İdari Yargıda Temyiz Kanun Yolu ve Başvuru Usulü

İdari Yargıda Temyiz Kanun Yolunun Niteliği ve Kapsamı

İdari yargılama usulünde temyiz, ilk derece idare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin belirli kararlarına karşı hukuka aykırılık gerekçesiyle başvurulan ve kararların usul ile maddi hukuk kuralları yönünden Danıştay tarafından denetlendiği olağan bir kanun yoludur. Temyiz incelemesinde en üst idari yargı mercii sıfatıyla Danıştay tarafından kararların hukuka uygunluğu denetlenir. Yalnızca uyuşmazlığın esasını nihai olarak karara bağlayan hükümler değil; uyuşmazlığı esastan çözüme kavuşturmasa dahi mahkemenin dosyadan ve davadan el çekmesi sonucunu doğuran nihai kararlar da temyiz denetimine tabidir.

Danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla baktığı uyuşmazlıklarda verdiği nihai kararlar da temyiz kanun yoluna açıktır. Bu kararlar aleyhine yapılacak temyiz başvurularında denetim mercii, uyuşmazlığın konusuna göre Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu veya Danıştay Vergi Dava Daireleri Kuruludur. Kurul tarafından yürütülen temyiz incelemesi sonucunda verilen onama kararı ile ilk derece sıfatıyla verilen hüküm kesinleşir.

Bölge İdare Mahkemesi Kararlarının Temyize Tabi Olduğu Davalar

Bölge idare mahkemesinin istinaf incelemesi sonucunda tesis ettiği her karar Danıştay nezdinde temyiz edilemez. İstinaf incelemesi neticesinde verilen kararlardan hangilerine karşı temyiz kanun yoluna başvurulabileceği 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinde sınırlı şekilde sayılmıştır. Buna göre düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları ile konusu kanunda belirtilen parasal tutarı aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar temyiz denetimine tabidir.

2577 sayılı Kanun'un 46. maddesi uyarınca belirli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran idari işlemlere karşı açılan iptal davaları temyize tabidir. Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz olarak veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen idari işlemler, müşterek kararnameyle tesis edilen atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri ile daire başkanı ve daha üst düzey kamu görevlilerinin atanması, nakli ve görevden alınmasına ilişkin davalar temyiz edilebilir. İmar planları ve parselasyon işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar hakkında bölge idare mahkemelerince verilen kararlar da temyiz incelemesine götürülebilir.

Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu ve Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca itiraz üzerine tesis edilen kararlar ile 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun uygulanmasından doğan davalar temyize tabidir. Maden, taşocakları, orman, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular mevzuatının uygulanmasına ilişkin işlemler; ülke çapında yapılan öğrenim, meslek ya da sanat icrası ile kamu hizmetine giriş sınavları; liman, marina, iskele, rıhtım ve boru hattı gibi kıyı tesislerinin işletme iznine ilişkin davalar hakkında verilen istinaf kararları aleyhine Danıştay'da temyiz yoluna başvurulabilir. 3996 sayılı Kanun kapsamındaki yap-işlet-devret modeli, 4283 sayılı Kanun kapsamındaki yap-işlet modeli, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun uygulanmasından kaynaklanan davalar ile düzenleyici ve denetleyici kurulların sektör kararlarına karşı açılan davalarda verilen bölge idare mahkemesi kararları da temyiz kanun yoluna açıktır.

Temyiz Yoluna Başvurulamayacak Kararlar ve Kesinlik Sınırları

Danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak baktığı uyuşmazlıklarda, bölge idare mahkemelerinin istinaf aşamasında ve ilk derece mahkemelerinin ivedi yargılama usulünü uyguladığı davalarda, uyuşmazlığın esasını çözüp davayı sonuçlandırmayan ve davadan el çekme sonucunu doğurmayan ara kararlar temyiz edilemez. Bölge idare mahkemesinde yapılan istinaf yargılaması sonucunda kesinleşen kararlara karşı da temyiz kanun yoluna başvurulması mümkün değildir.

Adli yargı kolunun görev alanına giren uyuşmazlıklar nedeniyle idari yargı yerlerinde açılan davada davanın reddine dair verilen kararlar temyize konu edilemez; adli yargı mercilerinin de görevsizlik kararı vermesi durumunda görev uyuşmazlığı Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından karara bağlanır. İdari yargının görev alanı içerisinde kalmakla birlikte yetkisiz veya görevsiz idare mahkemesinde dava açılması halinde davanın reddine ilişkin verilen kararlar da temyiz denetimine tabi değildir.

Özel kanunlarında kesin olduğu açıkça düzenlenen idare mahkemesi kararlarına karşı temyiz yoluna gidilemez. 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 6. maddesinin 3. fıkrasında yer alan idari para cezalarına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine yapılan itiraz üzerine mahkemenin verdiği karar kesindir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 53. maddesinin 3. fıkrası uyarınca sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurulabilmekte olup mahkemenin sınır dışı etme işlemine ilişkin verdiği karar da kesin nitelik taşır.

İvedi Yargılama Usulü ve Sınav Davalarında Temyiz Şartları

İvedi yargılama usulünün uygulandığı uyuşmazlıklarda ilk derece idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlara karşı istinaf kanun yoluna gidilemez; bu kararlara karşı doğrudan temyiz yoluna başvurulur. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca ivedi yargılama usulüne tabi nihai kararlar, kararın tebliğini izleyen günden itibaren on beş gün içinde Danıştay nezdinde temyiz edilir. Danıştay ivedi yargılama dosyalarında temyiz istemini en geç iki ay içinde karara bağlar ve verilen karar en geç bir ay içinde tebliğe çıkarılır.

Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar ile bunlara ilişkin iş ve işlemler ve sınav sonuçları hakkında açılan davalar özel yargılama usulüne tabidir. 2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesi uyarınca bu davalarda ilk derece mahkemesince verilen nihai kararlar aleyhine istinaf aşaması işletilmeksizin kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren beş gün içinde Danıştay nezdinde temyiz başvurusunda bulunulur. Temyiz istemi en geç on beş gün içinde incelenerek kesin karara bağlanır.

Temyiz Süreleri ve Sürelerin İşleyişi

İdari yargılama usulünde genel kural olarak bölge idare mahkemelerinin temyize tabi istinaf kararları ile Danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdikleri nihai kararlara karşı kararın tebliğini izleyen günden itibaren otuz gün içinde temyiz kanun yoluna başvurulur. Bölge idare mahkemesinin Danıştay bozma kararına uymayarak verdiği ısrar kararları da nihai karar niteliğinde olup başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştay'da temyize konu edilir.

İdari yargıda işlemeye başlayan temyiz süresi kural olarak kesilmez veya durmaz. Temyiz süresi içerisinde taraflarca hükmün açıklanması veya karardaki yanlışlığın düzeltilmesi talebinde bulunulmuş olması sürenin işlemesine engel teşkil etmez. Aynı şekilde ilgililerin kişisel sağlık mazeretleri veya mücbir sebep halleri de işlemeye başlamış bulunan temyiz süresini durdurmaz.

Temyiz Başvuru Hakkı ve Müdahilin Durumu

Temyiz kanun yoluna kural olarak kararın bozulmasında hukuki yararı bulunan davanın tarafları başvurabilir. Davada birden fazla davacı veya davalı bulunması halinde taraflardan her biri hükmü tek başına temyiz etme hakkına sahiptir. 2577 sayılı Kanun'un 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca birden fazla kişinin müşterek dilekçe ile dava açtığı durumlarda da her bir kişi kararı tek başına temyiz edebilir.

Uyuşmazlığa üçüncü kişi sıfatıyla katılan müdahil davanın asıl tarafı olmayıp yanında yer aldığı tarafı destekler. Yanında davaya katıldığı tarafça temyiz yoluna başvurulmadığı durumlarda fer'i müdahilin tek başına temyiz isteminde bulunup bulunamayacağı konusunda Danıştay daire kararları arasında görüş ayrılığı bulunmaktadır.

Temyiz Dilekçesi, Şekil Şartları ve Karşı Tarafın Hakları

Temyiz istemleri 2577 sayılı Kanun'un 48. maddesinin 1. fıkrası gereğince Danıştay Başkanlığına hitaben yazılmış dilekçeler ile yapılır. 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesi yollamasıyla dilekçelerde tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri ile gerçek kişilere ait Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller, davaya konu idari işlemin yazılı bildirim tarihi ve uyuşmazlık konusu miktar yer alır. Temyiz dilekçeleri kararı veren bölge idare mahkemesine, Danıştaya veya Kanun'un 4. maddesinde belirtilen mercilere verilir ve kararı veren merci tarafından karşı tarafa tebliğ edilir.

Temyiz dilekçesinin 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesi esaslarına uygun düzenlenmemesi durumunda eksikliklerin on beş gün içinde tamamlatılması kararı veren Danıştay veya bölge idare mahkemesince ilgiliye tebliğ olunur. Bu yasal sürede eksiklikler ikmal edilmezse temyiz isteminde bulunulmamış sayılmasına karar verilir. Temyiz dilekçesi sunulurken gerekli harç ve yargılama giderlerinin eksik ödenmiş olması halinde ise kararı veren merci ilgilisine yedi günlük süre tanır; harç ve giderlerin tamamlanmaması durumunda kararın temyiz edilmemiş sayılmasına hükmedilir.

Temyiz başvurusunun kanuni süre geçtikten sonra yapılması veya kesin bir karar hakkında olması halinde kararı veren merci temyiz isteminin reddine karar verir. Mercii tarafından verilen bu ret kararlarına ve temyiz isteminde bulunulmamış veya temyiz edilmemiş sayılma kararlarına karşı tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. Harç ve giderlerin ödenmediği, dilekçenin şekil kurallarına uymadığı, sürenin geçirildiği veya kesin bir karara karşı başvurulduğu dosya Danıştaya ulaştıktan sonra anlaşılırsa ilgili ret ve istemde bulunulmamış sayılma kararları Danıştayın ilgili dairesi veya kurulunca kesin olarak verilir.

Temyiz dilekçesi karşı tarafa tebliğ edildikten sonra karşı taraf tebliğ tarihini izleyen günden itibaren otuz gün içinde cevap verebilir. Hükmü süresi içinde temyiz etmemiş olan karşı taraf dahi otuz günlük cevap süresi içerisinde düzenleyeceği dilekçede temyiz isteminde bulunabilir; bu dilekçe kanun gereği temyiz dilekçesi yerine geçer. Cevap dilekçesi verildikten veya otuz günlük cevap süresi tamamlandıktan sonra dosya, kararı veren merci tarafından dizi listesine bağlanarak Danıştaya veya yetkili Kurula gönderilir.

Temyiz Aşamasında Ön İnceleme ve Feragat Usulü

Temyiz başvurusunda bulunulduğunda dosya üzerinden ön inceleme yapılır. Bu denetimde temyiz harç ve giderlerinin yatırılıp yatırılmadığı, dilekçenin yasal unsurları taşıyıp taşımadığı, süresinde yapılıp yapılmadığı, başvuranın temyiz hakkı ve hukuki yararının bulunup bulunmadığı, kararın temyize tabi olup olmadığı ve istemden feragat edilip edilmediği araştırılır. Harç ve gider tamamlama usulü hariç olmak üzere diğer koşullardaki eksikliklerde başvuru esasa girilmeksizin reddedilir.

Temyiz dilekçesi verildikten sonra karar verilmeden önce sadece temyiz başvurusundan feragat edilmesi mümkündür. Tarafın temyizden feragat etmesi durumunda temyiz mercii konusu kalmayan temyiz istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verir. Temyiz başvurusunda bulunan tarafın henüz karar verilmeden hem temyizden hem de davadan birlikte feragat etmesi durumunda temyiz istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilir; temyiz isteminden feragat edilmiş olması sebebiyle davadan feragat konusunun incelenmesi olanağı ortadan kalkar.

Danıştay'ın İnceleme Kapsamı ve Temyiz Sebepleri

Danıştay nezdindeki temyiz incelemesi münhasıran hukukilik denetimidir; istinaf aşamasında olduğu gibi maddi vakıalar ve olgular tekrar inceleme konusu yapılamaz ve yerindelik denetimi gerçekleştirilemez. Temyiz sebepleri genel olarak ilk derece veya bölge idare mahkemesinin görev ve yetki alanı dışında bir uyuşmazlığa bakmış olması, hukuka aykırı karar vermesi veya yargılama usulü kurallarının uygulanmasında kararın sonucunu etkileyebilecek nitelikte hata yahut eksikliklerin bulunmasıdır.

İdari yargılama usulünde geçerli olan re'sen inceleme ilkesi gereğince Danıştay, temyiz dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle bağlı kalmaksızın ileri sürülmeyen diğer hukuka aykırılık sebeplerini de inceler. Temyize konu edilen kararı veren veya karara katılmış olan hâkim aynı davanın temyiz incelemesinde görev alamaz.

İdari yargıda yazılı yargılama usulü uygulanır ve incelemeler evrak üzerinde yapılır. Duruşmalı inceleme istisnai nitelikte olup tarafların istemi üzerine verilecek karara bağlıdır; duruşma davetiyeleri duruşma gününden en az otuz gün önce taraflara gönderilir. Danıştay kural olarak esastan karar veremez; ancak istinaf kanun yolu bulunmayan ivedi yargılama usulü ile merkezi ve ortak sınav davalarında, maddi olaylara ilişkin bilgiler yeterli görüldüğünde veya temyiz yalnızca hukuki noktalara yahut düzeltilebilir maddi yanlışlıklara ilişkinse işin esası hakkında karar verebilir; bu davalarda temyiz üzerine verilen kararlar kesindir.

Temyiz Başvurusunun Yürütmeye Etkisi ve Karar Türleri

Temyiz yoluna başvurulmuş olması kararların icrasını ve yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. 2577 sayılı Kanun'un 52. maddesi gereğince kararların teminat karşılığında yürütülmesinin durdurulmasına temyiz istemini incelemeye yetkili Danıştay dava dairesi veya kurulunca karar verilebilir; bu karar temyiz incelemesinin sonuna kadar geçerlidir. Davanın reddine ilişkin kararlar aleyhine temyize başvurulması halinde yürütmenin durdurulabilmesi Kanun'un 27. maddesindeki koşullara bağlıdır. İptal davalarında teminat istenmeyebileceği gibi idareden ve adli yardımdan yararlananlardan hiçbir şekilde teminat alınmaz; temyiz incelemesinde yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar kesindir ve kararın temyizen bozulması mahkeme kararının yürütülmesini kendiliğinden durdurur. Yürütmenin durdurulması istemi içeren temyiz dilekçeleri karşı tarafa tebliğ edilmeden dosya ile birlikte doğrudan ilgili merciye gönderilir; istem karara bağlandıktan sonra tebligat yapılarak dosya tekemmül ettirilir.

Danıştay temyiz incelemesi sonucunda kararı hukuka uygun bulursa onar. Kararın sonucu hukuka uygun bulunmakla birlikte gösterilen gerekçe doğru veya yeterli görülmezse gerekçesini değiştirerek onar; kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar bulunması halinde ise düzelterek onar. Hukuka aykırılık tespit edildiğinde incelenen karar bozulur; kararların kısmen onanması ve kısmen bozulması hâllerinde kesinleşen kısım Danıştay ilamında açıkça belirtilir.

Temyiz incelemesi sonucunda Danıştay ilgili dairesinin onamaya ilişkin kararları dosyayla birlikte ilk derece mahkemesine, bir örneği ise bölge idare mahkemesine gönderilir. Söz konusu onama kararları dosyanın intikal ettiği tarihten itibaren yedi gün içinde ilgili mahkeme tarafından taraflara tebliğe çıkarılır.

Bozma Sonrası Yargılama ve Israr Usulü

Danıştay tarafından verilen bozma ilamı üzerine kararı tesis etmiş olan ilgili yargı mercii dava dosyasını öncelikli olarak ele alır ve ikmali gereken araştırma işlemlerini tamamlayarak uyuşmazlık hakkında yeniden hüküm kurar. Bölge idare mahkemesi bozma kararına uyma yönünde takdir kullanabileceği gibi kendi önceki hükmünde ısrar da edebilir. Bozmaya uyulması halinde gerçekleştirilecek yeni yargılamanın ardından kurulacak hükmün temyiz edilmesi durumunda yapılacak üst merci denetimi, münhasıran bozma ilamında belirtilen esaslara riayet edilip edilmediğinin incelenmesiyle sınırlı kalır.

Bölge idare mahkemesinin bozma kararına uymayarak önceki kararında ısrar etmesi ve bu direnme kararının temyiz edilmesi durumunda dosya konusuna göre Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu veya Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca incelenip karara bağlanır. Israr incelemesi üzerine Danıştay İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurullarınca verilen kararlara uyulması zorunludur.

İdari yargılama usulünde karar düzeltme kanun yolu 6545 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırıldığından temyiz üzerine verilen onama kararları veya düzelterek onama kararları ile hüküm kesinleşir. Bu kararlara karşı olağan kanun yolları kapanmış olup yalnızca 2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinde belirtilen istisnai hallerde yargılamanın iadesi kanun yoluna başvurulabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy