Yükseköğretim üst kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarındaki yönetici, öğretim elemanı, memur ve diğer personelin disiplin sorumluluğu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 53. maddesi ile 65. maddesinin (a) fıkrasının (9) numaralı bendi uyarınca düzenlenen yönetmelikle belirlenir. Yönetmelik; kanun, tüzük ve yönetmeliklerin yüklediği ödevleri yurt içinde veya yurt dışında yerine getirmeyen, uyulması zorunlu hususları yapmayan, yasaklanan işleri yapan ya da meslek vakar ve haysiyetine uymayan davranışta bulunanlara verilecek disiplin cezalarını gösterir. Aynı düzenleme, bu kişiler bakımından disiplin soruşturmasını, görevden uzaklaştırmayı, itiraz usulünü ve uygulamanın şeklini de kapsar.
Disiplin cezalarının türleri
Yönetmelikte gösterilen disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve kamu görevinden çıkarmadır. Uyarma, görevde ve davranışta daha dikkatli olunması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir. Kınama, görevde ve davranışta kusurlu olunduğunun yazıyla bildirilmesidir. Yönetim görevinden ayırma, değişiklik notuyla mülga olarak işaretlenmiştir.
Aylıktan kesme, brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Kademe ilerlemesinin durdurulması, bulunulan kademedeki ilerlemenin fiilin ağırlık derecesine göre bir ile üç yıl arasında durdurulmasıdır. Kamu görevinden çıkarma, genel ve katma bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyeler, bunların kurduğu birlikler, döner sermayeli kuruluşlar, fonlar ve kefalet sandıkları gibi sayılan kamu kurum ve kuruluşlarına memur olarak bir daha alınmamak üzere görevden çıkarılmadır.
Uyarma ve aylıktan kesme
Uyarma cezasını gerektiren fiiller arasında, verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev yerinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde ya da görevle ilgili resmî belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak yer alır. Özürsüz veya izinsiz göreve geç gelmek, erken ayrılmak ve görev yerini terk etmek de uyarma sebebidir.
Aylıktan kesme, aynı tür yükümlülüklerin kasıtlı olarak ihlal edilmesi hâlinde uygulanır. Verilen emir ve görevlerin kasıtlı olarak tam ve zamanında yapılmaması, kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmemesi ile görevle ilgili resmî belge, araç ve gereçlerin korunmaması, bakımının yapılmaması veya hor kullanılması bu kapsamdadır. Özürsüz olarak en çok iki gün göreve gelmemek de aylıktan kesme sebebidir. Kısmi statüdeki öğretim üyesi için karşılık gelen sınır, kesintisiz en çok sekiz saatlik devamsızlıktır.
Kademe ilerlemesinin durdurulması
Kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren fiiller arasında göreve sarhoş gelmek ve görev yerinde alkollü içki içmek bulunur. İzinsiz veya kurumlarca kabul edilen özrü olmaksızın kesintisiz üç ila dokuz gün göreve gelmemek de bu cezayı gerektirir. Kısmi statüdeki öğretim üyeleri bakımından karşılık gelen devamsızlık on iki ila otuz altı saattir.
Bu cezayı alan öğretim elemanı, yönetici, memur ve diğer personelin bulunduğu derece ve kademedeki ilerlemesi ceza süresi kadar durur. Öğretim elemanının akademik yükselme ve atanmasına ilişkin işlemler de ceza süresince durur; süre, mecburi bekleme süresinden düşülür. Memurlar bu süre içinde yarışma sınav ve seçmelerine giremez.
Kişinin bulunduğu maaş derece ve kademesi nedeniyle kademe ilerlemesinin durdurulması uygulanamıyorsa, fiilin ağırlık derecesine göre brüt aylığın 1/4’ü ile 1/2’si kesilir. Bu sonucun tekerrüründe göreve son verilir. Hüküm, cezanın uygulanmasının mümkün olmadığı hâlle sınırlıdır.
Kamu görevinden çıkarma
İlgili maddede sayılan disiplin suçlarını işleyenlere kamu görevinden çıkarma cezası verilir. Bu cezayı alanlar yükseköğretim kurumlarında öğretim mesleğini icra edemez.
İzinsiz veya kurumca kabul edilebilir özrü olmaksızın bir yıl içinde toplam devamsızlık, devamlı statüdekiler için yirmi gün, kısmi statüdekiler için seksen saat olduğunda kamu görevinden çıkarma sebebi oluşur. Bir başkasının bilimsel eserinin veya çalışmasının tamamını ya da bir kısmını kaynak belirtmeden kendi eseri gibi göstermek de ayrı bir kamu görevinden çıkarma sebebidir.
Benzer fiil, tekerrür ve hafifletme
Sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hâllere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzeyen eylemlerde bulunanlara da aynı tür disiplin cezası verilir. Benzerliğin nasıl belirleneceğine ilişkin ayrıca bir ölçüt tanımlanmamıştır.
Disiplin cezasına sebep olmuş bir fiil veya hâl, cezaların özlük dosyasından çıkarılmasına ilişkin süre içinde tekrarlanırsa bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya hâller nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulanmasında da bir derece ağır ceza verilir.
Geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu olan veya ödül ya da başarı belgesi alan yönetici, öğretim elemanı, memur ve diğer personel için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir. Bu imkân zorunlu bir indirim olarak düzenlenmemiştir.
Soruşturma yetkisi ve soruşturmacı
Disiplin suçunu soruşturmaya yetkili amir, sıralı disiplin amirleridir. Disiplin amiri, suçu bizzat veya dolaylı olarak öğrendiğinde soruşturmayı kendisi yapabilir ya da soruşturmacı görevlendirerek yaptırabilir.
Üst disiplin amiri bir disiplin olayı hakkında soruşturma açmış veya açtırmışsa alt disiplin amiri aynı olayda ayrıca soruşturma yapamaz veya yaptıramaz.
Öğretim elemanlarından soruşturmacı görevlendirildiğinde, soruşturmacının sanığın akademik unvanına veya daha üst bir akademik unvana sahip olması şarttır. Yöneticiler hakkındaki soruşturmalarda unvan eşitliği veya üstlüğü aranır.
Rektörler hakkında soruşturma açılması Yükseköğretim Kurulu Başkanının kararıyla olur ve soruşturma Yükseköğretim Denetleme Kurulu üyelerince yapılır. Rektörlere uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını Yükseköğretim Kurulu Başkanı verir. Diğer cezalar için Yüksek Disiplin Kurulunun kararı şarttır.
Değişik derecelerdeki kişilerin birlikte suç işlemesi hâlinde soruşturma usulü ve görevli disiplin kurulu, üst dereceli sanığa göre belirlenir.
Soruşturma süresi, savunma ve statü değişikliği
Soruşturmacı, soruşturmayı kararın kendisine tebliğinden itibaren iki ay içinde bitirir. Bu süre içinde bitiremezse gerekçeli ek süre ister. Disiplin amiri ek süre verirse durumu bir üst disiplin amirine bilgi olarak sunar.
Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapan veya disiplin kurulu, yedi günden az olmamak üzere süre verir. Bu süre içinde veya belirtilen tarihte savunma yapılmaması, sanığa gönderilen yazıda fiilin ve süresinde savunulmazsa savunmadan vazgeçilmiş sayılacağının bildirilmesiyle birlikte savunmadan vazgeçilmiş sayılma sonucunu doğurur.
Sanığa gönderilen yazıda, hakkında disiplin soruşturması açılan fiilin ne olduğu ve savunmasını belirtilen sürede yapmazsa savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağı bildirilir.
Sanığın disiplin suçundan sonra görev yaptığı üst kuruluşu, yükseköğretim kurumunu veya statüsünü değiştirmesi ya da kurumundan ayrılması, suç sırasında bağlı olduğu kurum veya üst kuruluşun soruşturma başlatmasına engel olmaz. Başlamış soruşturmanın tamamlatılmasına ve gerektiğinde disiplin cezası verilmesine de engel oluşturmaz.
Ceza verme yetkisinde zamanaşımı
Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında, fiilin soruşturmaya yetkili amirlerce öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Kamu görevinden çıkarma cezasında öğrenme tarihinden itibaren altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Bu süre, disiplin soruşturmasına başlama süresi olarak düzenlenmemiştir.
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Aynı olay nedeniyle ceza muhakemesinde kovuşturmaya başlanmış olması disiplin kovuşturmasını geciktirmez. Sanığın ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olmaz.
Görevden uzaklaştırma
Görevden uzaklaştırma, kamu hizmetinin gerektirdiği hâllerde görevi başında kalmasında sakınca görülen üst kuruluş ve yükseköğretim kurumu yöneticileri, öğretim elemanları, memurlar ve diğer personel hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. Tedbir, soruşturmanın herhangi bir aşamasında alınabilir.
Görevden uzaklaştırma yetkisi atamaya yetkili amirlere aittir. Rektörlerin uzaklaştırılabilmesi Yükseköğretim Genel Kurulunun kararına bağlıdır. Alınan her uzaklaştırma kararı, atamaya yetkili amirlere ve Yükseköğretim Kuruluna bildirilir.
Görevden uzaklaştırılan kişi hakkında bu işlemi izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. Süresinde soruşturmaya başlamayan veya işlemi keyfi olarak, garaz ya da kin nedeniyle yaptığı yaptırılan soruşturma sonunda anlaşılan yetkililer hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir.
Görevden uzaklaştırılanlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir. Bu kişiler, kanunların öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder.
Soruşturma sonunda kamu görevinden çıkarma cezası önerilmesi dışında görevden uzaklaştırma tedbiri, yetkili makamlarca derhal kaldırılır. Yükseköğretim Denetleme Kurulu üyelerince uzaklaştırılanlar bakımından kaldırma yetkisi Yükseköğretim Kurulu Başkanlığındadır.
Tedbir alınmış olsa bile kamu görevinden çıkarma dışında bir disiplin cezası verilenler ile ceza kararından önce disiplin kovuşturması af ile kaldırılanlar, bu kararların kesinleşmesi üzerine derhal göreve iade edilir. Tedbirin üç ay sürmesi hâlinde de derhal göreve iade edilirler.
Yönetmeliğin 31. maddesinde sayılan durumlar gerçekleşirse kesilmiş olan aylık üçte biri ödenir. Görevden uzakta geçen süre, derecedeki kademe ilerlemesinde değerlendirilir. Bu sürenin dereceye yükselme için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselme hâlinde o derecede kademe ilerlemesi yapılmak ve akademik yükselme için gerekli bekleme süresinden sayılmak suretiyle dikkate alınır.
Cezayı vermeye yetkili makamlar
Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını disiplin amirleri verir. Kademe ilerlemesinin durdurulması, görevlinin bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir tarafından verilir. Dekanlar için bu ceza, disiplin amirinin teklifi üzerine Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla verilir.
Kamu görevinden çıkarma cezası, disiplin amirlerinin bu yöndeki isteği üzerine Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla verilir.
Disiplin kurullarının çalışması
Disiplin kurullarında profesörlerle ilgili hususlar görüşülürken doçent ve yardımcı doçentler, doçentlerle ilgili hususlar görüşülürken yardımcı doçentler katılamaz. Üyeler kendileriyle ilgili hususların görüşülmesine de katılamaz. Bu nedenle kurul oluşamazsa bir üst kurul görevlidir.
Yüksek Disiplin Kurulu olarak toplanan Yükseköğretim Genel Kurulunun toplantı nisabı on dört kişidir. Diğer disiplin kurullarında toplantı nisabı, üye tam sayısının yarıdan fazlasıdır.
Kurulda her üye oyunu kabul veya ret yoluyla vermekle yükümlüdür; çekimser oy kullanılamaz. Kararlar toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınır. Başkan oyunu en son kullanır ve oyların eşitliğinde başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır.
Disiplin Kurulu ile Yüksek Disiplin Kurulunun ayrı bir ceza belirleme yetkisi bulunmaz. Bu kurullar cezayı kabul eder veya reddeder. Ret hâlinde atamaya yetkili amir başka bir disiplin cezası verebilir.
Karar süreleri ve ek savunma imkânı
Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren on beş gün içinde vermek zorundadır.
Kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren hâllerde soruşturma dosyası, kararını bildirmek üzere yetkili disiplin kuruluna on beş gün içinde gönderilir. Kurul, dosyayı aldığı tarihten itibaren otuz gün içinde soruşturma evrakına göre kararını bildirir.
Kamu görevinden çıkarma için disiplin amirlerince yaptırılan soruşturma dosyası, Yüksek Disiplin Kuruluna tevdiinden itibaren azami altı ay içinde karara bağlanır.
Hakkında kamu görevinden çıkarma cezası istenen kişi, soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı savunma yapma hakkına sahiptir. Savunmasını kendisi veya vekili aracılığıyla yapabilir.
Uygulama, itiraz ve dosyadan silinme
Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır. Aylıktan kesme cezası, cezanın verildiği tarihi izleyen aybaşında uygulanır.
Disiplin amirleri ve disiplin kurullarınca verilen cezalara itiraz süresi, kararın ilgiliye tebliğinden itibaren yedi gündür. Bu süre içinde itiraz edilmeyen cezalar kesinleşir. İtiraz mercii kararı gözden geçirerek cezayı aynen kabul edebilir, hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.
İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine ulaşmasından itibaren otuz gün içinde karar vermek zorundadır.
Disiplin cezaları özlük dosyasına işlenir. Kamu görevinden çıkarma dışındaki bir cezaya çarptırılanlar, uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından beş yıl, diğer cezaların uygulanmasından on yıl sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir. Davranışları bu isteği haklı kılıyorsa istek yerine getirilir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının özlük dosyasından çıkarılmasında ayrıca disiplin kurulunun mütalâası alınır. Bu mütalâadan sonra silinmeye ilişkin genel hüküm uygulanır.
Kişilerle yazışmalar iadeli taahhütlü yapılır. Evrak elden verilirse alınan imzalı belge dosyada saklanır. Diğer hususlarda 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri uygulanır.
Yükseköğretim disiplin cezaları nelerdir?
Cezalar uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve kamu görevinden çıkarmadır. Yönetim görevinden ayırma mülga olarak işaretlenmiştir.
Savunma alınmadan disiplin cezası verilebilir mi?
Hayır. Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Yedi günden az olmamak üzere verilen süre veya belirtilen tarihte savunma yapılmazsa savunma hakkından vazgeçilmiş sayılır.
Disiplin cezasında zamanaşımı süreleri nedir?
Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe durdurmada öğrenmeden itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmalıdır. Kamu görevinden çıkarmada altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmalıdır. Fiilin işlenmesinden itibaren nihayet iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür?
İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren yedi gündür. Süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir. İtiraz mercii cezayı kabul edebilir, hafifletebilir veya kaldırabilir ve dilekçe, karar ve eklerin ulaşmasından itibaren otuz gün içinde karar verir.
Görevden uzaklaştırılan kişiye aylık ödenir mi?
Evet. Görevden uzaklaştırma süresinde aylığın üçte ikisi ödenir ve kişi kanuni sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy