Zeytinlik Sahalarda Üç Kilometre Mesafesi ve Tesis Kurma Yasağı
3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı, Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20. maddesinin birinci fıkrası uyarınca zeytinyağı fabrikaları müstesna olmak üzere, zeytinlik sahalarında ve bu sahaların en az üç kilometre çevresinde zeytin ağaçlarının biyolojik ve vejetatif gelişimini engelleyecek, kimyasal atık bırakan yahut toz ve duman yayan tesislerin kurulması ve faaliyette bulunması yasaktır. Çevresel etki değerlendirmesi aşamasında anılan mesafe kuralı dikkate alınarak tesislerin zeytinlikler üzerindeki muhtemel olumsuz etkileri titizlikle değerlendirilmelidir.
3573 sayılı ZEYTİNCİLİĞİN ISLAHI VE YABANİLERİN AŞILATTIRILMASI HAKKINDA KANUN m. 20Kaynağı aç
Tesis İstisnaları ve İzin Usulü
3573 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci fıkrasına göre, zeytinlik sahaları ve bu sahalara en az üç kilometre mesafedeki alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmelerinin yapımı ve işletilmesi Tarım ve Köyişleri Bakanlığının iznine bağlıdır. Bununla birlikte kanunun yayımından önce zeytinlik alanlarına ilişkin kesinleşmiş olan imar planları geçerliliğini korumaktadır.
Zeytinlik Sahaların Korunması ve Ağaç Söküm Şartları
3573 sayılı Kanun'un 20. maddesinin ikinci fıkrasına göre zeytincilik sahalarının sınırları kural olarak daraltılamaz. Belediye sınırları dahilindeki zeytinliklerin imar hudutlarına dahil edilmesi durumunda dahi altyapı ve sosyal donatılar dahil toplam yapılaşma, alanın yüzde onunu aşamaz. Bu sahalardaki zeytin ağaçlarının kaldırılması fenni gerekçeli izne tabi tutulmuş olup yetkili araştırma enstitüleri ile varsa mahallindeki ziraat odasının uygun görüşü bulunsa dahi zorunlu bir gereklilik kanıtlanmadıkça ağaçların kesilmesi veya yerinden sökülmesi hukuken mümkün değildir.
ÇED Süreçlerinde Atık Yönetimi ve Gerekçe Yetersizliği
Çevresel etki değerlendirmesi sürecinde tesisin atık deposunun kullanılmadığı veya mevcut atığın satılmak ya da depolanmak üzere sözleşmeler akdedildiği tespitleriyle yetinilmesi hukuka uygun bir inceleme sağlamaz. Alternatif atık değerlendirme ve depolama faaliyetlerinin çevresel etkileri, bu kapsamdaki önlem ve taahhütler araştırılmalı; anılan hususların ÇED olumlu kararında yer alıp almadığı ve ilgili mevzuata uygunluğu ortaya konulmalıdır. Bu incelemeler yapılmaksızın davanın reddine karar verilmesi, ilgili ve yeterli gerekçe ilkesine aykırılık oluşturur.
Yargısal Denetimde Çelişkili Kararlar ve Özen Yükümlülüğü
Yargı mercilerinin verdikleri kararlarda sergiledikleri tespitlerin tutarlı olması kamusal makamların özen yükümlülüğünün bir gereğidir. Yargı merciinin önceki kararında tesisin mevcut atık depolama alanının merkezine üç kilometreden daha az mesafede zeytinlik alanlar bulunduğunu tespit ettikten sonra, sonraki kararında bu çelişkiyi giderecek bir gerekçe sunmaksızın tesis alanı ve çevresinde zeytinlik saha bulunmadığı sonucuna varması kamusal makamların özen yükümlülüğüne aykırılık teşkil eder.
Zeytinlik sahalara üç kilometre mesafede hangi tesisler kurulabilir?
3573 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca zeytinlik sahalarında ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmelerinin yapımı ve işletilmesi Tarım ve Köyişleri Bakanlığının iznine bağlıdır; zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişimine mâni olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran diğer tesisler yapılamaz ve işletilemez.
ÇED süreçlerinde atıkların satılacağına dair sözleşmeler yeterli midir?
Tesisin atık deposunun kullanılmadığı veya atıkların satılmak üzere sözleşmeye bağlandığı yönündeki tespitlerle yetinilemez; satılamayan atıkların nerede depolanacağı, alternatif değerlendirme ve depolama faaliyetlerinin çevresel etkileri ile bu kapsamdaki önlemler incelenmelidir.
İmar sınırına alınan zeytinlik sahalarında yapılaşma sınırı nedir?
Belediye sınırları içinde bulunan zeytinlik sahalarının imar hudutları kapsamına alınması hâlinde altyapı ve sosyal tesisler dahil toplam yapılaşma, zeytinlik alanının yüzde onunu aşamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy