Yat Satışında Ayıp Kavramı ve Satıcının Sorumluluğu
Yat satışında satıcı; alıcıya bildirdiği niteliklerin mevcut olmamasından, nitelik veya niteliği etkileyen nicelik eksikliklerinden sorumludur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 219. maddesi uyarınca satıcı, yatın tahsis ve kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları kaldıran ya da önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki veya ekonomik ayıplardan da mesuldür. Satıcı, bu tür ayıpların mevcudiyetini bilmese dahi sorumluluk taşır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 219Kaynağı aç
Tahsis edildiği amaç suda hareket etmeyi gerektiren, yüzme niteliği taşıyan ve pek küçük sayılmayan her araç Türk Ticaret Kanunu hükümleri kapsamında gemi vasfı taşır. Bu niteliği sebebiyle yat alım satımları, somut uyuşmazlığın koşullarına göre deniz ticareti hukuku kurallarıyla temas eder.
Gözden Geçirme Külfeti ve Gizli Ayıbın Bildirimi
Alıcı, devraldığı yatın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse bunu uygun bir süre içinde satıcıya bildirmek zorundadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 223. maddesi uyarınca alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, satılanı kabul etmiş sayılır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 223Kaynağı aç
Satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir gizli ayıbın bulunması halinde alıcının kabul karinesi işletilmez. 6098 sayılı Kanun'un 223. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa durum satıcıya hemen bildirilmelidir; aksi takdirde satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.
Satıcının ağır kusurlu olduğu durumlarda bildirim külfeti sınırlandırılmıştır. 6098 sayılı Kanun'un 225. maddesi gereğince ağır kusurlu olan satıcı ile satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar bakımından, satılandaki ayıbın süresinde bildirilmediği ileri sürülerek sorumluluktan kısmen de olsa kurtulunamaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 225Kaynağı aç
Ayıp Halinde Alıcının Seçimlik Hakları ve Sınırları
Satıcının ayıptan sorumlu olduğu durumlarda alıcı, 6098 sayılı Kanun'un 227. maddesi kapsamında dört seçimlik haktan birini kullanabilir. Bu kapsamda alıcı; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinde indirim isteme, aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme veya imkân varsa satılanın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini talep etme hakkına sahiptir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 227Kaynağı aç
Alıcının genel hükümler uyarınca tazminat talep hakkı korunur. Satıcı, yatın ayıpsız bir benzerini derhal temin edip alıcının uğradığı tüm zararı gidererek seçimlik hakların devreye girmesini önleyebilir. Alıcı sözleşmeden dönme yolunu tercih ettiğinde olayın koşulları bu feshi haklı kılmıyorsa hâkim, satış bedelinden indirim yapılmasına ya da yatın onarılmasına karar verebilir. Bununla birlikte, yattaki değer kaybı kararlaştırılan satış bedeline çok yakın bir seviyedeyse alıcı sadece sözleşmeden dönme ya da yatın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini talep etme hakkını kullanabilir.
Ticari Satışlar, Tüketici İşlemleri ve Kanunlar İhtilafı
Tacirler arasındaki satış ve mal değişimlerinde, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 23. maddesindeki özel kurallar saklı kalmak üzere Türk Borçlar Kanunu'nun ilgili hükümleri tatbik edilir. Ticari satışlarda yatın teslimi sırasında açıkça fark edilen ayıpların iki gün içinde satıcıya bildirilmesi şarttır. Ayıp ilk bakışta açıkça görülmüyorsa alıcı, teslimi izleyen sekiz gün içinde yatı incelemek ya da inceletmekle ve saptanan ayıpları yine bu sekiz günlük sürede bildirmekle yükümlüdür. Teslim esnasında açıkça anlaşılmayan ve sekiz günlük inceleme süresinde de saptanamayan diğer gizli ayıpların ortaya çıkması durumunda ise 6098 sayılı Kanun'un 223. maddesinin ikinci fıkrasındaki bildirim kuralı uygulanır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 23Kaynağı aç
Profesyonel satıcı veya ticari bir işletme ile ticari ya da mesleki olmayan amaçla hareket eden alıcı arasında yapılan yat satışı, somut olayın özelliklerine göre 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında bir tüketici işlemi niteliği taşıyabilir.
Uyuşmazlıkta yabancılık unsurunun bulunması durumunda 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun tatbik edilir. Kanunun 22. maddesi uyarınca deniz taşıma araçları üzerindeki ayni haklar menşe ülke hukukuna tabidir; menşe ülke ise söz konusu ayni hakların kayıtlı olduğu sicil yerini, tescil yeri bulunmuyorsa bağlama limanını işaret eder. Sözleşmeden doğan borç ilişkilerinde ise 24. madde gereğince tarafların açıkça veya duraksamaya yer vermeyecek biçimde kararlaştırdıkları hukuk uygulanır. Hukuk seçimi yapılmamış hallerde karakteristik edim borçlusunun mutad meskeni veya işyeri hukuku devreye girmekle birlikte, hâlin bütün şartlarına göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması halinde sözleşme bu daha sıkı ilişkili hukuka tabi olur.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 22Kaynağı aç
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 24Kaynağı aç
Ayıptan Doğan Davalarda Zamanaşımı
Yat satışında ayıptan kaynaklanan dava hakları kanuni zamanaşımına bağlıdır. 6098 sayılı Kanun'un 231. maddesi uyarınca satıcı daha uzun bir süre taahhüt etmedikçe, ayıp sonradan anlaşılsa dahi sorumluluğa ilişkin davalar yatın devrinden itibaren iki yıl geçince zamanaşımına uğrar. Buna karşılık alıcının, devir tarihinden itibaren iki yıl içinde satıcıya bildirdiği ayıplardan doğan def'i hakkı bu vaktin dolmasıyla kaybedilmez. Satılan yatı ayıplı devretmekte ağır kusuru bulunan satıcı ise kanunda öngörülen iki yıllık zamanaşımı süresine dayanamaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 231Kaynağı aç
Yattaki gizli ayıp satıcıya ne zaman bildirilmelidir?
Olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak gizli ayıplar sonradan anlaşıldığında satıcıya hemen bildirilmelidir; bildirim yapılmazsa satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.
Satıcı yattaki ayıbı bilmediğini belirterek sorumluluktan kurtulabilir mi?
Hayır; satıcı, alıcıya bildirdiği niteliklerin mevcut olmamasından, nitelik ya da niteliği etkileyen nicelik aykırılıklarından ve kullanım amacı yönünden yatın değerini ve alıcının beklediği faydaları kaldıran veya belirgin biçimde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıplardan, bu eksikliklerin varlığını bilmese dahi sorumludur.
Ağır kusurlu satıcı süresinde ayıp bildirimi yapılmadığını ileri sürebilir mi?
Ağır kusurlu olan satıcı ile satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar bakımından, satılandaki ayıbın süresinde bildirilmediği ileri sürülerek sorumluluktan kısmen de olsa kurtulunamaz.
Yat satışında ayıba karşı alıcının hangi seçimlik hakları bulunur?
Alıcı; sözleşmeden dönme, ayıp oranında satış bedelinde indirim isteme, aşırı masraf gerektirmediği takdirde masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme veya imkân varsa ayıpsız benzeriyle değişim haklarından birini kullanabilir; kanunun tanıdığı sınırlamalar ve hâkimin takdir yetkisi saklıdır.
Tacirler arası yat satışında açık ve gizli ayıpların bildirim süreleri nasıldır?
Tacirler arası satışta açık ayıplar teslim anından itibaren iki gün içinde, olağan incelemeyle anlaşılabilecek ayıplar teslimden sonraki sekiz gün içinde incelenip ihbar edilmeli; bu sürelerde saptanamayan gizli ayıplar ise ortaya çıkar çıkmaz hemen bildirilmelidir.
Yat satışında ayıptan doğan davalarda zamanaşımı süresi ne kadardır?
Satıcı daha uzun bir süre üstlenmedikçe davalar devirden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar; satıcının ağır kusuru halinde bu iki yıllık zamanaşımı süresi uygulanmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy