4054 Sayılı Kanun Kapsamında Yerinde İnceleme Yetkisi ve Kapsamı
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 15. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu, rekabet ihlali bulgularına erişerek teşebbüsler hakkında önaraştırma ve soruşturmalara zemin teşkil eden incelemelerde bulunabilir. Kanunun 15. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Kurul, görevlerini yerine getirirken gerekli gördüğü hallerde teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin defterlerini, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü verilerini ve belgelerini inceleyebilir, bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilir, belirli konularda yazılı veya sözlü açıklama isteyebilir ve mal varlıklarına ilişkin mahallinde incelemeler yapabilir. İncelemeler Kurul emrinde görevli uzmanlarca yürütülür ve uzmanlar yanlarında incelemenin konusunu, amacını ve yanlış bilgi verilmesi halinde idari para cezası uygulanacağını gösteren yetki belgesini bulundururlar.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 15Kaynağı aç
İlgililer, Kanunun 15. maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda talep edilen bilgi, belge, defter ve diğer araçların suretlerini vermekle yükümlüdür. Yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının varlığı durumunda ise inceleme sulh ceza hâkimi kararı temin edilerek icra edilir. Ayrıca Kanunun 16. maddesinin ikinci fıkrası açık hükmü gereğince, yerinde incelemenin mahkeme kararı ile gerçekleştirilmiş bulunması, yerinde incelemenin engellenmesi ve zorlaştırılmasına ilişkin idari para cezasının uygulanmasına engel teşkil etmemektedir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 16Kaynağı aç
Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz ile teşebbüse ait veri bulunduran her türlü dijital ortamda inceleme yapma ve elde edilen verileri kopyalama imkânı getirilmiştir. Kurul kararlarında teşebbüs çalışanlarının özel cep telefonlarında arama yapma yetkisi, 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesi ile anılan Kılavuz düzenlemesine dayandırılmaktadır.
Mobil Cihazlarda Veri Silme Eylemleri ve İdari Yaptırımlar
4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması hâlinde teşebbüslere, karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya hesaplanamazsa karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirlerinin binde beşi oranında ve kanunda öngörülen asgari sınırdan az olmamak üzere idari para cezası verilir. Kanunun 14 ve 15. maddelerinin uygulanmasında eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgi veya belge verilmesi ya da bilgi ve belgenin süresinde veya hiç verilmemesi durumunda ise aynı fıkranın (c) bendi uyarınca yıllık gayrisafi gelirin binde biri oranında ceza tesis edilmektedir.
Yerinde incelemelerin habersiz gerçekleştirilmesi esas olmakla birlikte, denetim esnasında kişilerin panik haliyle cep telefonlarındaki verileri silmesi fiiline dayanılarak 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesi uyarınca teşebbüs aleyhine idari yaptırım uygulanan Kurul kararları mevcuttur. Denetim heyeti yerinde incelemeye başladıktan sonra mobil cihazlardaki yazışmalar silindiğinde, bu yazışmalara başka bir personelin cihazından erişilmiş olsa dahi, olası delil ve bulgulara erişimin zorlaştırıldığı ve engellendiği kabul edilebilmektedir. Nitekim Kurul kararlarında, silinen verilere başka yöntemlerle ulaşılabilmesinin fiilin incelemeyi engelleme veya zorlaştırma vasfını ortadan kaldırmayacağı, aksi yöndeki kabulün silinen verilerin tespit edilemediği durumlarda teşebbüsün ödüllendirilmesi sonucunu doğuracağı değerlendirilmektedir.
Buna karşılık, yürütülen teknik incelemeler neticesinde mobil cihaz üzerindeki veri silme işleminin incelemenin yapıldığı gün gerçekleştirilmediğinin ve geçmiş bir tarihte vuku bulduğunun tespit edilmesi hâlinde, söz konusu silme işlemi Kurul tarafından yerinde incelemenin engellenmesi fiili kapsamında görülmemiştir.
İdari Para Cezalarına Karşı Yargısal Denetim İlkeleri
İdare mahkemesi tarafından verilen bir kararda, yerinde inceleme yetkisinin haber verilmeksizin, ansızın ve süratli kullanılması gerektiği kabul edilmekle birlikte, idari yaptırım uygulanırken para cezasına dayanak gösterilen eylemin tüm unsurlarıyla somut bilgi ve belgelere dayandırılması gerektiği ifade edilmiştir.
İncelenen somut uyuşmazlıkta, teşebbüsün inceleme başlamadan önce çalışanlarına e-posta göndererek resmi bir inceleme yapılacağını bildirmesi, telefon yazışmalarının silinmemesini ve istenen her türlü belgenin görevlilere teslim edilmesini istemesi mahkemece olumlu bir olgu olarak değerlendirilmiştir.
Söz konusu uyuşmazlıkta mahkeme; silinen yazışmalara diğer çalışanların telefonlarından ulaşılmasını, silinen kayıtların teşebbüse ilişkin olmamasını ve delil karartmaya yönelik somut bilgi ve belge bulunmamasını dikkate alarak eylemin idari para cezasına dayanak oluşturmadığı kanaatine varmıştır. Bu doğrultuda idari para cezasının şirket açısından telafisi güç veya imkânsız zarar doğuracağı gerekçesiyle yürütmenin durdurulmasına hükmedilmiştir. Karara karşı yargı yolu açık olup bu değerlendirme nihai bir iptal hükmü niteliği taşımamaktadır.
İnceleme başladıktan sonra silinen mesajlara başka telefondan ulaşılması cezayı engeller mi?
Rekabet Kurulu kararlarında, yerinde inceleme başladıktan sonra silinen yazışmalara başka bir cihazdan ulaşılsa dahi delillere erişimin zorlaştırıldığı ve engellendiği gerekçesiyle idari para cezası tesis edilmektedir. Buna karşın yargıya taşınan somut bir uyuşmazlıkta mahkeme; silinen yazışmalara diğer çalışanların cihazından ulaşılmasını, silinen içeriklerin teşebbüse ilişkin olmamasını ve delil karartmaya dair somut belge bulunmamasını gözeterek eylemin cezaya dayanak oluşturmadığı kanaatiyle idari para cezasının yürütmesinin durdurulmasına karar vermiştir.
Denetim gününden önce silinen veriler yerinde incelemeyi engelleme sayılır mı?
Kurul tarafından incelenen bir olayda, teşebbüs yetkilisine ait mobil cihazda veri silindiği tespit edilmesine rağmen silme işleminin yerinde inceleme günü gerçekleştirilmediğinin anlaşılması üzerine söz konusu silme işlemi yerinde incelemenin engellenmesi fiili olarak değerlendirilmemiştir.
Sulh ceza hâkimi kararıyla inceleme yapılması engelleme cezasını ortadan kaldırır mı?
4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, yerinde incelemenin mahkeme kararı ile gerçekleştirilmiş olması, engelleme ve zorlaştırma eylemlerine ilişkin idari para cezasının uygulanmasına engel teşkil etmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy