Borç İlişkisi ve Borçlar Hukukunun Kapsamı
Borçlar hukuku, taraflar arasındaki borç ilişkilerini düzenleyen hukuk alanıdır. Borç, iki taraf arasında belirli bir edimin yerine getirilmesine dayanan hukuki bir bağı ifade eder. Bu hukuki ilişkide borçlu edimi yerine getirmekle yükümlü olan tarafken, alacaklı bu edimin ifasını talep etme yetkisine ve hakkına sahiptir.
1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren Türk Borçlar Kanunu; borç ve borç ilişkilerinin doğumunu, hükümlerini, sona ermesini, borçlu ve alacaklı temerrüdünü düzenlemektedir. Kanun bunun yanı sıra sözleşmeler, haksız fiiller ve sebepsiz zenginleşme gibi özel borç ilişkilerini de kapsamlı biçimde kurala bağlar.
Sözleşme Kavramı ve Sözleşme Özgürlüğünün Sınırları
Sözleşme, en az iki tarafın hukuki bir sonuç doğurmak amacıyla karşılıklı olarak açıkladığı irade beyanlarından meydana gelen hukuki bir işlemdir. Sözleşmeler hukuku ise taraflar arasındaki bu anlaşmaların geçerlilik koşullarını, ifa süreçlerini ve sözleşmenin ihlali halinde uygulanacak yaptırımları belirler.
Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenen sözleşme özgürlüğü taraflara serbestçe anlaşma yapma imkânı tanısa da bu hak sınırsız değildir. Kanunun emredici hükümlerine aykırı sözleşme akdedilemez; ahlaka, kişilik haklarına ve hukuk kurallarına aykırılık taşıyan sözleşmeler hukuken geçersiz sayılır.
Sözleşmelerin Mevzuattaki Dayanakları ve Türleri
Sözleşmelere ilişkin kurallar tek bir kanunla sınırlı kalmayıp farklı mevzuat metinlerine dağılmıştır. Borçlar Kanunu başta olmak üzere Türk Medeni Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, İş Kanunu ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun sözleşme ilişkilerine dair özel düzenlemeler barındırır.
Borçlar Kanunu'nun özel hükümlerinde çeşitli sözleşme tipleri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Taşınır ve taşınmaz satımı, kira, bağışlama, hizmet ve vekâlet sözleşmeleri kanunda özel olarak tanzim edilen bu sözleşme türleri arasında yer alır.
Kusursuz Sorumluluk ve Özel Sorumluluk Halleri
Borçlar hukukunda sorumluluk yalnızca kusur esasına dayanmaz; kusura dayanmayan kusursuz sorumluluk halleri de mevcuttur. Temyiz gücünden yoksun olanların sorumluluğu, adam kullananların sorumluluğu, tüzel kişilerin sorumluluğu ve yapı maliklerinin sorumluluğu bu kapsamda değerlendirilir.
Kusursuz sorumluluk türlerinin yanı sıra Türk Medeni Kanunu kapsamında düzenlenen özel sorumluluk halleri de bulunmaktadır. Aile reisinin sorumluluğu, taşınmaz malikinin sorumluluğu ve komşuluk hukukundan kaynaklanan sorumluluklar bu özel hukuki rejimlerdendir.
Sözleşme özgürlüğü kapsamında her konuda sözleşme yapılabilir mi?
Anayasa'nın 48. maddesindeki sözleşme özgürlüğü sınırsız değildir; kanunun emredici hükümlerine aykırı sözleşme kurulamaz. Ahlaka, kişilik haklarına ve hukuk kurallarına aykırı sözleşmeler geçersiz kabul edilir.
Borçlar Kanunu'nun özel hükümlerinde hangi sözleşmeler düzenlenmiştir?
Taşınır ve taşınmaz satımı, kira, bağışlama, hizmet ve vekâlet Borçlar Kanunu'nun özel hükümlerinde tanzim edilen sözleşme türlerindendir.
Kusursuz sorumluluk kapsamına giren haller hangileridir?
Temyiz gücünden yoksun olanların, adam kullananların, tüzel kişilerin ve yapı maliklerinin sorumluluğu kusura dayanmayan kusursuz sorumluluk halleri arasında sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy