Yatay Geçiş İşlemlerinin Hukuki Niteliği ve İdari Yargı Denetimi
Yükseköğretimde önlisans ve lisans düzeyinde programlar arasındaki yatay geçişin usul ve esasları ilgili YÖK Yönetmeliği ile düzenlenir. Bu doğrultuda üniversitelerce tesis edilen yatay geçiş başvurusunun reddi, kontenjan veya sıralama hataları, ders intibakı uyuşmazlıkları ve kazanılmış kaydın geri alınması gibi tasarruflar birer idari işlem olup idari yargı denetimine tabidir.
Yurt dışı veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti bünyesindeki yükseköğretim kurumlarından yapılan yatay geçiş başvurularında kurumun veya programın tanınması ile denklik süreçleri önem taşır. Bu süreçlerde tesis edilen tanınma ya da denklik reddi kararları da birer idari işlem niteliğinde olup hukuka aykırılık gerekçesiyle idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Bununla birlikte, yatay geçiş hakkı kazanan bir öğrencinin yeni kuruma kayıt yaptırma zorunluluğu bulunmamaktadır; öğrenci dilediği takdirde eski yükseköğretim kurumunda eğitimine devam etme serbestisine sahiptir.
Dava Açma Süresi, Yetkili Mahkeme ve Zımni Ret Esasları
Yatay geçiş başvurusunun reddi veya kazanılmış kaydın iptali işlemlerine karşı açılacak iptal davalarında görevli yargı yeri idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak işlemi tesis eden yükseköğretim kurumunun veya rektörlüğün bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Hukuka aykırı bulunan işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılması gerekir. Tebligatın elektronik ortamda yapılması durumunda tebliğ, işlemin muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün bitiminde yapılmış sayılır ve dava açma süreleri bu esas gözetilerek hesaplanır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca, idareye yapılan yatay geçiş başvurusuna otuz gün içinde cevap verilmemesi durumunda talep zımnen reddedilmiş sayılır. İlgililer bu otuz günlük sürenin bittiği tarihten itibaren altmış günlük dava açma süresi içinde idare mahkemesinde dava açabilir. Otuz günlük süre içinde idarece kesin olmayan bir cevap verilmesi hâlinde ilgililer bu durumu istemin reddi sayarak dava açabileceği gibi kesin cevabı beklemeyi de tercih edebilir. Kesin cevabın beklenmesi durumunda dava açma süresi işlemeyecek olsa da bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hâllerinde, otuz günlük sürenin bitmesinden sonra idarece cevap verilirse bu cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 10Kaynağı aç
İdari dava açılmadan önce ilgililer, 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca idari işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan dava açma süresi içinde talep edebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. İdarenin başvuruya otuz gün içinde cevap vermemesi hâlinde istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması durumunda dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş olan süre de hesaba katılır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Yürütmenin Durdurulması İstemi ve Karar Usulü
2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinin 1. fıkrası uyarınca idari mahkemelerde dava açılması, dava konusu edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Mahkeme, idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Bu kararlarda idari işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve doğacak zararların neler olduğu belirtilmek zorundadır; yalnızca dayanak kanun hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerde, idarenin savunması alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere davalı idarenin savunması alınmaksızın da yürütmenin durdurulmasına hükmedilebilir. Buna karşılık, dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı açıkça anlaşılıyorsa idarenin savunması beklenmeden istem reddedilebilir. Yürütmenin durdurulması istemli davalarda savunma ve tebligat süreleri kısaltılabileceği gibi tebligatın memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir.
Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz. İdare mahkemeleri veya tek hâkim tarafından verilen kararlara karşı kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bölge idare mahkemesine bir defaya mahsus itiraz edilebilir; itiraz edilen merciler, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde kesin karar vermek zorundadır. Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır; kararlar on beş gün içinde yazılıp imzalanır ve aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.
Hukuka Aykırı Ret İşlemlerinde Tazminat Sorumluluğu
Yatay geçiş başvurusu hukuka aykırı olarak zımnen reddedilen, eğitim yılının başlaması sebebiyle eski okuluna kaydını yenilemek zorunda kalan ve yargı kararı üzerine yeniden yapılan değerlendirmede başvurusu kabul edilen öğrencinin uğradığı maddi zararın idarece tazmin edilmesi gerekir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 25/11/2020 tarihli ve E. 2020/1067, K. 2020/2709 sayılı kararında; geçiş yapılacak üniversitede ödenecek harç mahsup edildikten sonra eski üniversitede fazladan ödenen öğrenim ücretinin maddi tazminat olarak ödenmesi yönündeki ısrar kararı oyçokluğuyla onanmıştır. Kararda, Dairenin bozma gerekçesine dayanan karşı oy da mevcuttur.
Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu, E. 2020/1067, K. 2020/2709Kaynağı aç
Mahkemece verilen yürütmenin durdurulması kararının idareye tebliği sonrasında yatay geçiş başvurusu uygun bulunmuşsa, tesis edilen işlemin yazılı olarak tebliğ edilmemesine karşın sözlü görüşmeyle öğrencinin bilgisine girdiği hâllerde, yargı kararının uygulanmadığından bahisle manevi tazminata hükmedilemez.
Yatay geçiş başvurusuna üniversite cevap vermezse ne olur?
Yatay geçiş başvurusuna idarenin otuz gün içinde cevap vermemesi hâlinde istem zımnen reddedilmiş sayılır ve otuz günlük sürenin bittiği tarihten itibaren altmış günlük dava açma süresi işlemeye başlar.
Yatay geçiş hakkı kazanan öğrencinin yeni üniversiteye kayıt yaptırması zorunlu mudur?
Yatay geçiş hakkı kazanan öğrencinin yeni programa geçiş yapması zorunlu olmayıp öğrenci dilerse bu hakkını kullanmayarak eski yükseköğretim kurumunda eğitimine devam edebilir.
Yurt dışındaki kurumlardan yatay geçişte denklik reddine karşı iptal davası açılabilir mi?
Yurt dışı veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yükseköğretim kurumlarından yapılan yatay geçişlerde tesis edilen tanınma veya denklik reddi işlemleri birer idari işlem niteliğinde olup hukuka aykırılık hâlinde iptal davasına konu edilebilir.
Yatay geçiş reddine karşı yürütmenin durdurulması kararı hangi koşullarda verilir?
Yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

