7068 Sayılı Kanunda Disiplin Cezaları ve Dava

7068 sayılı Kanun, emniyet teşkilatı ile jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarındaki personele ait disiplinsizlikleri, bunlara bağlanan yaptırımları, görevli amir ve kurulları, soruşturmanın usulünü ve ilgili diğer konuları düzenlemeyi amaçlar. Disiplin cezaları kesinleşmesinden sonra yerine getirilir. Cezaya karşı idari yargıda iptal davası bakımından tebliğden itibaren altmış gün ile dava öncesi başvurunun süre hesabını etkileyebilmesi birlikte durduğundan, her olayda değişmeyen tek bir dava süresi sonucu kurulamaz.

Disiplin cezalarının türleri

Uyarma, personele görevini yerine getirirken ve davranışlarında daha özenli olması gerektiğinin yazıyla duyurulmasıdır. Kınama, aynı alanlarda kusur bulunduğunun yazıyla bildirilmesidir. Aylıktan kesmede fiilin ağırlığına göre zam ve tazminatlar hariç brüt aylıktan en çok on beş günlük kesinti yapılır. Kesintiyi aylığı tahakkuk ettiren birim uygular; kuruşlar dikkate alınmaz ve tutar tam lira üzerinden belirlenir.

Kısa süreli durdurma, personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay durdurulmasıdır. Uzun süreli durdurma, bu ilerlemenin on iki, on altı, yirmi veya yirmi dört ay durdurulmasıdır. Meslekten çıkarma, personelin emniyet, jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarında bir daha çalıştırılmamak üzere çıkarılmasıdır. Devlet memurluğundan çıkarma, personelin bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memuriyet görevinden çıkarılmasıdır.

Devlet memurluğundan çıkarma cezası uygulanacak fiiller ve bu cezayı verme yetkisi bakımından 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Ülkenin bağımsızlığını zedelemeye, bütünlüğünü bozmaya ve millî güvenliği tehlikeye düşürmeye yönelik faaliyette bulunan veya aynı nitelikteki bir hareket, gruplaşma, vakıf, dernek ya da benzeri teşekküle katılan, bunlara yardım eden veya bu yapılarla ilişki içerisinde bulunan personel de devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılır.

Kurumda geçmiş hizmetleri olumlu bulunan ve iyi veya çok iyi değerlendirme puanı alan personel için verilecek cezalarda bir derece hafif olanının uygulanması mümkündür. Bu imkân zorunlu indirim değildir. Aylıktan kesme, kısa süreli durdurma ve uzun süreli durdurma cezalarının alt ve üst kademeleri ağır veya hafif ceza sayılmaz.

Disiplinsizliğin niteliği ve takdir

7068 sayılı Kanun kapsamında disiplinsizlik kasten veya taksirle gerçekleşebilir. Bir fiilin diğer kanunlarda idari yaptırıma bağlanması, aynı fiile bu Kanun uyarınca disiplin cezası verilmesine engel değildir. Fiil hakkında adli soruşturma veya kovuşturma yürütülmesi de disiplin soruşturması ve tahkikat yapılmasına, disiplin cezası verilmesine ve cezanın uygulanmasına engel oluşturmaz.

Disiplin cezası vermeye yetkili merciler takdir yetkisini ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli kullanmakla yükümlüdür; yetki gerekçeli kullanılır. Disiplinsizliğin işleniş biçimi, işlendiği zaman ve yer, hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, meydana gelen zarar veya tehlikenin boyutu ile kast veya taksire dayalı kusurun ağırlığı dikkate alınır. Önceki disiplin durumu ile samimi ikrar ve pişmanlık da bu değerlendirmede yer alır. İtiraz üzerine yetkili makamların kararları hariç, hiçbir idari makam takdir hakkını ortadan kaldıracak karar veremez veya uygulama yapamaz.

Usulüne uygun emir üzerine alenen eleştiri veya itiraz kural olarak disiplinsizlik sayılır. Emir kanunsuzsa veya ast kanaatini ifade etmek amacıyla amire itiraz ediyorsa bu durum disiplinsizlik sayılmaz. Kanunsuz emrin ayrıca bir ölçütü bu kuralda açıklanmaz.

Sonuca ve zarara bağlı ağırlaştırma

Amirin emrinin yapılmaması Devleti veya kişileri zarara uğratmış ya da hizmetin gecikmesine veya durmasına neden olmuşsa, doğan zararın derecesine veya durumun ağırlığına göre meslekten çıkarma cezası uygulanabilir. Görev yerinden ayrılma uzun süreli veya görevi aksatacak biçimde olmuşsa ya da Devleti veya kişileri zarara uğratmışsa, durumun niteliğine, ağırlığına veya zararın derecesine göre meslekten çıkarma cezası uygulanabilir. Bu sonuçlar zorunlu değildir.

Yazılı kâğıt, belge ve kayıtlar üzerinde işlenen yasak fiiller Devleti veya kişileri zarara uğratmış ya da hizmetin gecikmesine, durmasına veya aksamasına neden olmuşsa, durumun ağırlığına veya zararın derecesine göre meslekten çıkarma cezası verilebilir. Nöbet görevine gelmemek veya nöbet talimatına aykırı davranmak fiili Devletin veya kişilerin zarara uğramasına yol açmışsa, durumun niteliğine ve ağırlığına göre meslekten çıkarma cezası uygulanabilir. Yasak fiillerin ayrı tanımı bu fıkralarda sayılmaz.

Silahla ölüme sebebiyet vermede işleniş şekli, durumun ağırlığı veya zararın derecesine göre meslekten çıkarma cezası verilebilir. Silahla yaralamaya kasten sebebiyet vermede aynı ölçülere göre bu ceza verilebilir. Silahla dikkatsizlik, tedbirsizlik veya ihmal sonucu yaralamaya sebebiyet vermede işleniş şekli, durumun ağırlığı, zararın derecesi ve fiilin konusunun önem ve değeri dikkate alınır. Meskûn yerlerde silah atmak fiili Devletin veya kişilerin zarara uğramasına yol açmışsa, durumun niteliğine ve ağırlığına göre meslekten çıkarma cezası uygulanabilir.

Görevde uyumak fiili Devletin veya kişilerin zarara uğramasına yol açmışsa, durumun niteliğine ve ağırlığına göre meslekten çıkarma cezası uygulanabilir. Muhtelif mazeretler ileri sürerek tevdi edilen göreve gitmemek hizmetin aksamasına veya kamu zararının oluşmasına neden olmuşsa meslekten çıkarma cezası verilebilir. Görevin takdir ve yerine getirilmesinde müsamaha veya savsaklama Devleti veya kişileri zarara uğratmış ya da hizmetin gecikmesine, durmasına veya aksamasına neden olmuşsa, durumun ağırlığına ve zararın derecesine göre daha ağır cezalardan birisi verilebilir. Son fıkra, verilecek cezayı yalnızca meslekten çıkarma olarak tanımlamaz.

Denetleme ve soruşturma görevlerini savsaklamak hizmetin gecikmesine, durmasına veya aksamasına neden olmuş ya da Devleti veya kişileri zarara uğratmışsa, durumun ağırlığına veya zararın derecesine göre dört ay kısa süreli durdurma cezası uygulanabilir. Bu fıkra meslekten çıkarmayı değil, ihtiyari nitelikte dört ay kısa süreli durdurmayı düzenler.

7068 sayılı Kanunda disiplin cezasına bağlanmış fiiller sahil güvenlik personelince yurt dışı liman ziyaretlerinde veya Türk karasuları dışında işlenirse ayrı bir imkân doğar. Uyarma ve kınama gerektiren fiillerde zarar ve tehlikenin ağırlığı da dikkate alınarak aylıktan kesme, kısa veya uzun süreli durdurma cezası verilebilir. Aylıktan kesme, kısa veya uzun süreli durdurma gerektiren fiillerde ise yine zarar veya tehlikenin ağırlığı dikkate alınarak meslekten çıkarma cezası verilebilir. Kural bu personel ve yerlerle sınırlıdır; daha ağır ceza zorunlu değil, verilebilir niteliktedir.

Soruşturma, uzaklaştırma ve itiraz

Soruşturmada fiilin kurulun görev alanına giren başka bir disiplinsizlik oluşturduğu tespit edilirse bu fiile uygun disiplin cezası belirlenir. Disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırmada 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Disiplin kurullarınca meslekten çıkarma veya devlet memurluğundan çıkarma cezası verilenlerden görevi başında kalmasında sakınca görülenler, onay ve uygulamaya kadar uzaklaştırılabilir. Meslekten çıkarma cezası daha hafif bir cezaya indirilerek onaylanırsa görevden uzaklaştırma önlemi derhal kaldırılır. Aynı sonuç, devlet memurluğundan çıkarma bakımından ayrıca açıkça yazılmaz.

Fiilin öğrenilmesinden itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurmada bir ay, meslekten çıkarma ve devlet memurluğundan çıkarmada altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi ayrıca zamanaşımına uğrar. Zamanaşımı tamamlanmış suçta işlenme, kesintisiz suçta kesilme ve zincirleme suçta son suçun işlenme tarihinde işlemeye başlar.

Fiilin hatalı vasıflandırıldığı veya şekil noksanlığı bulunduğu gerekçesiyle disiplin cezası mahkeme tarafından iptal edilirse, kararın kesinleştiği tarihte yetkili disiplin kurulu veya disiplin amiri, kararın tebliğinden itibaren altı ay içinde yeniden değerlendirme yapar.

Vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan verdiği disiplin cezalarına Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna itiraz edilir ve bu kurulun kararı kesindir. Kaymakamın doğrudan verdiği cezaya valiye itiraz edilir. İdari itiraz süresi bakımından tebliğden itibaren on gün, yedi gün ve genellikle yedi gün ölçüleri birlikte bulunduğundan her hâlde geçerli tek bir itiraz süresi kurulamaz. Yedi gün üzerinden yapılan hesapta tebliğ günü sayılmaz ve ertesi gün birinci gün kabul edilir. İtiraz merciinin genellikle otuz gün içinde karar vermesi de kesin kanuni süre olarak sabitlenemez. Merci başvuruyu onaylayabilir, değiştirebilir veya cezayı kaldırabilir; her başvuruda belirli bir karar zorunlu değildir.

Kesinleşme ve cezanın yerine getirilmesi

7068 sayılı Kanunun 33. maddesine göre disiplin cezaları kesinleşmesini müteakip yerine getirilir. Aylıktan kesme cezası, kesinleşme tarihini takip eden aybaşında uygulanır. Verilen disiplin cezaları üst disiplin amirine bildirilir. Meslekten çıkarma cezası ve devlet memurluğundan çıkarma cezası ayrıca Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Kesinleşmenin hangi işlem ve süreyle tamamlanacağı bu hükümde tanımlanmaz.

İptal davasında süre ve yetki

Disiplin cezasına karşı iptal davası, cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır. Dava öncesinde bazı hâllerde itiraz veya üst makama başvurunun bulunabileceği ve bunun süre hesabında etkili olabileceği ayrıca belirtilmiştir. Bu ihtimal, tebliğ tarihinden işleyen altmış günlük sürenin yerine konan ayrı ve kesin bir süre değildir.

İptal davalarının idare mahkemesinin görevine girdiği ve yetkili mahkemenin personelin son görev yaptığı yerin idare mahkemesi olduğu ifade edilirken, görev yeri sonradan değişmiş olsa bile cezaya ilişkin işlem tesis edilirken görev yapılan yerin esas alınacağı da ayrıca ifade edilir. Bu iki ölçü yan yana bırakıldığında tek yetki kuralı kesinleştirilemez. Yetki kuralına uyulmaması, davanın yetkisizlik kararıyla başka bir idare mahkemesine gönderilmesine neden olabilir; bu her başvuruda zorunlu sonuç değildir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy