9 Haziran 2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanun ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nda yapılan değişiklik, zorunlu mali sorumluluk sigortasında araç değer kaybının hangi unsurlarla hesaplanacağını, maddenin uygulama usulünü kimin belirleyeceğini ve bazı tazminat taleplerinin teminat dışında kaldığını düzenler. Sosyal Güvenlik Kurumunun gelir kaybı ödemelerinde sigortacının sorumluluğu da, 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca bu sorumluluk varsa, sigortalının kusuru oranında devam eder.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 92Kaynağı aç
Değer kaybının hesaba katılan unsurları
2918 sayılı Kanun'un 90. maddesine 9 Haziran 2021 tarihinde eklenen cümleye göre, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki değer kaybı tazminatı aracın piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaları ve hasar tutarı dikkate alınarak hesaplanır. Hüküm bu dört unsuru birlikte anar; bunlardan birinin yeterli bir ölçü olduğu veya diğerlerinin göz ardı edilebileceği sonucu metinden çıkmaz.
Aynı maddenin 9 Haziran 2021 tarihinde eklenen üçüncü fıkrası, maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisini Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu'na verir. Yetki, fıkranın ifadesiyle maddenin uygulanmasına ilişkindir; yalnızca değer kaybı cümlesine indirgenemez. Kurumun bu yetkiye dayanarak hangi somut hesap düzenlemesini yaptığı bu hükümde gösterilmez.
Teminat dışında kalan işleten ve yakınlık ilişkisi talepleri
2918 sayılı Kanun'un 92. maddesinin (a) bendi, işletenin bu Kanun uyarınca eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere karşı yöneltebileceği talepleri zorunlu mali sorumluluk sigortasının dışında bırakır. (b) bendi ise işletenin eşinin, usul ve füruunun, kendisine evlat edinme ilişkisiyle bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar nedeniyle ileri sürebilecekleri talepleri kapsam dışında tutar. Bent, malvarlığına gelen zararı ve sayılan kişi çevresini birlikte arar.
92. maddenin (c) bendi, işletenin bu Kanun uyarınca sorumlu tutulmadığı şeye gelen zararlara ilişkin talepleri teminat dışında bırakır. Böylece sigorta kapsamı, işletenin Kanun'dan doğan sorumluluğunun bulunmadığı eşya zararını karşılamaz.
Yarış, taşınan eşya ve kusurla sınırlı talepler
92. maddenin (d) bendi, 105. maddenin üçüncü fıkrasındaki şartla teminat altında yapılan motorlu araç yarışlarını ve yarış denemelerini ilgilendiren kaza taleplerini sigorta dışında tutar. (e) bendi ise araç içinde taşınan eşyaya gelen zararları teminatın dışında bırakır.
2016 yılında eklenen (g) bendi, hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat taleplerini; (h) bendi ise ilgililerin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan tazminat taleplerini zorunlu mali sorumluluk sigortası dışında tutar. Her iki bent de talebin tamamını değil, sırasıyla hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen kısmı ve sorumluluk riskinin dışında kalan talebi ayırır.
Manevi tazminat ve 2021'de eklenen kapsam dışı hâller
92. maddenin (f) bendi, manevi tazminata ilişkin talepleri zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında bırakır. Bent, manevi tazminat talebini ayrıca saydığı için bu talep bedensel veya maddi zarar kalemleriyle birlikte ileri sürülmüş olsa da sigorta teminatının bu kısmına girmez.
9 Haziran 2021 tarihinde eklenen (j) bendi, destekten yoksun kalan hak sahibinin, destek şahsının kusuruna denk gelen tazminat taleplerini teminat dışında bırakır. Düzenleme destekten yoksun kalma talebinin tümünü değil, destek şahsının kusuruna denk gelen bölümünü kapsam dışı sayar.
Aynı değişiklikle eklenen (k) bendi; gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararları zorunlu mali sorumluluk sigortası dışında tutar. Bent bu zarar türlerini örnekleyen bir sayım yapar. Araç kullanılamamasından doğan her talebin kendiliğinden bu bende girdiği veya girmediği hükümde ayrıca açıklanmaz.
Yine 9 Haziran 2021 değişikliğiyle eklenen (l) bendi, hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı taleplerini kapsam dışında bırakır. Hüküm bu iki işlemi görmüş araçlara ilişkindir. Trafikten çekilmemiş veya hurdaya çıkarılmamış araçların değer kaybının sigorta kapsamında olup olmadığı bu bentte ayrıca düzenlenmez; bu araçlar bakımından 90. maddedeki hesap unsurları ayrıca değerlendirilir.
2021 değişikliğiyle eklenen (m) bendi iki ayrı talep grubunu dışarıda bırakır. Birincisi, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki terör eylemlerinde ve bunlardan doğan sabotajda kullanılan araçlardan kaynaklanan, fakat sigortalının sorumluluk riskine girmeyen tazminat istemleridir. İkincisi, aracın terör eyleminde kullanıldığını veya kullanılacağını bilerek binenler ile terör ya da sabotaj eylemine katılanların uğradığı zararlara ilişkin istemlerdir. İlk grupta sorumluluk riskinin dışında kalma şartı aranır; ikinci grupta bilerek binme veya eyleme katılma unsuru düzenlenir.
SGK gelir kaybı ödemesinde sigortacının sorumluluğu
9 Haziran 2021 tarihinde 92. maddeye eklenen fıkra, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumunun yaptığı gelir kaybı ödemelerini düzenler. Sigortacının Kuruma karşı sorumluluğu, 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca varsa devam eder. Devam eden sorumluluk, sigortacının kendi sigortalısının kusuru oranındadır. Kusur oranı, sorumluluğun 21. madde uyarınca doğmuş olması şartının yerine geçmez.
5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrası, iş kazası veya meslek hastalığının işverenin kastından ya da sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketten doğmasını şart koşar. Bu durumda Kurumun yaptığı veya ileride yapacağı ödemeler ile bağlanan gelirin başlangıç tarihindeki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği tutarı aşmamak üzere işverene ödettirilir. İkinci fıkra, sorumluluk belirlenirken kaçınılmazlık ilkesinin gözetileceğini belirtir.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 21Kaynağı aç
21. maddenin beşinci fıkrasına göre olay üçüncü bir kişinin kusurundan doğmuşsa, yapılan ve ileride yapılacak ödemeler ile gelirin bağlandığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zararı veren üçüncü kişilere rücu edilir. Bu kişileri çalıştıranlara başvuru, ancak onların da kusuru varsa mümkündür. Bu ölçü, birinci fıkradaki işveren sorumluluğunun tutar sınırıyla aynı değildir.
Aynı maddenin altıncı fıkrası, iş kazası, meslek hastalığı ve hastalığın kamu görevlileri, er ve erbaşlar ile kamu idarelerince görevlendirilen diğer kişilerin görevlerinin gereği olarak yaptıkları fiillerden doğması hâlinde kural olarak kurumlarına veya ilgililere rücu edilmeyeceğini düzenler. Hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar bu istisnanın dışındadır. Fıkra ayrıca, ölümle sonuçlanan iş kazası veya meslek hastalığında kusuru bulunan hak sahiplerine ve kazada ölen kusurlu sigortalının hak sahiplerine, bağlanacak gelir ve verilecek ödenekler için Kurumca rücu edilmeyeceğini belirtir.
Sık sorulan sorular
Değer kaybı tazminatı hangi unsurlarla hesaplanır?
Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki değer kaybı; aracın piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaları ve hasar tutarı dikkate alınarak hesaplanır.
90. maddenin uygulama usulünü kim belirler?
2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından belirlenir. Yetki maddenin uygulanmasına ilişkindir.
Manevi tazminat zorunlu trafik sigortasından karşılanır mı?
Hayır. Manevi tazminata ilişkin talepler, 2918 sayılı Kanun'un 92. maddesinin (f) bendi uyarınca zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır.
Destek şahsının kusuru destekten yoksun kalma talebini nasıl etkiler?
Destekten yoksun kalan hak sahibinin, destek şahsının kusuruna denk gelen tazminat talebi zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır. Hüküm bu kısmı ayırır.
Gelir, kâr, iş durması ve kira mahrumiyeti teminata girer mi?
Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar, 92. maddenin (k) bendi uyarınca zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır.
Hurdaya çıkan aracın değer kaybı sigortadan istenebilir mi?
Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır.
SGK'nın gelir kaybı ödemesinde sigortacı ne ölçüde sorumludur?
Sigortacının Kuruma karşı sorumluluğu 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesine göre doğmuşsa, sorumluluk kendi sigortalısının kusuru oranıyla sınırlı olarak sürer. Bu şart yokken sorumluluk yalnızca kusur oranına dayanarak doğmuş sayılmaz.
Üçüncü kişinin kusurunda SGK hangi tutarı rücu eder?
İş kazası, meslek hastalığı veya hastalık üçüncü kişinin kusurundan doğmuşsa, yapılan veya ileride yapılacak ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı üçüncü kişilere rücu edilir. Onları çalıştırana rücu, çalıştıranın kusuru bulunmasına bağlıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy