Boşanmadan Sonra Yapılması Gerekenler ve Hukuki Haklar

Boşanma, hâkimin kararıyla değil bu kararın kesinleşmesiyle hüküm doğurur. Karar kesinleşinceye kadar taraflar hukuken evli sayılır ve sadakat yükümlülüğü bu aşamada da devam eder. Mahkemenin boşanma kararı vermesiyle süreç kendiliğinden sona ermez; kararın kesinleşmesi hukuki hakların kullanılabilmesi bakımından zorunlu bir eşiktir.

Gerekçeli Kararın Yazımı ve Kesinleşme Süreci

Zorunlu nedenlerle sadece hüküm sonucunun tefhim edildiği hâllerde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 294/4 uyarınca gerekçeli kararın tefhim tarihinden başlayarak bir ay içinde yazılması gerekir.

Gerekçeli karar taraflara tebliğ edildikten sonra iki haftalık istinaf süresi işlemeye başlar. Bu süre içinde istinafa başvurulmaması veya istinaf hakkından feragat edilmesi durumunda karar kesinleşir ve kesin hüküm niteliği kazanır. Gerekçeli karar tebliğ alınmadıkça dosyanın kesinleşmesi mümkün değildir.

Kesinleşen boşanma kararına mahkemeden kesinleşme şerhi alınır ve bu karar nüfus müdürlüğüne bildirilir.

Boşanma Sonrası Kadının ve Çocuğun Soyadı

Boşanma hâlinde kadın, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 173/1 gereğince evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadın evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir.

Boşandığı erkeğin soyadını sürdürmekte haklı bir menfaati bulunan kadın, bu durumun eski eşe herhangi bir zarar vermeyeceğini ispatlaması kaydıyla, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 173 uyarınca talepte bulunarak söz konusu soyadını taşımayı sürdürebilir. Ancak koşulların sonradan başkalaşması durumunda erkek bu iznin iptal edilmesini yargı makamlarından isteyebilir.

Boşandıktan sonra da müşterek çocuğun kendi soyadını taşımasını isteyen annenin, mahkemede çocuğun annesinin soyadını kullanmaya izin davası açması gerekir.

Yeniden Evlenme ve Kadın İçin Bekleme Süresi

Boşanma davası kesinleşen erkek için kanunda herhangi bir evlenme bekleme süresi düzenlenmemiştir. Erkek, boşanmanın nüfus idaresine bildirilmesinin ardından hemen evlenebilir.

Kadın yönünden 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 132 gereğince evliliğin hitamından itibaren üç yüz günlük bekleme süresi kuralı geçerlidir. Doğumun gerçekleşmesiyle bu süre kendiliğinden son bulur. Kadının önceki evliliğinden hamile bulunmadığının anlaşılması ya da boşanmış eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâllerinde ise mahkeme söz konusu süreyi kaldırır.

Aile Konutu ve Taşınmazların Durumu

Kira ilişkisine dayalı aile konutunda hâkim, gereklilik bulunması hâlinde sözleşmede taraf sıfatı taşımayan eşin konutta ikametine karar verebilir. Kiralayanın sözleşmeden doğan haklarının korunmasını sağlayacak düzenlemeler ise boşanma hükmüyle birlikte mahkemece kendiliğinden karara bağlanır.

Evliliğin sona ermesiyle birlikte taşınmaz aile konutu niteliğini yitirdiğinden, malik olan eş kesinleşmiş olan boşanma ilamı ile taşınmaz üzerindeki aile konutu şerhinin kaldırılmasını isteyebilir.

Anlaşmalı boşanma ilamının hüküm kısmında tapu devrinin ne zaman ve nasıl yapılacağı belirtilmişse devir bu hükme göre yerine getirilir. Taraflardan birinin ilamdaki tapu devrine yanaşmaması durumunda ise ayrı bir dava açılması gerekir.

Nafaka Talepleri ve Dava Zamanaşımı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 178 gereğince evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Eşler anlaşmalı boşanmada yoksulluk nafakasının ödenmemesi yönünde anlaşmışsa veya boşanma davasında yoksulluk nafakası verilmesine yer olmadığına karar verilmişse, boşanmadan sonra yoksulluk nafakası talep edilemez. Buna karşılık, mahkemece hükmedilmiş var olan yoksulluk nafakasının artırılması talep edilebilir.

Müşterek çocuğun ihtiyaçlarına yönelik iştirak nafakasının ödenmesi veya artırılması için anlaşmalı boşanmadan sonra her zaman dava açılabilir.

Mal Paylaşımı ve Ziynet Talepleri

Anlaşmalı boşanma davasında mal paylaşımı konusunda hüküm bulunması hâlinde boşanmadan sonra mal paylaşımı davası açılamaz; açılması durumunda dava reddedilir. Anlaşmalı boşanma davasında mal paylaşımı hakkında herhangi bir hüküm bulunmaması hâlinde ise boşanmadan sonra mal paylaşımı davası açılabilir.

Eşler arasındaki mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan alacaklar boşanmanın kesinleşmesiyle başlayan genel zamanaşımı süresine tabidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146 hükmü uyarınca, kanunda aksine bir düzenleme bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.

Anlaşmalı boşanma davasında ziynet alacağı konusunda herhangi bir anlaşma yapılmamış olduğu sürece, boşanmadan sonra ziynet alacağı davası açılabilir.

Velayet Önlemleri, Kişisel İlişki ve Miras Hakları

Ebeveynlerden birinin yeniden evlenmesi, başka bir yere yerleşmesi veya vefatı gibi yeni durumların zorunlu kılması hâlinde, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 183 uyarınca mahkeme kendiliğinden veya anne ya da babanın başvurusu üzerine velayete dair gerekli tedbirleri karara bağlar.

Boşanma kararından sonra çocuğun doğması durumunda, bu çocuğun velayetinin kime verileceğinin tespiti için ayrı bir dava açılması gerekir. Velayet, boşanma kararında diğer çocukların verildiği ana ya da babaya kendiliğinden geçmez.

Ana veya baba dışındaki üçüncü kişiler de boşanma hâlinde çocukla arasında kişisel ilişki kurulmasını talep üzerine hâkimden isteyebilir. Çocuğun ninesi veya dedesi bu yönde kişisel ilişki kurulması davası açabilir.

Boşanma neticesinde müşterek çocuğun ana ve babasına karşı miras hakkı zarar görmez; çocuğun yasal mirasçılık hakkı aynen devam eder.

Eşe Bağlı Yeşil Pasaportun İptali

Eş dolayısıyla yeşil pasaporttan yararlanılması durumunda bu pasaport boşanma süresince geçerliliğini korur. Boşanma kararının kesinleşmesinin ardından ise eşe bağlı olarak verilen yeşil pasaport iptal edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy