Yat Alım Satımında Survey Raporu ve Ayıp Sorumluluğu

Yat Satış Sözleşmesi ve Yarar ile Hasarın Geçişi

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 207. maddesine göre satıcı, satılan malın mülkiyet ve zilyetliğini devretmeyi; alıcı da kararlaştırılan bedeli ödemeyi üstlenir. Taraflarca aksine bir şart kararlaştırılmadıkça veya bu doğrultuda bir teamül bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını eş zamanlı yerine getirmekle yükümlüdür.

Taşınır satışlarında yarar ve hasarın intikali TBK m. 208 hükmü çerçevesinde gerçekleşir. Kanundan, durumun gereğinden veya sözleşmede öngörülen özel koşullardan doğan ayrık hâller saklı kalmak üzere, taşınır satışlarında satılanın yarar ve hasarı zilyetliğin devri anına kadar satıcıya aittir. Alıcının satılanın zilyetliğini devralmada temerrüde düşmesi hâlinde, zilyetliğin devri gerçekleşmişçesine satılanın yarar ve hasarı alıcıya geçer. Satıcı, alıcının talebi üzerine satılanı ifa yerinden başka bir yere gönderirse, yarar ve hasar satılanın taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya intikal eder.

Satıcının Ayıptan Sorumluluğu ve Survey Raporunun Niteliği

TBK m. 219 uyarınca satıcı, alıcıya bildirdiği vasıfların satılanda bulunmamasından mesuldür. Bunun yanında malın tahsis gayesi yönünden kıymetini yahut alıcının beklediği menfaatleri büsbütün ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik nitelikteki eksikliklerden de satıcı sorumludur. Satıcının bu eksikliklerin mevcudiyetinden haberdar olmaması sorumluluğu bertaraf etmez.

Teknik ekspertiz ve survey belgeleri doğrudan kanuni bir tanıma bağlanmış olmasa da uyuşmazlıklarda değerlendirilebilmektedir. Düzenlenen bir survey raporu yargı merciini kendiliğinden bağlayan kesin bir hüküm veya netice teşkil etmez; ancak ayıbın devirden önce mevcut olup olmadığı, makul kontrolde anlaşılıp anlaşılamayacağı, alıcının muayene yükümlülüğünü yerine getirişi ve satıcının açıklamalarıyla fiilî uyumu bakımından başlangıç delili niteliği taşıyabilir.

Devir öncesinde hazırlanan bir survey incelemesi, sonradan fark edilen arızaların teslim anında bulunup bulunmadığına ilişkin değerlendirmelerde karşılaştırma imkânı sağlayabilir. Böyle bir tespit, teslim sırasında taraflarca bilinen hususları belirginleştirerek sonradan gündeme gelebilecek haksız ayıp ileri sürüşlerini sınırlandırma yönünden koruyucu bir işlev de görebilir.

Gözden Geçirme ve Ayıp Bildirim Külfeti

TBK m. 223 uyarınca alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse bunu uygun bir süre içinde satıcıya bildirmek zorundadır. Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse satılanı kabul etmiş sayılır.

Satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp bulunması hâlinde, ihmale bağlanan kabul edilmiş sayılma sonucu uygulanmaz. Bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa hemen satıcıya bildirilmelidir; aksi takdirde satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır. Alıcının hiçbir teknik inceleme yaptırmadan yalnız satıcının sözlü beyanına güvenmesi, sonradan bazı kusurların görülmesi gereken ayıp mı yoksa gerçek gizli ayıp mı olduğu tartışmasını kendi aleyhine zorlaştırabilir.

Ayıp Hâlinde Alıcının Seçimlik Hakları ve Sınırları

TBK m. 227'ye göre satıcının ayıplardan sorumlu olduğu hâllerde alıcı; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinde indirim isteme, aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme veya imkân varsa satılanın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme haklarından birini kullanabilir. Alıcının genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır. Satıcı ise alıcıya aynı malın ayıpsız bir benzerini hemen vererek ve uğradığı zararın tamamını gidererek alıcının seçimlik haklarını kullanmasını önleyebilir.

Alıcı sözleşmeden dönme yolunu seçtiğinde, olayın koşulları bu feshi haklı kılmıyorsa hâkim malın tamir edilmesine yahut semen tenziline hükmedebilir. Satılandaki değer kaybının satış bedeline pek yakın olması durumunda ise alıcı yalnızca sözleşmeden dönme veya şartları varsa ayıpsız bir eşiyle değiştirilmesini talep etme haklarıyla sınırlıdır.

Yat Satış Sözleşmesine Survey Şartının Eklenmesi

Yat satış sözleşmesinde survey incelemesinin sözleşmesel bir madde hâline getirilmesi; survey uzmanını kimin seçeceğinin, masrafı kimin ödeyeceğinin, teknenin karaya alınmasının gerekip gerekmediğinin, deneme seyrinin yapılıp yapılmayacağının, raporun hangi ayıpları material defect sayacağının ve alıcının survey sonucuna göre dönme, bedel indirimi isteme veya belirli kusurların giderilmesini talep etme hakkının kararlaştırılmasını kapsayabilir. Sözleşmede bu tür düzenlemelerin bulunmaması hâlinde, survey yapılmış olsa bile raporun hukuki etkisi zayıflayabilir.

Alıcının raporu gördüğünü, raporda yer alan belirli küçük kusurları bilerek kabul ettiğini ve raporda bulunmayan ağır kusurlar bakımından haklarını saklı tuttuğunu sözleşmede açıkça belirtmesi, sonradan hangi riskin bilerek üstlenildiğini daha net hâle getirir.

Ayıptan Doğan Taleplerde Zamanaşımı

TBK m. 231 gereğince satıcı daha uzun bir taahhütte bulunmamışsa, ayıptan kaynaklanan davalar, kusur sonradan anlaşılsa dahi devir tarihinden itibaren iki senenin dolmasıyla zamanaşımına uğrar. Buna karşılık alıcının bu iki yıllık zaman zarfında bildirdiği ayıplara dayanan def'i yetkisi, mezkûr müddet geçse dahi ileri sürülebilir.

Satıcı satılanı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurlu ise iki yıllık zamanaşımı süresinden yararlanamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy