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/178, K. 2021/521Kaynağı aç
Aileye ve Sosyal Çevreye Yönelik Vakıalar
Eşin ailesinin hakaret ve aşağılamalarına sessiz kalmak boşanmada kusur olarak değerlendirilebilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, eşinin ailesinin hakaret ve aşağılamalarına sessiz kalan ve fiili ayrılık döneminde eşiyle ilgilenmeyen erkek ile eşine küçük düşürücü sözler söyleyen ve birlik görevlerini yerine getirmeyen kadını somut olayda eşit kusurlu bulmuştur.
Eşin ailesiyle görüşmesine izin vermemek ayrı bir kusur vakıası olarak kabul görmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/22394, K. 2015/7392 sayılı kararında karısının ailesiyle görüşmesini engelleyen ve eşine şiddet uygulayan erkeği, eşin dedikodu ve ilgisizlik kusuruyla kıyaslandığında daha ağır kusurlu saymıştır.
Eşinden başka biriyle evleneceğini önererek güven sarsıcı davranış sergilemek de boşanmada kusur kapsamında değerlendirilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/1192, K. 2021/3145 sayılı kararında bu davranışı kadına yüklemiş; bölge adliye mahkemesince kabul edilen ve gerçekleşen diğer olaylarla birlikte değerlendirerek tarafları eşit kusurlu kabul etmiştir.
Eşe ekonomik şiddet içeren davranışlar sergilemek de boşanmada kusur kapsamında ele alınmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/1192, K. 2021/3145 sayılı kararında ekonomik şiddeti hakaret ve küçük düşürücü davranışlarla birlikte inceleyen bölge adliye mahkemesinin erkeği ağır kusurlu saymasını hatalı bulmuş; bölge adliye mahkemesince kabul edilen ve gerçekleşen diğer olaylar değerlendirildiğinde tarafların eşit kusurlu olduğuna hükmetmiştir.
Güven Sarsıcı Davranış
Eşe yönelik güven sarsıcı davranış boşanmada kusur olarak değerlendirilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/28263, K. 2015/904 sayılı kararında kadının güven sarsıcı davranışı ve hakaretinin varlığını tespit etmiş; bu durumda kocanın da boşanma davası açmakta haklı olduğunu kabul etmiştir. Güven sarsıcı davranışın somut kapsamı her olayda ayrıca belirlenmekte olup hangi eylemlerin bu kategoriyi oluşturduğu genel bir tanımla sınırlandırılmamıştır.
Bir vakıaya kusur olarak dayanılabilmesi için o vakıanın dilekçede ileri sürülmüş ve ispat edilmiş olması gerekir. İspat edilemeyen güven sarsıcı davranış vakıası eşe kusur olarak yüklenemez.
Kusur İspatında Usul Kuralları
Davalı tarafça süresinde cevap dilekçesi sunulmaması hâlinde, yasal süreden sonra ileri sürülen iddia ve savunmalara dayanılarak davacıya kusur yüklenemez. Bu usul koşulu kusur tespitinin kapsamını doğrudan etkiler.
Tanık beyanlarının soyut nitelikli olması hâlinde bu beyanlar kusur vakıasını ispata yetmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/1192, K. 2021/3145 sayılı kararında soyut tanık beyanına dayanan birlik görevini yerine getirmeme ve ilgilenmeme eylemlerinin eşe kusur olarak yüklenemeyeceğini belirlemiştir.
Bozma ilamına uyulduktan sonra yargılamada mahkeme, bozma kapsamı dışında kalan ve kesinleşen kusurlar dışında yeni bir kusur yükleyemez. Bu ilke, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin ilgili kararlarında somut olaylara uygulanmış; bozmayla kesinleşen birlik görevi ihmali dışındaki vakıanın eşe kusur olarak yüklenemeyeceği belirlenmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/618, K. 2021/1666Kaynağı aç
Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda maddi veya hukuki açıdan belirsiz ya da çelişkili gördüğü hususlar hakkında taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir ve delil gösterilmesini isteyebilir; bu yetki Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31. maddesinde düzenlenmiştir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 31Kaynağı aç
Kusur Tespitinin Tazminata Yansıması
Kusur tespiti hatalı yapılırsa buna dayanan maddi ve manevi tazminat talepleri de bozma kapsamına girer. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/24213, K. 2015/9355 ve E. 2014/8975, K. 2014/19548 sayılı kararlarında yanlış kusur tespitine bağlı olarak verilen TMK m. 174/1-2 kapsamındaki tazminatlara ilişkin hükümleri bozmuştur.
İstinaf kararının gerekçesinde yapılan kusur düzeltmesinin hüküm sonucuna yansıtılmaması, gerekçe ile hüküm arasında çelişki yaratır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/6843, K. 2021/8200 sayılı kararında bu çelişkiyi tek başına bozma sebebi olarak değerlendirmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/6843, K. 2021/8200Kaynağı aç
Zarar ve kusur ispat yükümlülüğü zarar görene aittir. Zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun biçimde belirler (TBK m. 50).
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 50Kaynağı aç
Terk Nedeniyle Boşanma
Türk Medeni Kanunu'nun 164. maddesi terk nedenine dayalı boşanmayı düzenlemektedir. Eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk etmesi ya da haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesi; ayrılığın en az altı ay sürmesi; bu durumun devam etmesi ve hâkim ya da noter ihtarının sonuçsuz kalması hâlinde terk edilen eş boşanma davası açabilir. Diğerini terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 164Kaynağı aç
Terk ihtarı hâkim veya noter tarafından yapılır; ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar bildirilir. Gerektiğinde ihtar ilan yoluyla yapılabilir. Ayrılığın dördüncü ayı bitmeden ihtar istenemez; ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz (TMK m. 164).
Sık Sorulan Sorular
Eşe hakaret etmek boşanmada hangi sonuçları doğurur?
Eşe hakaret etmek boşanmada kusur oluşturur. Kusur ağırlığı somut olayın tüm vakıaları birlikte değerlendirilerek belirlenir. Eşit kusurlu taraf lehine TMK m. 174 kapsamında tazminata hükmedilemez.
Eşit kusurlu taraf tazminat alabilir mi?
Eşit kusurlu eş lehine tazminata hükmedilemez. TMK m. 174/1 kapsamında maddi tazminat talep edebilmek için kusursuz ya da daha az kusurlu olmak; TMK m. 174/2 kapsamında manevi tazminat talep edebilmek için ise ayrıca kişilik hakkının saldırıya uğramış olması gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, hatalı kusur tespitine dayanan tazminat kararlarını bu gerekçeyle bozmaktadır.
Soyut tanık beyanı kusur ispatı için yeterli midir?
Hayır. Tanık beyanlarının soyut nitelikli olması hâlinde bu beyanlar kusur vakıasını ispata yetmez ve ilgili eylem eşe kusur olarak yüklenemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/1192, K. 2021/3145 sayılı kararında birlik görevini yerine getirmeme ve ilgilenmeme eylemlerine ilişkin soyut tanık ifadelerine dayanılmasını hatalı bulmuştur.
Güven sarsıcı davranış ispat edilemezse ne olur?
İspat edilemeyen güven sarsıcı davranış vakıası eşe kusur olarak yüklenemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, karşı dava dilekçesinde dayanılan ancak ispat edilemeyen bir güven sarsıcı davranış vakıasını bu gerekçeyle kusur kapsamından çıkarmıştır.
Manevi tazminat için yalnızca kusurlu olmak yeterli midir?
Hayır. TMK m. 174/2 uyarınca manevi tazminat talep edebilmek için boşanmaya sebep olan olayların ayrıca talep eden eşin kişilik haklarına saldırı niteliği taşıması gerekir. Bu şart maddi tazminattaki kusursuz veya daha az kusurlu olma koşulunun yerini almaz; ikisi birbirinden bağımsız olarak değerlendirilir.
Terk nedeniyle boşanma davası açmak için ne kadar beklenmesi gerekir?
Ayrılığın en az altı ay sürmesi, hâkim ya da noter aracılığıyla yapılan ihtarın sonuçsuz kalması ve durumun devam etmesi gerekir. İhtar, ayrılığın dördüncü ayı bitmeden istenemez; ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz (TMK m. 164).
Süresinde cevap dilekçesi verilmezse davalıya kusur yüklenebilir mi?
Davalı tarafça süresinde cevap dilekçesi sunulmaması hâlinde, yasal süreden sonra ileri sürülen iddia ve savunmalar dikkate alınarak davacıya kusur yüklenemez. Bu usul koşulu kusur tespitinin kapsamını doğrudan etkiler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

