Boşanma Sebepleri, Ayrılık Kararı ve Yabancılık Unsuru

Türk Medeni Kanunu düzenlemelerine göre boşanma davası, kanunda açıkça gösterilen özel veya genel sebeplere dayanılarak açılabilir. Dava hakkına sahip bulunan eş, evliliğin tamamen sonlandırılması yerine dilerse mahkemeden ayrılık kararı verilmesini de isteyebilir. Boşanma veya ayrılık davalarına bakmakla yetkili mahkeme ise taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesi veya davadan önce eşlerin son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Özel Boşanma Sebepleri ve Hak Düşürücü Süreler

Eşlerden birinin zina etmesi hâlinde diğer eş boşanma davası açma hakkına kavuşur. Zina gerekçesiyle dava açma hakkı, boşanma sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay ve her hâlde zina eyleminin gerçekleşmesinden itibaren beş yıl geçmekle düşer. Eşinin zina eylemini affeden tarafın dava açma hakkı bulunmamaktadır.

Eşlerden her biri, diğer eşin hayatına kastetmesi, kendisine pek kötü davranması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunması sebebiyle boşanma davası açabilir. Bu gerekçelere dayalı dava açma hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmesiyle düşer; eşini affeden tarafın dava hakkı kalmaz.

Eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi ya da haysiyetsiz bir hayat sürmesi sebebiyle kendisiyle birlikte yaşaması diğer eşten beklenemez hâle gelirse, bu eş herhangi bir hak düşürücü süreye bağlı kalmaksızın her zaman boşanma davası açabilir.

Evlilik birliğinin getirdiği yükümlülükleri yerine getirmemek amacıyla eşini terk eden veya haklı bir gerekçe bulunmaksızın ortak konuta dönmeyen eşe karşı, ayrılık hâlinin en az altı ay sürmesi ve yapılan ihtarın sonuçsuz kalması durumunda terk sebebiyle boşanma davası açılabilir. Eşini ortak konutu terk etmeye zorlayan ya da haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen taraf da terk etmiş sayılır. İhtar isteminde bulunabilmek için altı aylık ayrılık süresinin dördüncü ayının tamamlanması şarttır; ihtarda iki ay içinde dönülmesi gerektiği ve doğacak hukuki sonuçlar bildirilir ve bu ihtardan itibaren iki ay geçmedikçe boşanma davası açılamaz.

Eşlerden birinin akıl hastası olması ve bu durum sebebiyle ortak hayatın diğer eş yönünden çekilmez hâle gelmesi durumunda, hastalığın geçmesine imkân bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi koşuluyla boşanma davası açılabilir.

Genel Boşanma Sebepleri ve Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması

Evlilik birliği, eşlerin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Davayı açan eşin kusuru diğer eşe göre daha ağır ise davalının açılan davaya itiraz etme hakkı mevcuttur. Ancak davalının bu itirazı hakkın kötüye kullanılması niteliği taşıyorsa ve evlilik birliğinin devamında davalı ile müşterek çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa hâkim boşanmaya karar verebilir.

Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şartıyla, eşlerin mahkemeye birlikte başvurması veya bir eşin açtığı boşanma davasını diğer eşin kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile müşterek çocukların durumuna ilişkin taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulması zorunludur.

Daha önce herhangi bir nedene dayalı olarak açılan boşanma davasının mahkemece reddi yönündeki kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçtikten sonra, müşterek hayat hangi gerekçeyle olursa olsun yeniden kurulamamışsa eşlerden birinin başvurusuyla birliğin sarsıldığı kabul edilir ve boşanma kararı verilir.

Yargılama Tedbirleri ve Ayrılık Kararının Şartları

Boşanma veya ayrılık davası açıldığında hâkim, yargılama süresince gerekli olan barınmaya, geçinmeye, eşlerin mallarının yönetimine ve müşterek çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici tedbirleri kendiliğinden re'sen almakla yükümlüdür.

Boşanma sebebinin ispatlanması hâlinde hâkim boşanmaya veya ayrılığa hükmedebilir. Açılan dava yalnızca ayrılık talebine ilişkin ise hâkim boşanma kararı veremez. Dava boşanma talebiyle açılmışsa, hâkim ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verebilir.

Ayrılık kararı mahkemece bir yıldan üç yıla kadar bir süre için verilebilir ve belirlenen süre kararın kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Ayrılık süresi devam ederken evlilik birliği hukuken sürdüğü için eşlerin birbirlerine karşı sadakat yükümlülüğü devam eder.

Yabancılık Unsuru Taşıyan Uyuşmazlıklarda Uygulanacak Hukuk

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun uyarınca boşanma ve ayrılık sebepleri ile bunların hükümleri kademeli bir kurala tâbidir. Bu uyuşmazlıklarda öncelikle eşlerin müşterek millî hukuku uygulanır. Eşlerin ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, müşterek mutad meskenin de bulunmaması durumunda Türk hukuku tatbik edilir.

Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri ile ayrılık ve evlenmenin butlanı hâlindeki nafakaya ilişkin taleplerde de eşlerin müşterek millî hukuku, ayrı vatandaşlık hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bunun bulunmaması hâlinde Türk hukuku uygulanır. Boşanmada velâyet ve velâyete ilişkin meseleler de aynı kademeli kanunlar ihtilafı kuralına tâbidir.

Yabancı adli makamlarca verilen kararların idari yoldan nüfus müdürlüklerince kütüğe tescil edilmesi yalnızca boşanma hükmünü kapsar. Kararda hükme bağlanan velayet, mal paylaşımı, nafaka veya tazminat gibi fer'î ve mali nitelikteki sonuçlar idari tescile konu edilemez; ayrıca eşlerden birinin başvurmaması hâlinde idari tescil yolu işletilemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy