Vakıf Nasıl Kurulur? Vakıf Kurma Şartları ve Süreci

Vakfın Tanımı ve Özgülenebilecek Malvarlığı

Türk Medeni Kanunu m. 101 uyarınca vakıflar; gerçek veya tüzel kişilerin kendilerine ait yeterli malvarlığını ve hakları sürekli nitelikteki somut bir amaca tahsis etmesiyle tüzel kişilik kazanan mal topluluklarıdır. Bu hukuki yapıda kişi topluluğu yerine, belirli gayeye bağlanmış bağımsız bir malvarlığı esastır.

Vakfa özgülenebilecek unsurlar bakımından bir malvarlığının tümü, mevcut yahut elde edileceği anlaşılan her türlü geliri ya da para ile ölçülebilir ekonomik değeri bulunan haklar amaca tahsis edilebilir.

Vakıf Kurma Ehliyeti ve Kuruculara İlişkin Şartlar

Tam ehliyetliler ile sınırlı ehliyetliler vakıf kurabilirler. Buna karşılık sınırlı ehliyetsiz kişiler kanuni temsilcilerinin rızası bulunsa dahi sağlararası işlemle vakıf kuramazlar; zira sınırlı ehliyetsizler açısından vakıf kurma kanunen yasak işlemler arasında yer alır. Sınırlı ehliyetsizlerin vakıf kurabilmesi, ancak temyiz gücüne sahip olmaları ve on beş yaşını bitirmiş bulunmaları şartıyla vasiyetname yoluyla ölüme bağlı tasarrufta bulunmaları halinde mümkündür.

Yabancıların Türkiye'de yeni vakıf kurabilmesi ise 5737 sayılı Vakıflar Kanunu m. 5/4 uyarınca hukuki ve fiilî mütekabiliyet esasına tabidir.

Vakıf Kurma İradesi ve Resmî Şekil Şartları

Türk Medeni Kanunu m. 102/1 uyarınca vakıf kurma iradesi, resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır. Vakfın tüzel kişilik kazanması ise yerleşim yeri mahkemesi nezdindeki sicile tescil edilmesiyle gerçekleşir.

İşlemin temsilci vasıtasıyla yapılması hâlinde, temsil salahiyetinin noterlikçe tanzim edilmiş resmî bir belgeyle verilmiş olması; ayrıca bu belgede vakfın gayesi ile tahsis edilecek mal ve hakların açık biçimde gösterilmesi aranır.

Noter, düzenlediği vakıf resmî senedinin bir örneğini yedi gün içinde Vakıflar Genel Müdürlüğüne gönderir. Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıflarda ise sulh hâkimi, vakıf kurulmasına esas belgenin bir örneğini yedi gün içinde Vakıflar Genel Müdürlüğüne iletmekle yükümlüdür.

Vakıf Senedinin Zorunlu Unsurları ve Noksanlıkların Giderilmesi

Türk Medeni Kanunu m. 106 gereğince tanzim edilecek vakıf senedinde vakfın unvanı, tahsis gayesi, bu gayeye bağlanan malvarlığı ve haklar ile vakfın idari teşkilatı ve yerleşim yeri açıkça gösterilmelidir.

Senedin içeriğinde güdülen amaç ve bu amaca hasredilen malvarlığı değerleri yeterli açıklıkta yer almışsa, diğer eksiklikler tescil başvurusunun geri çevrilmesini gerektirmez. İlgili eksik hususlar karar öncesinde mahkeme eliyle ikmal edilebileceği gibi, tüzel kişilik sonrasında da denetim makamının talebiyle ve imkân bulunması durumunda vakfedenin görüşü alınarak yerleşim yeri mahkemesince giderilir.

Kuruluşta Asgari Mal Varlığı ve Malvarlığının Yetersizliği

5737 sayılı Vakıflar Kanunu m. 5/2 hükmü uyarınca yeni vakıfların kuruluşunda amaçlarına göre özgülenecek asgari mal varlığı her yıl Vakıflar Meclisince belirlenir.

Ölüme bağlı tasarrufla bağışlanan mal ve hakların vakfın gayesini karşılamaya kafi gelmemesi durumunda, tasarruf sahibince aksine bir irade ortaya konulmamışsa denetim makamının görüşü alınarak hâkim marifetiyle benzer gaye güden bir vakfa tahsis yoluna gidilir.

Mahkemeye Tescil Başvurusu ve Koruma Tedbirleri

Resmî senet tamamlandıktan sonra tescil başvurusunu mahkemeye bizzat vakfeden iletir. Resmî senedin tanzimini izleyen üç ay zarfında vakfeden veya vefatı durumunda mirasçılardan biri talepte bulunmazsa ya da vakfeden tüzel kişi bu sürede infisah ederse tescil başvurusunu Vakıflar Genel Müdürlüğü yapar. Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıflarda ise mahkemeye müracaat, ilgililerin yahut sulh hâkiminin ihbarıyla veya genel müdürlükçe resen yapılır.

Başvurulan mahkeme, vakfa tahsis edilen mal ve hakların korunması için gerekli önlemleri Türk Medeni Kanunu m. 102/4 uyarınca resen alır. Tescil kararı başka bir mahkemece verilmiş ise, ilgili belgelerle birlikte tescil için vakfın yerleşim yeri mahkemesine gönderilir.

Vakfın Örgütlenmesi, Şube ve Temsilcilik

Türk Medeni Kanunu vakıflar için zorunlu organ olarak yönetim organını belirlemiştir. Gerekli görülmesi halinde vakfeden, seçimlik organları da vakıf senedinde düzenleme imkânına sahiptir.

5737 sayılı Vakıflar Kanunu uyarınca yeni vakıfların yönetim organlarında görev alanların çoğunluğunun Türkiye'de yerleşik bulunması gerekmektedir. Ayrıca yeni vakıflar, vakıf senetlerinde yazılı amaçlarını gerçekleştirmek üzere Vakıflar Genel Müdürlüğüne beyanda bulunmak şartıyla şube ve temsilcilik açabilirler.

Tescil Kararına Karşı Kanun Yolları ve İptal Davası

Mahkemenin verdiği karar, Türk Medeni Kanunu m. 103/1 gereğince tebliğ tarihinden başlayarak bir ay içinde başvuran veya Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından temyiz edilebilir.

Vakfın kurulmasını engelleyen sebeplerin varlığı hâlinde ise Türk Medeni Kanunu m. 103/2 uyarınca Vakıflar Genel Müdürlüğü veya ilgililer iptal davası açabilirler.

Vakfın Sona Ermesi ve Borçlardan Sorumluluk

Vakıf amacı gerçekleştiğinde, amacının gerçekleşmesi olanaksız hale gelip değiştirilmesi de mümkün olmadığında, vakıftan yararlanacak kimse kalmadığında veya vakıf borçlarını ödeyemeyip acze düştüğünde kendiliğinden sona erer.

Cumhuriyetin temel niteliklerine, anayasal esaslara, ahlaka, hukuka, memleketin birlik ve menfaatlerine ters düşen ya da muayyen bir ırk veya cemaat mensuplarını kayırma hedefi taşıyan vakıfların kurulması kanunen yasaktır.

Ölüme bağlı tasarrufla teşekkül eden vakıf, murisin borçlarından sadece kendine hasredilen malvarlığı ve haklar nispetinde sorumluluk taşır. Vakfedenin mirasçıları ile alacaklılarının bağışlama ve ölüme bağlı tasarruf mevzuatından doğan dava açma hakları saklı tutulmuştur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy