Yatırım Tahkiminde Rıza İlkesi ve Tahkim Anlaşması
Tahkim, uyuşmazlığın niteliği ticari veya yatırım tahkimi olsun olmasın tarafların rızasına dayanan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur. Taraflar arasındaki bir uyuşmazlık hakkında tahkime gidilebilmesi ancak tarafların anlaşmasına bağlıdır.
İkili Yatırım Anlaşmalarında Tahkim İcabı ve Tahkim İradesinin Tespiti
İkili yatırım anlaşmalarında ev sahibi devletin sunduğu tahkim icabı, yabancı yatırımcının yatırım tahkimine başvurmasıyla kabul edilmiş sayılır. Bu usulde tahkim anlaşması, taraflar birbiriyle doğrudan temas etmeksizin dolaylı olarak kurulur.
İkili yatırım anlaşmalarında tahkime yapılan her atıf tahkim iradesi anlamına gelmeyebilir. Anlaşmalarda yer alan bazı düzenlemeler yalnızca ileride tahkime rıza gösterilebileceğine ilişkin olabilir.
Çok Taraflı Yatırım Anlaşmaları ve ICSID Sözleşmesi
Çok taraflı yatırım anlaşmalarına taraf olan devletler aleyhine, bu anlaşmalarda öngörülen usul çerçevesinde tahkim davası açılabilir. Örneğin NAFTA m. 1122 ile Enerji Şartı Antlaşması m. 23(3), sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözüleceğini düzenlemektedir.
Devletler ile Diğer Devletlerin Vatandaşları Arasındaki Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümlenmesi Hakkında Sözleşme'ye (ICSID Sözleşmesi) taraf olmak tek başına tahkim iradesi anlamına gelmez; akit devletlerin tahkim iradelerini ayrıca farklı bir yöntemle açıklamaları gerekir. ICSID Sözleşmesi Türkiye bakımından 27.05.1988 tarihli ve 3460 sayılı Kanun ile onaylanmış, 07.10.1988 tarihli ve 88/13325 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuştur.
Tahkim İradesinin Sınırları, Usul Şartları ve Yol Ayrımı Kuralı
Ev sahibi devletin tahkim iradesi kişi, zaman veya konu bakımından sınırlandırılabilir ya da dostane çözüm arama veya yerel mahkemelere başvuru gibi ön şartlara tabi tutulabilir. Örneğin NAFTA m. 1116 uyarınca verilen tahkim iradesi, yalnızca bu anlaşmada öngörülen konular ile sınırlandırılmıştır.
Yatırım tahkiminde yer alan yol ayrımı (fork in the road) hükümleri uyarınca yatırımcı yatırım tahkimi ile ev sahibi ülke mahkemeleri arasında bir seçim yapar. Yatırımcının bu seçeneklerden birini seçmesi durumunda kural olarak diğer yönteme başvuru hakkı sona erer.
ICSID Sözleşmesi'ne taraf olmak tahkim iradesi için yeterli midir?
ICSID Sözleşmesi'ne taraf olmak tek başına tahkim iradesi anlamına gelmez; sözleşmeye taraf devletlerin tahkim iradelerini ayrıca farklı bir yöntemle açıklamaları gerekir.
Yatırım tahkiminde yol ayrımı hükmü ne anlama gelir?
Yol ayrımı hükmü uyarınca yatırımcı yatırım tahkimi ile ev sahibi ülke mahkemeleri arasında seçim yapar ve yollardan birini seçtiğinde diğerine başvuru hakkı kural olarak sona erer.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy