Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, kapsamındaki personel hakkında yetkili yüksek disiplin kurulunun kararıyla ve bu yönetmelikte gösterilen teşkil, teklif, savunma, süre ve oylama düzenine göre verilir. Yönetmelik, kurulların kuruluşunu, görev ve yetkilerini ve ayırma cezasının usulünü düzenlemek için çıkarılmıştır. Dayanağı, 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanununun 49 uncu maddesidir.
Düzenlemenin amacı, kapsamı ve tanımlar
Düzenlemenin konusu, yüksek disiplin kurullarının nasıl kurulacağı, hangi yapıda çalışacağı, hangi görev ve yetkilere sahip olacağı ve bu kurulların Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını hangi usul ve esaslarla vereceğidir. Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli bakımından mülki idare amirlerinin mülki görevden doğan yetkileri ayrıca saklı tutulmuştur.
Kapsam, askeri hâkimler dışında kalan subayları ve astsubayları, uzman jandarmaları, uzman erbaşları ve sözleşmeli erbaş ve erleri içine alır. Yönetmelikte ayrıca açıklanmayan kavram ve terimlerde 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu ile 6413 sayılı Kanundaki tanımlar uygulanır.
Kurulların teşkili ve yetki ayrımı
Kapsama giren kişiler hakkında ayırma cezasına ilişkin karar vermek üzere Genelkurmay Başkanlığında, kuvvet komutanlıklarında, Jandarma Genel Komutanlığında ve Sahil Güvenlik Komutanlığında ayrı ayrı birer yüksek disiplin kurulu oluşturulur.
Genelkurmay Başkanlığı Yüksek Disiplin Kuruluna Genelkurmay Başkanı başkanlık eder. Üyeler Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanları, Jandarma Genel Komutanı, Genelkurmay İkinci Başkanı, Genelkurmay Personel Başkanı ve Genelkurmay Adlî Müşaviridir.
Kuvvet komutanlıkları ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığındaki kurullara ilgili komutanlığın Kurmay Başkanı başkanlık eder. Üyelik; personel, istihbarat ve harekât başkanları, personel ve tayin daireleri başkanları, adlî müşavir veya hukuk müşaviri ile kıdem, sicil ve personel yönetimine bakan şube müdüründen oluşur. Sayılan makam kuruluşta veya kadroda yoksa ya da kadro adı farklıysa, görev ve sorumluluk alanına göre bunların karşılığı olan makamlar ilgili komutanlıkça kuruluş ve kadro yapısı esas alınarak belirlenir.
General ve amiraller için karar mercii Genelkurmay Başkanlığı Yüksek Disiplin Kuruludur. General ve amiraller dışında kalan subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler bakımından yetki, personelin mensubu olduğu kuvvet komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığındaki kurula aittir. Her iki kurul da yönetmelikteki usul ve esaslara göre karar verir.
Toplantı düzeni, yazışmalar, kararların duyurulması, yazılı savunmanın alınması, kayıt, arşivleme ve raportörlük gibi sekreterya işleri yetkili komutanlığın personel başkanlığı tarafından yürütülür.
Ayırma sebebi olabilen bazı durumlar
Aşırı borçlanma ve borçlarını ödeyememe; nafaka, trafik kazası, doğal afet, personelin öngöremeyeceği ülke genelindeki olağanüstü ekonomik dalgalanmalar, ani devalüasyonlar, sağlık ve tedavi giderleri ile kefillik ve benzeri zorunluluk hâlleri hariç, aşırı derecede borçlanmaya düşkün olmak ve bu borçlarını ödememeyi alışkanlık hâline getirmektir.
Uzun süreli firar, geçerli bir mazeret olmaksızın kesintisiz olarak bir yıldan fazla süreyle izin süresini geçirmek veya firar hâlinde bulunmaktır.
Sözleşmeli subay ve astsubaylar bu eşiklerin dışında bırakılmıştır. Diğer subaylar, astsubaylar ve uzman jandarmalar için disiplinsizliği alışkanlık hâline getirme ve ayırma cezası, son cezanın kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yılda on sekiz disiplin cezası puanına veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam on iki ya da daha fazla cezaya ulaşılmasıyla da kabul edilir. Aynı personel grubunda son beş yılda otuz beş ceza puanı veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam yirmi beş ya da daha fazla ceza da aynı sonucu doğurur.
Birinci fıkradaki puanlar, cezanın cinsine göre Ek-1 sayılı çizelge esas alınarak hesaplanır. Disiplin cezaları ve disiplin cezası dışındaki idari yaptırımlara ait bilgi ve belgeler disiplin amirince ilgilinin şahsi dosyasına konur, saklanır ve kayda geçirilir.
Subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erlere verilen disiplin cezaları, kuvvet komutanlıklarında, Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığında en az alay ve eşiti komutanlıklar tarafından personel bilgi sistemine işlenir. Cezaya ilişkin evrakın bir sureti aynı makamlarca personelin mensubu olduğu komutanlığa gönderilir. Ceza puanına bağlı ayırma durumunun izlenmesinden de bu birimler sorumludur.
Teklif, resen sevk ve dosyanın hazırlanması
Ayırma cezası, en az iki disiplin amirinin teklifi üzerine kurulca verilebileceği gibi, eldeki bilgi ve belgeler değerlendirilerek kurul tarafından resen de verilebilir. Bu düzenleme her olayda cezanın verilmesini kendiliğinden sonuç hâline getirmez. Genelkurmay Başkanı, mevcut bilgi ve belgelere veya gerekli görerek yaptırdığı disiplin soruşturmasının sonucuna göre kanaat oluşturduğu personelin dosyasını karar için doğrudan yetkili kurula sevk eder.
Disiplin amiri, maiyetindeki kişinin ayırma cezasını gerektirebilecek bir fiilini veya durumunu öğrendiğinde araştırmanın gerekli olduğu kanaatine varırsa yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacıya veya bizzat kendisine 6413 sayılı Kanunun 7 nci maddesine göre disiplin soruşturması yaptırır. Gerekli görmesi hâlinde soruşturmanın üst disiplin amirince yapılmasını da isteyebilir.
Disiplin amirlerinin teklifine dayalı hazırlığın başlayabilmesi, en az iki disiplin amirinin ayırma cezası teklif etmesine bağlıdır. Ceza puanına dayanan işlemde teklifin ilk iki disiplin amirince yapılması esastır; ancak diğer disiplin amirlerinin işlemi başlatması da mümkündür. Teklif için personelle belirli süre birlikte çalışılmış olması aranmaz. 25 inci maddedeki süre hükümleri saklı kalmak kaydıyla disiplin amirleri yönetmelikteki usule uygun olarak her zaman teklifte bulunabilir.
Dosya, 9 uncu maddeye dayanıyorsa ayırmayı gerektirecek durumun disiplin amirlerince tespitinden, 10 uncu maddeye dayanıyorsa son cezanın kesinleşmesinden itibaren bir ay içinde yetkili komutanlığa gönderilir. Gönderilmeyi engelleyen bir hâl varsa süre bu hâlin kalkmasıyla işlemeye başlar. Savunma için tanınan süre bir aya dâhil edilmez.
Dosya personel başkanlığına ulaştıktan sonra üç ay içinde kurulda görüşülür. Ek inceleme gerekirse kurul başkanı bu süreyi bir katına kadar uzatabilir. Teklif edilmesi gerekirken teklif yapılmayanlar ile adli müşavirlik veya hukuk müşavirliğiyle koordineli incelemede ayırma cezasının gerekli görüldüğü kişiler için dosya Ek-2 örneğine uygun hazırlanıp kurula sevk edilir.
Genelkurmay Başkanlığınca başlatılan işte, soruşturma dosyasının personel başkanlığına varmasından itibaren üç ay içinde görüşme yapılır. Ek inceleme gerektiğinde bu süre de bir katına kadar uzatılabilir.
Toplantıya katılma ve oylama
Kurul, başkan ve üyelerin tamamı katılarak toplanır. Başkan veya üye garnizon dışı görev, izin ya da istirahat nedeniyle karargâhta bulunmuyorsa yerine vekili toplantıya girer.
Başkan ve üyeler; kendileri, evlilik bağı sona ermiş olsa bile eşleri, kendilerinin veya eşlerinin altsoy ve üstsoyları, evlatlık bağı bulunan kişiler, üçüncü derece dâhil kan hısımları, evlilik bağı kalkmış olsa dahi kayın hısımları ve nişanlıları hakkındaki toplantıya katılamaz. Vekil aynı zamanda kurulun doğal üyesiyse veya bu katılamama hâli oluşmuşsa kurul, üye tam sayısının salt çoğunluğu sağlandığı takdirde eksik toplanabilir.
Oylama açıktır ve en kıdemsiz üyeden başlar; kurul başkanı oyunu en sonda kullanır. Çekimser oy kullanılamaz, karar oy çokluğuyla alınır. Oylar dağılırsa, hakkında karar verilecek personelin en çok aleyhinde olan oy, çokluk elde edilinceye kadar kendisine daha yakın olan oya tabi olur.
Ceza puanına bağlı görüşmede önce, ayırmaya esas alınan ve disiplin amiri ya da disiplin kurulunca verilmiş cezaların usulüne uygun verilip verilmediği incelenir. Usulüne uygun olduğu anlaşılan cezaların sayısı ve niteliği ile personelin disiplinsizliği alışkanlık hâline getirip getirmediği ayrıca tartışılarak yeniden değerlendirilmez. 10 uncu maddedeki şartlar gerçekleşmişse ayırma cezası kararı verilir.
Disiplin cezaları ve diğer idari yaptırımlar, nitelik ve niceliklerine uygun olarak Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezalarında göz önünde bulundurulur. Ceza puanına bağlı görüşmede, usulüne uygun verilmiş cezaların nicelik ve niteliğine ya da disiplinsizliğin alışkanlık hâline getirilip getirilmediğine ilişkin değerlendirme yapılmaz.
Karar, gerekçe ve yerine getirme
Kurul ya ayırma cezası verilmesine ya da ayırma cezası verilmesine yer olmadığına karar verir. Kararın özeti, başkan ve üyelerin imzaladığı tutanakla belirlenir.
Gerekçeli karar, karar tarihini izleyen on iş günü içinde yetkili komutanlığın personel başkanlığınca ve adli müşavirlik veya hukuk müşavirliğiyle koordineli biçimde hazırlanır. Gerekçede disiplinsizliğin oluşup oluşmadığını gösteren hususlar ile kararın oybirliği veya oy çokluğuyla alındığı belirtilir.
General ve amiraller hakkındaki karar, Genelkurmay Başkanlığı Yüksek Disiplin Kurulunca verilmesinin ardından yerine getirilir. Diğer personel hakkındaki ayırma kararı ise ilgili kuvvet komutanı, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının onayıyla tamamlanır ve uygulanır.
Ayırma cezası alan kişi, seferberlik ve savaş hâlleri dışında Türk Silahlı Kuvvetlerinde hiçbir şekilde görev alamaz. Yedek subaylar ise ilgili kanunlara göre belirlenecek kalan askerlik hizmetini er rütbesiyle tamamlar. Karar; ilişik kesme, sözleşmenin feshi veya yedek subayın er olarak hizmetini tamamlama işlemleri sonuçlandıktan sonra personele tebliğ edilir. Yerine getirmenin ileri bir tarihe bırakılmasına karar verilemez.
Ayırma cezası verilmesine yer olmadığı kararı ilgililere tebliğ edilir. İşlem disiplin amirlerinin teklifiyle başlamışsa, süreye bağlanmaksızın, teklifte bulunan disiplin amirleri değişecek biçimde atama yapılır.
Yer olmadığı kararına rağmen kurula sevk sebebindeki disiplinsizliğe ilişkin yeni bilgi ve belge elde edilirse, adli soruşturma veya kovuşturma sonunda ayırmayı gerektiren bir disiplinsizlik belirlenirse ya da ayırmayı gerektiren başka bir disiplinsizlik işlenirse kişi hakkında yeni bir kurul dosyası hazırlanır.
Aynı fiil nedeniyle yürütülen adli soruşturma veya kovuşturma, ayrıca disiplin soruşturması ve tahkikat yapılmasını, ayırma cezasının verilmesini ve cezanın yerine getirilmesini engellemez. Disiplinsizlik şüphe bırakmayan bilgi ve belgelerle ortaya konmuşsa, personelin o ana kadarki olumlu meslek ve disiplin geçmişi ile ceza kanunlarına göre mahkûm olup olmaması ayırmaya engel oluşturmaz.
Savunma, tebligat ve geçici tedbir
Savunma alınmadan ayırma cezası verilemez. Firar ve izin tecavüzü gibi, kişinin bulunamaması yüzünden savunma almayı imkânsız kılan zorunlu hâllerde bu kural uygulanmaz. Disiplin soruşturması sırasında alınan ifade savunmanın yerini tutmaz; ifade alınmış olsa bile ayrıca savunma istenir.
Yazılı savunmada isnat edilen hususlar ve tanınan süre açıkça yazılarak ilgiliye tebliğ edilir. İstirahat, hava değişimi veya izin nedeniyle görevde olmayan kişiye 19/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanununa göre tebligat yapılır. Süre üç iş gününden kısa ve on iş gününden uzun olamaz. Bu süre içinde savunmayan kişi savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
Savunması istenen kişi yazılı olarak isterse ek süre verilebilir. Ek süre dâhil toplam süre on iş gününü aşamaz.
İncelemenin güvenli ve sağlıklı yürütülmesi için görevinde kalması sakıncalı görülen subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş veya sözleşmeli erbaş ve erin geçici olarak görevden uzaklaştırılması ya da görev yerinin değiştirilmesi, 6413 sayılı Kanunun 29 uncu maddesindeki esaslara göre yapılır.
Dava yolu ve ceza verilemeyecek süre
Yönetmelik hükmü, yüksek disiplin kurullarının verdiği ayırma cezalarına karşı Askerî Yüksek İdare Mahkemesinde iptal davası açılabileceğini düzenler. Dava açma süresi, general ve amirallerde Genelkurmay Başkanlığı Yüksek Disiplin Kurulu kararının tebliğinden; diğer personelde ise ilgili kuvvet komutanı, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanınca onaylanmış kararın tebliğinden başlar. Türk karasuları dışındaki gemilerde bulunan personel bakımından süre, karasuları dışında işlemez.
Ayırmayı gerektiren durumun disiplin amirlerince tespitinden itibaren bir yıl ve her hâlde fiil veya hâlin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl geçtikten sonra aynı sebebe dayanılarak kurul tarafından ayırma cezası verilemez.
Sözleşmeli personel bakımından saklı hükümler
Sözleşmeli statüdeki personelin sözleşmesinin feshine ilişkin özel kanun ve yönetmelik hükümleri ile Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayırma ve çıkarmayı düzenleyen diğer kanun ve yönetmelik hükümleri saklıdır. Eylem hem 6413 sayılı Kanunun 20 nci maddesi hem de özel kanundaki sözleşme feshi sebepleri kapsamındaysa önce özel kanun hükümleri uygulanır.
Ayırma cezasına hangi kurul karar verir?
General ve amiraller hakkında Genelkurmay Başkanlığı Yüksek Disiplin Kurulu, diğer kapsam personeli hakkında ise mensup olunan kuvvet, Jandarma veya Sahil Güvenlik yüksek disiplin kurulu karar verir.
Savunma alınmadan ayırma cezası verilebilir mi?
Kural olarak verilemez. Firar ve izin tecavüzü gibi kişinin bulunamaması savunmayı imkânsız kılan zorunlu hâllerde savunma alınmaz.
Soruşturmadaki ifade savunma yerine geçer mi?
Geçmez. Disiplin soruşturmasında ifade alınmış olsa bile ayrıca savunma alınır.
Savunma süresi ne kadardır?
Süre üç iş gününden az ve on iş gününden fazla olamaz. Yazılı talep üzerine verilecek ek süreyle birlikte toplam süre on iş gününü geçemez.
Ayırma cezası hangi süreden sonra verilemez?
Durumun disiplin amirlerince tespitinden itibaren bir yıl ve her hâlde fiil veya hâlin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl geçtikten sonra aynı sebeple ayırma cezası verilemez.
Adli soruşturma ayırma cezasını engeller mi?
Aynı fiil hakkındaki adli soruşturma veya kovuşturma, disiplin soruşturmasını, ayırma cezasının verilmesini ve yerine getirilmesini engellemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy