Yat Satışında Escrow Hesabı ve Ödeme Güvenliği Usulü

Yat Satışında Escrow Mekanizmasının Hukuki Niteliği ve Sınırları

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 26 uyarınca taraflar sözleşmenin içeriğini kanunun çizdiği sınırlar dahilinde serbestçe belirleyebilirler. Yat alım satımında tarafların bedel ödeme ve mülkiyet nakli ifasını karşılıklı güvenceye bağlamak amacıyla başvurdukları emanet ödeme kurguları bu sözleşme serbestisi kapsamında tesis edilir.

Türk hukukunda yat satışına özgü müstakil bir escrow kanun kurumu yer almamaktadır. Sözleşme serbestisi çerçevesinde oluşturulan emanet ödeme usulleri, gemi mülkiyetinin nakline ilişkin kanuni emredici şekil şartlarının yerine geçemez ve bu kuralları bertaraf edemez.

Sözleşme serbestisinin sınırları 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 27 f. 1 ile belirlenmiştir; kanunun emredici nitelikteki hükümlerine, ahlak kurallarına, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırılık taşıyan ya da konusu ifa edilemeyecek derecede imkânsız olan sözleşmeler kesin hükümsüzlük yaptırımına tabidir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 27 f. 2 hükmüne göre sözleşme maddelerinden bir kısmının geçersiz olması diğer hükümlerin bağlayıcılığını kendiliğinden etkilemez; ancak geçersiz sayılan düzenlemeler olmaksızın sözleşmenin kurulamayacağı açıkça anlaşılıyorsa akdin tamamı kesin olarak hükümsüz hale gelir.

Gemi Sicili ve Bağlama Kütüğünde Mülkiyet Devri Şartları

Sicile kayıtlı gemilerin devrinde mülkiyetin nakline dair anlaşmanın yazılı yapılması, tarafların imzalarının noter tarafından onaylanması ve zilyetliğin devralana geçirilmesi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1001 uyarınca yasal zorunluluktur. Escrow mekanizmasında bedelin satıcıya aktarımı bu kurucu unsurların eksiksiz tamamlanmasına bağlanmalıdır.

Milli gemi siciline kayıtlı yatların devrinin yazılı yapılması ve imzaların noterce onaylanması gerekir. Bağlama kütüğüne kayıtlı yatlarda ise mülkiyet devrini amaçlayan işlemlerin başkanlık huzurunda veya noterde düzenlenmesi zorunlu olup, haricen yapılan devirler geçersizdir.

Gemi sicili ve bağlama kütüğü tescil süreçleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından işletilen Umurbey sistemi üzerinden elektronik başvuru ve randevu alınması suretiyle yürütülmektedir.

Sicil Aleniyeti ve Takyidatların Hukuki Sonuçları

Gemi sicili aleni bir nitelik taşır; dileyen herkes kayıtları inceleyebilir ve örnek alabilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 974 f. 1 ve f. 2 uyarınca sicilde malik olarak kayıtlı şahıs geminin maliki, lehine gemi ipoteği ya da intifa hakkı tescil edilmiş kimse ise bu hakkın sahibi kabul edilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 974 f. 3 gereğince tescilli bir hak sicilden terkin edilmedikçe hukuk düzeninde var kabul edilir; söz konusu hak sicilden silindiğinde ise artık mevcut olmadığı sonucuna varılır. Bu nedenle yat üzerindeki rehin veya hak iddialarının kalktığının kabulü için sicildeki resmi terkin kaydı aranır.

Bağlama Kütüğü Uygulama Yönetmeliği m. 10 doğrultusunda bağlama kütüğüne gemi rehni ile mahkemelerce verilen ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve icra haczi kararları işlenir. Aynı Yönetmeliğin 14. maddesi uyarınca noterde veya liman başkanlığında gerçekleştirilecek devir sürecinde güncel kayıt örneğinin devralana gösterilmesi mecburidir.

İpotekli Yat Satışında Escrow Kurgusu ve Bedelin İtfası

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1014 hükmü gereğince gemi ipoteği gemi üzerinde tesis edilir ve sicile kayıtlı gemilerin sözleşmeye dayalı rehin işlemleri münhasıran gemi ipoteği yoluyla kurulabilir.

İpotek kaydı bulunan yatların satışında ödeme emniyetini sağlamak amacıyla escrow protokollerinde aşamalı bir ifa düzeni kurulur. Bu yöntemde emanete alınan satış bedelinden ipotek borcunu kapatmaya yeten tutar doğrudan ipotek alacaklısına ödenir; bakiye satış bedeli ise sicildeki ipotek terkininin resmi olarak tescil edilip teyit edilmesinin ardından satıcıya serbest bırakılır.

Sözleşmesel Masraf Rejimi, Fon Güvenliği ve Kapanış Tarihi

Ödeme hizmetleri ile ödeme ve elektronik para kuruluşlarının tabi olduğu faaliyet esasları ve ödeme amacıyla tevdi edilen fonların korunması 6493 sayılı Kanun hükümleri kapsamında yasal güvenceye bağlanmıştır.

Escrow sözleşmelerinde devir sürecinin uzaması veya koşulların yerine getirilememesi ihtimaline karşılık emanetteki bedelin alıcıya iadesi, kısmi serbest bırakma ve tarafların fesih yahut sözleşmeden dönme haklarının kullanım şartlarını belirleyen bir azami kapanış tarihinin (long-stop date) kararlaştırılması gerekir.

Escrow protokollerinde hesapta tutulan paranın vadeli getirisinin kime ait olacağı, banka masrafları ve bloke maliyetleri ile döviz alım satım ve transfer komisyonlarının hangi tarafça karşılanacağı ve uyuşmazlık çıkması halinde ödemenin ne şekilde bloke edileceği açık hükümlerle düzenlenmelidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy