Türk Medeni Kanunu, eşlerden birinin zinasını, diğerinin hayatına kast edilmesini, pek kötü davranılmasını ya da ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunulmasını, küçük düşürücü suç veya haysiyetsiz hayat hâllerini, terki ve evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını boşanma davası sebebi olarak düzenler. Boşanma davası açmaya hakkı olan eş boşanma veya ayrılık isteyebilir. Kusursuz veya daha az kusurlu taraf maddî tazminat, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf ise koşulları varsa nafaka isteyebilir. Mahkeme evliliği boşanma sebebiyle sona erdirirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 161Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 162Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 163Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 166Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 167Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 164Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 174Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 175Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 225Kaynağı aç
Zina sebebi
Türk Medeni Kanunu’nun 161. maddesi, eşlerden birinin zinasını diğer eş bakımından boşanma davası açma nedeni sayar. Hak, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Sebebi affeden eş bu davayı açamaz. Affın hangi davranışlarla gerçekleşeceği maddede ayrıca tanımlanmamıştır.
Hayata kast, kötü davranış ve onur kırıcı davranış
Türk Medeni Kanunu’nun 162. maddesi üç ayrı davranışa dava hakkı bağlar: diğer eşin hayatına kast etmesi, pek kötü davranması veya ağır biçimde onur kırıcı hareket etmesi. Hak, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde sebebin ortaya çıkmasından itibaren beş yıl geçmekle düşer. Affeden eşin dava hakkı kalmaz. Sürelerin başlangıcının ve affın nasıl kanıtlanacağı bu maddede ayrıca düzenlenmemiştir.
Suç işleme ve haysiyetsiz hayat
Türk Medeni Kanunu’nun 163. maddesi, küçük düşürücü bir suç işlenmesini veya haysiyetsiz bir hayat sürülmesini, bu sebepler yüzünden birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi şartıyla boşanma nedeni sayar. Şart gerçekleşirse diğer eş her zaman boşanma davası açabilir. Madde belirli suçları tek tek saymaz.
Terk ve ortak konuta dönmeme
Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesi, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerden kaçmak amacıyla diğer eşi bırakmayı veya haklı sebep olmaksızın ortak konuta dönmemeyi terk olarak düzenler. Ayrılığın en az altı ay sürmüş ve hâlâ devam ediyor olması, ayrıca istem üzerine hâkim ya da noter tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir. Bu koşullar tamamlanınca terk edilen eş boşanma davası açabilir.
Eşi ortak konutu bırakmaya zorlayan veya haklı bir sebep bulunmaksızın oraya dönmesini engelleyen kişi de terk etmiş kabul edilir. Haklı sebep varsa bu hüküm terk saymaz. Hâkim veya noter, uyuşmazlığın esasını incelemeden, terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesini ve dönmemesinin doğuracağı sonuçları bildirir. Gerektiğinde ihtar ilan yoluyla yapılır.
Boşanma davası için öngörülen sürenin dördüncü ayı dolmadan ihtar istenemez. İhtarın ardından iki ay geçmeden de terk nedeniyle dava açılamaz. Böylece dava, hem en az altı aylık ayrılığa hem de sonuçsuz kalan ihtara bağlıdır. Bu süreler, ayrılık kararı için öngörülen bir ila üç yıllık süreden farklı bir kuruma ilişkindir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 171Kaynağı aç
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması
Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesine göre ortak hayatın sürdürülmesi eşlerden beklenemeyecek ölçüde evlilik birliği temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Sarsılmanın bulunup bulunmadığı somut olayın değerlendirilmesini gerektirir. Davacının kusuru daha ağırsa itiraz hakkı davalıya aittir. İtiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve davalı ile çocuklar yönünden evliliğin sürmesinde korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.
Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya eşlerden birinin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi, birliğin temelinden sarsılmış sayılması sonucunu doğurur. Boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinlemesi, iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması gerekir.
Hâkim, tarafların ve çocukların yararını gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmedilir. Bu durumda tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı yolundaki hüküm uygulanmaz.
Herhangi bir boşanma sebebiyle açılan davanın reddi kesinleştikten bir yıl geçmesine rağmen, sebep ne olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Ayrılık kararı
Türk Medeni Kanunu’nun 167. maddesi, boşanma davası açmaya hakkı olan eşe boşanma ile ayrılık arasında seçim hakkı tanır. 170. maddeye göre boşanma sebebi kanıtlanırsa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verebilir. Talep yalnız ayrılığa yönelikse boşanmaya karar verilemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 170Kaynağı aç
Dava boşanmaya yönelikse ayrılığa ancak ortak hayatın yeniden kurulma olasılığı bulunduğu takdirde karar verilebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 171. maddesi ayrılık süresini bir yıldan üç yıla kadar belirler. Süre, ayrılık kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Süre dolduğunda hangi sonucun doğacağı bu maddede düzenlenmez.
Tazminat ve yoksulluk nafakası
Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesine göre boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatleri zarar gören, kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir. Boşanmaya yol açan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf da kusurlu diğer taraftan uygun miktarda manevî tazminat talep edebilir. Uygun miktarın hangi ölçütlerle belirleneceği maddede ayrıca gösterilmemiştir.
Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesine göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer taraftan onun malî gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Tedbir ve iştirak nafakası bu maddede düzenlenmez.
Boşanmadan doğan haklarda süre ve mal rejimi
Türk Medeni Kanunu’nun 178. maddesine göre evliliğin boşanma nedeniyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Hüküm bu dava haklarına ilişkindir; mal rejiminin tasfiyesine hangi sürenin uygulanacağı bu maddede ayrıca düzenlenmez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 178Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu’nun 225. maddesine göre mal rejimi, eşlerden birinin ölümüyle veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkeme evliliği iptal ya da boşanma nedeniyle sona erdirirse veya mal ayrılığına geçilmesine karar verirse mal rejimi, karar tarihinden değil dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Tasfiye usulü bu maddede yer almaz.
Zina öğrenildikten sonra dava ne kadar sürede açılmalıdır?
Zina nedeniyle açılacak dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Sebebi affeden eşin dava hakkı yoktur.
Ağır davranış için süre ne zaman işlemeye başlar?
Hayata kast, pek kötü davranış veya ağır derecede onur kırıcı davranışta hak, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde sebebin doğmasından itibaren beş yıl geçmekle düşer.
Terk eden eşe ne zaman ihtar gönderilebilir?
Öngörülen sürenin dördüncü ayı bitmeden ihtar istenemez. İhtardan sonra iki ay geçmeden de terk nedeniyle dava açılamaz.
Birlikte başvuru için evlilik ne kadar sürmüş olmalıdır?
Birlikte başvuru veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde birliğin temelinden sarsılmış sayılması için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Hâkimin tarafları dinlemesi, serbest iradeye kanaat getirmesi ve düzenlemeyi uygun bulması da şarttır.
Reddedilen boşanma davasından sonra yeniden dava açılabilir mi?
Herhangi bir sebeple açılan boşanma davasının reddi kesinleştikten bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat kurulamamışsa birlik temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir.
Ayrılık kararı en fazla kaç yıl sürebilir?
Ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar süre verilebilir. Süre, kararın kesinleşmesiyle işlemeye başlar.
Yoksulluk nafakasında kusur koşulu nedir?
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla süresiz nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.
Boşanmadan doğan dava hakları ne zaman zamanaşımına uğrar?
Evliliğin boşanma nedeniyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy