İdare Hukuku

Dijital Platformlarda Yerinde İncelemenin Engellenmesi

by Avukat Erdal Ersoy
Dijital Platformlarda Yerinde İncelemenin Engellenmesi

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun uyarınca Rekabet Kurulu tarafından yürütülen yerinde incelemelerin engellenmesi veya zorlaştırılması idari para cezası yaptırımına tabidir. Dijital platformların küresel organizasyon yapısına sahip olması, Kurulun yerinde inceleme yetkisini ortadan kaldırmaz. İnceleme sürecinde teşebbüslerin etkin ve zamanında iş birliği sağlaması zorunludur.

4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 15Kaynağı aç
Madde 15 – Kurul, bu Kanunun kendisine verdiği görevleri yerine getirirken gerekli gördüğü hallerde, teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunabilir. Bu amaçla teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin: a) (Değişik:16/6/2020-7246/4 md.) Defterlerini, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü verilerini ve belgelerini inceleyebilir, bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilir, b) Belirli konularda yazılı veya sözlü açıklama isteyebilir, c) Teşebbüslerin her türlü mal varlığına ilişkin mahallinde incelemeler yapabilir. İnceleme, Kurul emrinde çalışan uzmanlar tarafından yapılır. Uzmanlar incelemeye giderken yanlarında incelemenin konusunu, amacını ve yanlış bilgi verilmesi halinde idari para cezası uygulanacağını gösteren bir yetki belgesi bulundururlar. (Ek fıkra: 1/8/2003-4971/25 md.) İlgililer istenen bilgi, belge, defter ve sair vasıtaların suretlerini vermekle yükümlüdür. Yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda sulh ceza hakimi kararı ile yerinde inceleme yapılır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İdari Para Cezaları İdarî Para Cezası[3][4]

Rekabet Kurulunun Yerinde İnceleme Yetkisi ve Kapsamı

4054 sayılı Kanun'un 15 inci maddesi uyarınca Kurul, görevlerini yerine getirirken gerekli gördüğü hallerde teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunabilir. Bu kapsamda defterler, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü veri ve belge incelenebilir; bunların kopyaları ve fiziki örnekleri alınabilir. Kurul ayrıca belirli konularda yazılı veya sözlü açıklama isteyebilir ve teşebbüslerin her türlü mal varlığına ilişkin mahallinde inceleme yapabilir.

Yerinde İnceleme Usulü ve Sulh Ceza Hâkimi Kararı

İnceleme işlemleri Kurul emrinde çalışan uzmanlar tarafından yerine getirilir. Görevli uzmanlar incelemeye giderken yanlarında incelemenin konusunu, amacını ve yanlış bilgi verilmesi durumunda idari para cezası uygulanacağını gösteren yetki belgesini bulundururlar. İlgililer istenen bilgi, belge, defter ve diğer vasıtaların suretlerini vermekle yükümlüdür. Yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması halinde inceleme sulh ceza hâkimi kararı ile gerçekleştirilir.

Küresel Yapılanma ve Engelleme Teşkil Eden Eylemler

Teşebbüsün Türkiye’de sınırlı bir fiziki yapılanmasının bulunması veya ilgili kişilerin yurt dışında yer alması yerinde inceleme yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Yerinde inceleme sürecinde yurt dışında bulunan yetkili kişilere erişim sağlanmaması ve elektronik verilerin incelenmesine imkân tanınmaması, yerinde incelemenin engellenmesi kapsamında kabul edilmiştir.

Yerinde İncelemenin Engellenmesinde Uygulanan İdari Para Cezaları

4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca, yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması durumunda Kurul tarafından teşebbüslerin karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan, bunun hesaplanması mümkün olmazsa karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirlerinin binde beşi oranında idari para cezası verilir. Bu esasa göre belirlenecek ceza on bin Türk Lirasından az olamaz. Kanunun 16 ncı maddesinin ikinci fıkrası gereğince incelemenin mahkeme kararı ile gerçekleştirilmiş olması, engelleme ve zorlaştırma nedeniyle öngörülen idari para cezasının uygulanmasını engellemez.

4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 16Kaynağı aç
Madde 16 – (Değişik: 23/1/2008-5728/472 md.) Kurul, teşebbüs niteliğindeki gerçek ve tüzel kişiler ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerine; a) Muafiyet ve menfi tespit başvuruları ile birleşme ve devralmalar için izin başvurularında yanlış ya da yanıltıcı bilgi veya belge verilmesi, b) İzne tabi birleşme ve devralmaların Kurul izni olmaksızın gerçekleştirilmesi, c) Kanunun 14 ve 15 inci maddelerinin uygulanmasında eksik, yanlış ya da yanıltıcı bilgi veya belge verilmesi ya da bilgi veya belgenin belirlenen süre içinde ya da hiç verilmemesi, d) Yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması, hallerinden (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilenler için teşebbüsler ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin binde biri oranında, (d) bendinde belirtilenler için ise aynı şekilde saptanacak olan gayri safi gelirlerinin binde beşi oranında idarî para cezası verir. Ancak bu esasa göre belirlenecek ceza onbin Türk Lirasından az olamaz. Bu fıkranın (b) bendine göre idarî para cezası birleşme işlemlerinde tarafların herbirine, devralma işlemlerinde ise sadece devralana verilir. Yerinde incelemenin mahkeme kararı ile gerçekleştirilmesi, yerinde incelemenin engellenmesi ve zorlaştırılmasına ilişkin olarak bu Kanunda öngörülen idarî para cezasının uygulanmasını engellemez. Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir. Teşebbüs veya teşebbüs birliklerine üçüncü fıkrada belirtilen idarî para cezaları verilmesi halinde, ihlalde belirleyici etkisi saptanan teşebbüs veya teşebbüs birliği yöneticilerine ya da çalışanlarına teşebbüs veya teşebbüs birliğine verilen cezanın yüzde beşine kadar idarî para cezası verilir. Kurul, üçüncü fıkraya göre idarî para cezasına karar verirken, 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası bağlamında, ihlalin tekerrürü, süresi, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlalin gerçekleşmesindeki belirleyici etkisi, verilen taahhütlere uyup uymaması, incelemeye yardımcı olup olmaması, gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususları dikkate alır. Kanuna aykırılığın ortaya çıkarılması amacıyla Kurumla aktif işbirliği yapan teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri veya bunların yöneticileri ve çalışanlarına, işbirliğinin niteliği, etkinliği ve zamanlaması dikkate alınarak ve gerekçesi açık bir şekilde gösterilmek suretiyle üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen cezalar verilmeyebilir veya bu fıkralara göre verilecek cezalarda indirim yapılabilir. Bu maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar, işbirliği halinde para cezasından bağışıklık veya indirim şartları, işbirliğine ilişkin usul ve esaslar Kurulca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir. Nispi İdarî Para Cezası[5]

4054 sayılı Kanun'un 17 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince, yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması durumunda Kurul, 16 ncı maddenin birinci fıkrasındaki cezalar saklı kalmak üzere, ilgili teşebbüslere her gün için bir önceki mali yıl sonunda veya buna en yakın mali yıl sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirlerinin on binde beşi oranında idari para cezası verir. Kanunun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca söz konusu ceza, fiilin gerçekleştiği günü takip eden günden itibaren verilebilir ve yerinde inceleme fiilen gerçekleştirilene kadar tatbik edilir.

4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 17Kaynağı aç
Madde 17 – (Değişik: 23/1/2008-5728/473 md.) Kurul, teşebbüs ve teşebbüs birliklerine, 16 ncı maddenin birinci fıkrasında belirtilen cezalar saklı kalmak kaydıyla, a) Nihai karar veya geçici tedbir kararı ile getirilen yükümlülüklere ya da verilen taahhütlere uyulmaması, b) Yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması, c) Kanunun 14 ve 15 inci maddelerinin uygulanmasında, istenen bilgi veya belgenin belirlenen süre içinde verilmemesi, durumunda her gün için, ilgili teşebbüsler ile teşebbüs birlikleri ve/veya bu birliklerin üyelerinin karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan, bunun hesaplanması mümkün olmazsa karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin onbinde beşi oranında idarî para cezası verir. Birinci fıkranın (a) ve (c) bentlerine göre idarî para cezaları, bu bentlerde belirtilen kararlardaki yükümlülüklere uyulması için belirlenen sürenin dolmasından itibaren verilebilir. (a) bendindeki fiile ilişkin idarî para cezası, yükümlülük getirilen kararda herhangi bir süre belirlenmemiş ise, bu kararın tebliğini takip eden günden itibaren verilebilir. (b) bendindeki fiillere ilişkin idarî para cezası ise, fiilin gerçekleştiği günü takip eden günden itibaren verilebilir. Bu Kanuna Göre Verilen Para Cezalarının Niteliği ve Uygulanması

Yerinde inceleme ve bilgi isteme süreçlerini düzenleyen 14 ve 15 inci maddelerin uygulanmasında eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgi ya da belge verilmesi veya bunların süresinde ya da hiç verilmemesi halinde ise yıllık gayri safi gelirin binde biri oranında idari para cezası uygulanır.

Dijital şirketlerin merkezinin yurt dışında olması yerinde incelemeyi önler mi?

Hayır, dijital platformların küresel organizasyon yapısı veya ilgili personelin yurt dışında bulunması yerinde inceleme yükümlülüğünü kaldırmaz; teşebbüsün etkin iş birliği sunması zorunludur.

Yerinde inceleme esnasında uzmanlar hangi verilere erişebilir?

Uzmanlar yetki belgesiyle defterleri, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerindeki her türlü veriyi ve belgeyi inceleyebilir, kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilir.

Yerinde incelemenin mahkeme kararıyla yapılması para cezasını engeller mi?

Hayır, yerinde incelemenin sulh ceza hâkimi kararıyla icra edilmiş olması, engelleme ve zorlaştırma nedeniyle idari para cezası uygulanmasını ortadan kaldırmaz.

Yerinde incelemenin engellenmesi halinde günlük ceza ne zamana kadar sürer?

4054 sayılı Kanun'un 17 nci maddesi uyarınca fiilin gerçekleştiği günü takip eden günden itibaren her gün için yıllık gayri safi gelirin on binde beşi oranında uygulanan idari para cezası, yerinde inceleme fiilen gerçekleştirilene kadar tatbik edilir.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu