Araç Satışında Ayıptan Doğan Hukuki Sorumluluğun Esasları
Araç satış sözleşmelerinde satıcı, alıcıya bildirdiği niteliklerin satılan taşıtta bulunmamasından sorumludur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 219 uyarınca satıcı; nitelik veya niteliği etkileyen niceliğe aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının beklediği faydaları ortadan kaldıran ya da önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki veya ekonomik ayıpların varlığı halinde, bu ayıpları bilmese dahi sorumlu tutulur. Satıcının araçtaki ayıbın varlığından haberdar olmaması sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 219Kaynağı aç
Galerilerin araç satışını komisyon usulüyle gerçekleştirmeleri durumunda da satıcı konumunda bulunmaları sebebiyle araçta taahhüt edilen niteliklerin bulunmamasından doğan hukuki sorumlulukları devam eder. Satış sözleşmesinde satıcı sıfatıyla yer alınması sebebiyle komisyon karşılığı işlem yapılmış olması ayıba ilişkin sorumluluğu farklılaştırmaz.
İkinci El Araç Ticaretinde Garanti ve Arıza Giderme Şartları
İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m. 15 hükmü uyarınca, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmeler satışını yaptıkları otomobil veya arazi taşıtlarına garanti sağlamakla mükelleftir. Bu yasal garanti; motor, şanzıman, tork konvertörü, diferansiyel ve elektrik sistemi arızalarını satış tarihinden itibaren 3 ay veya 5.000 kilometreye kadar kapsar.
Yönetmelik çerçevesinde işletmeler, garanti kapsamındaki arızaları masrafları kendilerine ait olmak üzere 45 gün içinde düzeltmekle yükümlüdür. Onarım süresinin 10 günden fazla süreceği anlaşıldığında, tamirde geçen 10 iş gününü takip eden 3 iş günü içinde arızalanan araca benzer bir araç masrafları işletmede kalacak şekilde alıcının kullanımına tahsis edilir.
Garanti Dışında Kalan Haller ve Sorumsuzluk Hükümleri
İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m. 16 kapsamında belirli hasar ve arızalar garanti kapsamı dışında tutulmuştur. Satış esnasında alıcı tarafından bilindiği işletme tarafından belgelendirilen arızalar, ekspertiz raporunda açıkça gösterilen kusurlar, ikaz lambaları arıza bildirmesine rağmen aracın sürülmeye devam edilmesi ile kalitesiz veya uygunsuz yakıt ve yağ kullanımından kaynaklanan durumlar garanti sorumluluğuna dahil değildir. Araçta üretici firmanın garanti süresi halen devam ediyorsa, ilgili aksamların arızalarından üretici firma sorumlu olur.
Noterliklerde yapılan satış sözleşmelerine aracı gözden geçirdim ve bu haliyle kabul ediyorum şeklinde eklenen muğlak ifadeler galerilerin ayıptan doğan sorumluluğunu bertaraf etmez. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 221 gereğince, satıcı satılanı ayıplı devretmekte ağır kusurlu ise sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan her türlü anlaşma kesin olarak hükümsüzdür. Aynı Kanunun 222. maddesi gereğince satıcı, sözleşmenin kurulduğu sırada alıcı tarafından bilinen ayıplardan sorumlu olmadığı gibi alıcının yeterince incelemekle görebileceği ayıplardan da ancak bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumlu tutulabilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 221Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 222Kaynağı aç
Alıcının Muayene Külfeti, İhbar Süresi ve Seçimlik Hakları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 223 uyarınca alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve bir ayıp gördüğünde bunu uygun sürede satıcıya bildirmek zorundadır; aksi halde satılanı kabul etmiş sayılır. Olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak gizli ayıpların sonradan anlaşılması halinde durum gecikmeksizin satıcıya bildirilmelidir, aksi halde satılan ayıpla kabul edilmiş olur. Bununla birlikte aracın tesliminden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilmekte ve bu durumda ispat yükü satıcıya geçmektedir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 223Kaynağı aç
Satıcının ayıptan sorumlu olduğu durumlarda alıcı, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 227 çerçevesinde seçimlik haklara sahiptir. Alıcı; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup satış bedelinden ayıp oranında indirim isteme, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme veya imkân varsa satılanın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini talep etme haklarını kullanabilir. Alıcının genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı da saklıdır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 227Kaynağı aç
Satıcı, alıcıya aynı malın ayıpsız bir benzerini hemen vererek ve uğradığı zararın tamamını gidererek seçimlik hakların kullanılmasını önleyebilir. Alıcının sözleşmeden dönme hakkını kullandığı hallerde koşullar bunu haklı göstermiyorsa hâkim, satılanın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar verebilir. Satılandaki değer eksikliği satış bedeline çok yakın ise alıcı ancak sözleşmeden dönme veya imkân varsa ayıpsız benzeriyle değişim haklarından birini ileri sürebilir. İkinci el araç satışlarında benzeriyle değişim hakkı imkân bulunması şartına bağlı olduğundan, aracın tekil nitelikleri gereği bu hakkın kullanımı sınırlı kalabilmektedir.
Ekspertiz Raporunun Eksikliği ve Sorumluluğun Kapsamı
Satış öncesinde ekspertiz raporu alınmış olmasına rağmen raporda yer almayan önemli bir arızanın sonradan ortaya çıkması durumunda ekspertiz firmasının da hukuki sorumluluğu doğar. Ekspertiz raporunun gerçeği yansıtmaması veya incelemenin eksik yapılmış olması halinde alıcı, hem araba galerisine hem de ekspertiz firmasına karşı tazminat davası açma hakkına sahiptir.
Zamanaşımı Hükümleri ve Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 231 gereğince, satıcı daha uzun bir süre için üstlenmedikçe, satılanın ayıbından doğan sorumluluk davaları satılanın alıcıya devrinden başlayarak iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Alıcının devirden başlayarak iki yıl içinde bildirdiği ayıptan doğan def'i hakkı bu sürenin geçmesiyle ortadan kalkmaz. Satıcı satılanı ayıplı devretmekte ağır kusurlu ise iki yıllık zamanaşımı süresinden yararlanamaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 231Kaynağı aç
Galeriden alınan araçlara ilişkin uyuşmazlıklarda görevli mahkeme tarafların hukuki statüsüne ve işlemin niteliğine göre saptanır. Galerinin ticari amaçla sattığı aracı alıcının şahsi kullanım gayesiyle alması halinde görevli mahkeme Tüketici Mahkemesidir. Galerinin aracı başka bir galeriye satması, tarafların ticari saikle hareket etmesi, aracın ticari araç sınıfında yer alması veya tacirlerin toplu alım yapması halinde doğan uyuşmazlıklar Asliye Ticaret Mahkemesinde görülür.
Galeriden satın alınan araç keyfi gerekçeyle iade edilebilir mi?
Galeriden alınan araç satışında alıcının serbest bir cayma hakkı bulunmamaktadır. Alıcı yalnızca işlemden vazgeçtiğini belirterek aracı iade edemez; uyuşmazlıklar ancak araçtaki ayıp durumuna göre Türk Borçlar Kanunu kapsamındaki seçimlik haklar ve sözleşmeden dönme koşullarıyla çözüme kavuşturulur.
İkinci el galerinin yasal garanti yükümlülüğü hangi parçaları kapsar?
İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m. 15 kapsamında zorunlu garanti; satış tarihinden itibaren 3 ay veya 5.000 kilometre boyunca aracın motor, şanzıman, tork konvertörü, diferansiyel ve elektrik sistemini kapsar.
Noter sözleşmesindeki aracı mevcut haliyle kabul ettim kaydı galeriyi kurtarır mı?
Noter satış sözleşmelerindeki aracı bu haliyle kabul ediyorum şeklindeki muğlak beyanlar galerinin ayıptan doğan hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ayrıca Türk Borçlar Kanunu m. 221 gereğince satıcının ağır kusurlu olduğu hallerde sorumluluğu kaldıran sözleşme hükümleri kesin hükümsüzdür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy