Kira sözleşmesinde depozito, kiracının sözleşmeden doğan yükümlülüklerini teminat altına almak amacıyla kiraya verene sağlanan güvence bedelidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 342. maddesinin birinci fıkrasına göre konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle belirlenecek güvence miktarı üç aylık kira bedelini aşamaz. Taraflarca sözleşmede üç aylık kira parasından daha yüksek bir depozito tutarı öngörülmüşse, kanuni sınırı aşan kısım butlan yaptırımına tabi tutularak geçersiz kabul edilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 342Kaynağı aç
Depozitonun Bankaya Yatırılması ve Bankadan Çıkış Şartları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 342. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca güvencenin para veya kıymetli evrak olarak kararlaştırılması durumunda kiracı, kiraya verenin onayı olmadan çekilemeyecek şekilde parayı vadeli bir tasarruf hesabına yatırmak, kıymetli evrakı ise bir bankaya depo etmek zorundadır. Banka, nezdinde tutulan bu güvenceyi ancak sözleşmenin iki tarafının ortak rızası bulunması, kiracı aleyhine yürütülen icra takibinin kesinleşmesi veya kesinleşmiş bir mahkeme kararının ibraz edilmesi şartıyla ilgilisine ödeyebilir.
Kira sözleşmesinin sona ermesinin ardından bankadaki mevduatın serbest kalması belirli bir bildirim süresine tabi tutulmuştur. Türk Borçlar Kanunu'nun 342. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince kiraya veren, sözleşmenin bitiminden başlayarak üç ay içinde kiracı aleyhine kira ilişkisine dayanan bir dava açtığını veya icra yahut iflas takibine giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmediği takdirde banka, kiracının yazılı talebi üzerine güvence bedelini kiracıya geri vermekle yükümlüdür.
Depozitonun Eksiksiz İadesinde Hasar ve Yan Gider Koşulları
Tahliye sonrasında depozitonun tam olarak geri alınabilmesi için kiracının muaccel kira borcunun bulunmaması ve taşınmazda oturulan döneme ait elektrik, su, doğalgaz ile ortak gider aidatlarının eksiksiz ödenmiş olması gerekir. Kira borcunun veya ödenmemiş faturaların bulunması halinde kiraya veren depozitoyu iade etmekten kaçınabilir. Buna karşılık kiralananın amaca ve sözleşmeye uygun kullanımı sonucu oluşan olağan yıpranma ve eskimeler depozitodan kesilemez; kiracının taşınmaza bakım ve özen yükümlülüğüne uygun davranarak hasar vermemiş olması yeterlidir. Kiralananın teslimi sırasında herhangi bir hasar veya zarar saptanırsa bu durum anahtar teslim tutanağında kayıt altına alınır.
Güncel Depozito Bedelinin Hesaplanması ve Mahsup Yöntemi
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 2015/9280 Esas, 2016/4902 Karar ve 2012/15914 Esas, 2013/9504 Karar sayılı içtihatlarında benimsenen hesaplama yöntemine göre, tahliye sonrasında iadesi gereken güncel depozito bedeli tespit edilirken sözleşmenin kurulduğu tarihteki kira bedeli ile depozito miktarı arasındaki oran esas alınır. Belirlenen bu oran, kira ilişkisinin fiilen sona erdiği tarihteki güncel kira bedeline uygulanarak depozitonun iade anındaki güncel değeri hesaplanır.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2015/9280, K. 2016/4902Kaynağı aç
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2012/15914, K. 2013/9504Kaynağı aç
Kiracının sözleşme süresine veya fesih dönemine uymaksızın kiralananı geri vermesi durumunda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 325. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kira sözleşmesinden doğan borçları, kiralananın benzer koşullarla kiraya verilebileceği makul bir süre boyunca devam eder. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 2015/9280 Esas, 2016/4902 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere bilirkişi marifetiyle belirlenecek bu makul süre kira alacağı ile kiracının sorumlu olduğu hasar bedeli, tespit edilen güncel depozito alacağından mahsup edilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 325Kaynağı aç
Kiralanan Taşınmazın Devrinde Yeni Malikin Sorumluluğu
Kira ilişkisi devam ederken taşınmazın üçüncü bir kişiye satılması veya devredilmesi durumunda yeni malik, önceki kiraya verenin yasal halefi konumuna geçer. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 2012/15914 Esas, 2013/9504 Karar sayılı ilamına göre taşınmazı devralan yeni malik, halefiyet ilkesi gereğince sözleşmenin sona ermesi ve taşınmazın tahliyesiyle birlikte depozito güvence bedelini kiracıya geri vermekle bizzat yükümlüdür.
Elden veya Havaleyle Ödenen Depozito, Faiz ve Dava Şartı Arabuluculuk
Depozitonun bankada özel bir vadeli hesaba yatırılmayıp kiraya verene elden veya banka havalesiyle verilmesi halinde bu paraya kendiliğinden faiz işlemez. Ancak taşınmaz usulünce tahliye edilip depozitonun iadesi talep edilmesine karşın haklı bir neden olmaksızın iade yapılmazsa, ödemenin haksız olarak geciktirildiği tarihten itibaren temerrüt faizi istenebilir. İade için dava açmadan önce kiraya verene ihtarname çekilmesi şekli bir geçerlilik koşulu taşımamakla birlikte haklı nedenlerin ortaya konulması bakımından tercih edilen bir hukuki adımdır.
İhtarnameye veya talebe rağmen depozitonun ödenmemesi durumunda icra takibi başlatılabileceği gibi alacak davası da açılabilir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine dayalı ilamsız tahliye takipleri saklı kalmak üzere kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuk yoluna başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk süreci sonucunda düzenlenen anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerhin alınması zorunlu olup; bu şerh taşınmazla ilgili anlaşma belgeleri bakımından taşınmazın bulunduğu yer, diğer anlaşma belgeleri bakımından ise arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden alınır.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 18/BKaynağı aç
Kira depozitosu en fazla kaç aylık kira tutarında kararlaştırılabilir?
Konut ve çatılı işyeri kiralarında depozito bedeli en çok üç aylık kira parası tutarında belirlenebilir; bu yasal sınırı aşan sözleşme hükümleri geçersizdir.
Taşınmazdaki normal kullanım eskimesi depozitodan mahsup edilebilir mi?
Normal kullanım sınırları içinde gerçekleşen olağan yıpranma ve eskimeler depozitodan kesilemez; kiracının özen yükümlülüğüne uyup taşınmaza hasar vermemesi yeterlidir.
Bankadaki vadeli depozito hesabı kiracı tarafından ne zaman geri alınabilir?
Kiraya veren sözleşmenin bitiminden itibaren üç ay içinde dava veya icra takibi açtığını bankaya yazılı olarak bildirmezse banka, kiracının başvurusu üzerine parayı kiracıya verir.
Taşınmaz satıldığında depozito yeni ev sahibinden talep edilebilir mi?
Taşınmazı sonradan devralan yeni malik, önceki kiraya verenin yasal halefi sayıldığından sözleşme bitiminde depozitoyu kiracıya geri ödemekle yükümlüdür.
Depozito iadesi alacağı için dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mudur?
Kira ilişkisinden doğan depozito alacağı davalarında, dava açılmadan önce arabuluculuk kurumuna başvurulması kanunen dava şartı olarak zorunlu tutulmuştur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

