Belçika mahkemesinin kararı kesinleşmiş olsa da Türkiye'de kendiliğinden hüküm ve sonuç doğurmaz. Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de hukuki sonuç doğurabilmesi için kural olarak Türk mahkemelerinden tenfiz kararı alınması gerekir. Tenfiz, bu kesinleşmiş yabancı kararın Türk mahkemesince incelenerek Türkiye'de icra edilebilir hâle gelmesini ifade eder.
Tenfizin sağladığı sonuç
Tenfiz, yabancı mahkeme kararını Türk mahkemesinin incelemesi sonucunda Türkiye'de icra edilebilir hale getirir. Yabancı kararın yalnızca kesin hüküm etkisinin Türkiye'de kabul edilmesi ile kararın cebri icra yoluyla uygulanması farklı hukuki sonuçlar doğurur. Kararın Türkiye'de bağlayıcı biçimde ele alınması, icra edilebilirlik sonucunun kendiliğinden doğduğu anlamına gelmez.
Hangi kararlar tenfiz kapsamında değerlendirilir
Her yabancı mahkeme kararı tenfiz edilemez. Öncelikle kararın özel hukuk alanına ilişkin olması ve icra kabiliyeti taşıması gerekir. Tenfiz esas itibarıyla özel hukuk uyuşmazlıkları için kabul edildiğinden, kararın bu alana girmesi önemli bir şarttır. Uygun şartlar bulunması hâlinde ticari alacak kararları, sözleşmeden doğan tazminat kararları, nafaka hükümleri, maddi ve manevi tazminat kararları, miras hukukuna ilişkin bazı hükümler ve şirketler arasındaki ticari uyuşmazlık kararları tenfiz edilebilir. Miras bakımından bu kapsam bütün miras hükümlerini değil, bazı hükümleri ifade eder.
Ceza mahkemelerinin verdiği hapis cezaları, idari yaptırımlar ve kamu hukukuna ilişkin birçok karar aynı tenfiz kapsamında değerlendirilmez. Bu ayrım, anılan kararların özel hukuka ilişkin tenfiz çerçevesiyle aynı biçimde ele alınmaması anlamına gelir; kamu hukukuna giren bütün kararlar için ayrıca bir yasak kuralı kurulmamıştır.
Kanuni çerçeve ve kesinleşme
Yabancı mahkeme kararlarının tenfiz esasları 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'da düzenlenmiştir. Belçika mahkemelerince verilen kararlar bakımından da aynı hükümler uygulanır. Kesin hüküm niteliği kazanmamış veya olağan kanun yolları devam eden kararların Türkiye'de tenfizi mümkün değildir. Kararın kesinleşmiş olması Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz; buna karşılık henüz kesinleşmemiş bir karar tenfiz incelemesine elverişli değildir.
Hukuk farklılığı ve kamu düzeni
Belçika hukukunun Türk hukukundan farklı hükümler içermesi, tenfiz talebinin reddi sonucunu doğurmaz. Kamu düzenine aykırılığın, temel hukuk ilkelerini ciddi biçimde ihlal edecek ağırlıkta olması gerekir. Kamu düzeni, yabancı mahkeme kararlarının reddine yol açan genel bir sebep değildir; yalnızca istisnai durumlarda uygulanan bir denetimdir. Bu istisnanın dar yorumlanması yönündeki yaklaşım sürdürülmektedir. Türk hukukundan farklı sonuç doğuran her karar değil, temel hukuk ilkelerini açık biçimde ihlal eden karar tenfize engel teşkil edebilir. Engel, her hukuk farklılığında zorunlu bir ret olarak değil, açık ve ağır ihlal hâlinde ortaya çıkabilecek bir sonuç olarak ele alınır.
Türk mahkemesinin inceleme sınırı
Tenfiz davası yeni bir dava değildir. Türk mahkemesi bu incelemede delillerin doğru değerlendirilip değerlendirilmediğini, tanık beyanlarının isabetini, bilirkişi raporlarının yeterliliğini ve Belçika mahkemesinin hukuku doğru uygulayıp uygulamadığını incelemez. Türk hâkimi, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de uygulanmasına hukuki bir engel bulunup bulunmadığını değerlendirir. İnceleme, Belçika yargılamasının yeniden yapılması veya kararın esasının yeniden kurulması biçiminde işlemez.
Tebligat ve davaya katılmama
Davalıya dava dilekçesinin hiç tebliğ edilmemesi veya davalının duruşmalardan haberdar edilmemesi, Türk mahkemesince tenfize engel olarak değerlendirilebilir. Bu durum, her olayda kendiliğinden ret sonucu doğuran kesin bir kural olarak değil, mahkemenin engel sayabileceği bir usul eksikliği olarak ele alınır. Buna karşılık davalı usulüne uygun tebligata rağmen davaya katılmamayı tercih etmişse, bu durum tek başına tenfiz talebinin reddini gerektirmez.
Kim talep edebilir ve talep nasıl belirlenir
Tenfiz talebinde, yabancı mahkeme kararından lehine hak doğan gerçek veya tüzel kişi bulunabilir. Hukuki yararı bulunan mirasçılar veya kanuni temsilciler de gerekli şartların varlığı hâlinde dava açabilir. Dilekçede Belçika mahkemesinin adı, karar tarihi, karar numarası, kararın kesinleştiğine ilişkin bilgiler ve Türkiye'de uygulanması istenen hükümler açıkça belirtilmelidir. Kararın yalnız belirli bölümlerinin tenfizi isteniyorsa, talep edilen hükümlerin tereddüde yer bırakmayacak biçimde gösterilmesi önem taşır.
Mali hükümler ve Türkiye'deki malvarlığı
Belçika boşanma kararında mali yükümlülük içeren hükümlerin Türkiye'de cebri icra yoluyla uygulanabilmesi için tenfiz sürecinin tamamlanması gerekir. Ticari uyuşmazlıkta borçlu şirketin malvarlığı Türkiye'de bulunuyorsa, yabancı mahkeme kararının fiilen yerine getirilebilmesi için Türk mahkemesinden alınacak tenfiz kararı zorunludur. Bu zorunluluk, borçlu şirketin malvarlığının Türkiye'de olması hâline ilişkindir.
Sık sorulan sorular
Kesinleşmiş Belçika kararı Türkiye'de hemen uygulanır mı?
Hayır. Karar kesinleşmiş olsa bile Türkiye'de kendiliğinden hüküm ve sonuç doğurmaz. Türkiye'de hukuki sonuç doğurabilmesi için kural olarak Türk mahkemesinden tenfiz kararı alınması gerekir.
Hangi Belçika kararları tenfiz edilebilir?
Özel hukuka ilişkin olan ve icra kabiliyeti taşıyan kararlar, uygun şartlar varsa tenfiz edilebilir. Ticari alacak, sözleşmeden doğan tazminat, nafaka, maddi ve manevi tazminat, bazı miras hükümleri ile şirketler arası ticari uyuşmazlık kararları bu çerçevede sayılır. Hapis cezaları, idari yaptırımlar ve kamu hukukuna ilişkin birçok karar aynı kapsamda değerlendirilmez.
Davalıya tebligat yapılmaması tenfize engel olur mu?
Dava dilekçesinin hiç tebliğ edilmemesi veya davalının duruşmalardan haberdar edilmemesi tenfize engel olarak değerlendirilebilir. Usulüne uygun tebligata rağmen davaya katılmama ise tek başına ret sebebi değildir.
Boşanmadaki mali hükümler için tenfiz gerekir mi?
Evet. Mali yükümlülük içeren hükümlerin Türkiye'de cebri icra yoluyla uygulanabilmesi için tenfiz sürecinin tamamlanması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy