Altın üretim ve tedarik sözleşmesi; kıymetli madenlerin çıkarma, işleme, ithalat ve alım süreçlerini belirli teknik standartlar, uluslararası teslim kuralları ve yasal uyum yükümlülükleri çerçevesinde düzenleyen ticari bir metindir. Bu sözleşmelerin somut işleme, menşe ülke mevzuatına, Borsa İstanbul Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası düzenlemelerine, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü uygulamalarına, MASAK yükümlülüklerine, Gümrük Kanunu hükümlerine ve Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar ile ilgili tebliğlere uyarlanması gerekir.
Kıymetli Maden Standardı ve Ayar Tespiti Usulü
Sözleşme kapsamında altın, en az 916/1000 yani 22 ayar saflıkta takoz formundaki külçe veya takoz altını ve ekinde tanımlanan diğer kıymetli madenleri ifade eder. Ayar tespiti ise T.C. Darphanesi veya alıcının kabul ettiği bağımsız akredite kurum nezdinde gerçekleştirilen resmi analiz ve rapor üzerinden yürütülür.
Alıcı tarafından Darphanede veya akredite kurumda düzenletilen ayar tespit raporu, satın alma ve ödeme hesaplamalarında taraflar bakımından bağlayıcıdır. Beyan edilen ayardan olumsuz yönde sapma meydana gelmesi durumunda alıcı malı satın almaktan kaçınma hakkını kullanabilir ve bu sebeple uğradığı zararların tazminini talep edebilir. Taraflardan birinin ayar tespit raporuna itiraz etmesi halinde üçüncü taraf bağımsız akredite hakem laboratuvar analizine başvurulur ve hakem laboratuvar tarafından tanzim edilen rapor taraflar yönünden kesin nitelik taşır.
Operasyonel Yükümlülükler ve Teslim Şartları
Kıymetli maden tedarik ve ithalatı operasyonlarında satıcı veya tedarikçi, menşe ülkedeki maden çıkarma, işleme ve ihraç izinlerinin temininden sorumludur. Alıcı şirket ise ithalat, gümrük, tescil, kayıt ile Borsa İstanbul Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası ve Darphane nezdindeki yükümlülüklerin yerine getirilmesini üstlenir.
Teslim süreçlerinde ICC Incoterms 2020 kuralları esas alınabilir. FOB teslim modelinde uçağa yükleme anına kadar doğacak bütün risk ve masraflar satıcıya aittir. CIF veya CIP teslim şartında ise uluslararası taşıma ve sigorta poliçesi satıcı tarafından düzenlenir; özel kurye kullanılması durumunda sorumluluk ve risk paylaşımı tarafların yazılı onayındaki belirlemelere tabi kılınır.
Gerçekleştirilen her sevkiyatta menşe şahadetnamesi, fatura, paketleme listesi, hava yolu taşıma senedi gibi taşıma belgeleri, varsa LBMA Good Delivery niteliğinde rafineri sertifikası, ayar ön raporu, numune mühür tutanağı ile uluslararası yaptırım ve KYC/AML beyanlarının eksiksiz ibrazı aranır.
Fiyatlandırma, Mülkiyetin İntikali ve Teminat Yapısı
Kıymetli maden alımında birim fiyat formülü; LBMA Gold Price AM/PM Londra veya güncel uluslararası referans fiyat ile ayar oranının çarpımı ve belirlenen iskonto oranının uygulanması suretiyle hesaplanır. Sözleşmede esas para birimi Amerikan Doları veya Avro olarak belirlenebilir; Türk Lirası ile ödeme yapılmasının kararlaştırıldığı hallerde ise ödeme günündeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınır.
Tedarik edilen altının mülkiyeti, ayar tespitinin yapılması ve sözleşme bedelinin eksiksiz ödenmesi ile alıcıya intikal eder. Bu işlemler tamamlanıncaya kadar alıcının zilyetliğinde bulunan emtia emanet hükmündedir.
Sözleşmesel yükümlülüklerin güvence altına alınması amacıyla satıcıdan kesin teminat mektubu, performans bondu veya bloke/emanet hesap (escrow) temin edilmesi istenebilir. Bu mekanizmalar üzerinden alıcıya mahsup ve itirazsız tahsil yetkisi tanınabilir.
Uluslararası Uyum, İhlal ve Fesih Rejimi
Taraflar; MASAK, FATF, Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık yaptırım rejimleri ile FCPA ve UKBA gibi yolsuzlukla mücadele mevzuatına tam uyum taahhüdünde bulunurlar. Tedarikçi ayrıca çatışmasız kaynak (conflict-free) ilkesine riayet edeceğini, OECD Sorumlu Tedarik (Responsible Sourcing) rehberleri ve LBMA RGG kurallarına uygun davranacağını beyan eder. Şüpheli işlem, kişi veya ülke tespiti halinde alıcı sevkiyatı reddetme, ödemeleri durdurma ve sözleşmeyi derhal feshetme hakkına sahiptir.
Tedarikçinin asgari şartları ihlal etmesi durumunda alıcı sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshetme ve doğmuş ile doğacak zararlarını talep etme hakkını haizdir. Tedarikçinin edimini haklı bir sebep olmaksızın hiç, eksik veya geç ifa etmesi hali için cezai şart kararlaştırılabilir; borçlu bu tutarın fahiş olmadığını ve indirim talebinde bulunmayacağını taahhüt edebilir.
Doğal afet, savaş, grev, lokavt, salgın, resmi makam kısıtlamaları veya uluslararası yaptırımlar gibi mücbir sebep durumlarında tarafların sorumluluğu doğmaz ve durumun yazılı olarak bildirilmesi gerekir. Mücbir sebebin öngörülen süreyi aşması ve tarafların iyi niyetli müzakerelerine rağmen mutabakat sağlanamaması halinde her iki taraf da sözleşmeyi feshetme hakkını kazanır.
Sözleşme Süresi, Delil Şartı ve Uyuşmazlık Çözümü
Sözleşme süresi imza tarihinden itibaren bir yıl olarak kararlaştırılabilir. Taraflardan biri süre bitiminden en az otuz gün önce yazılı fesih ihbarında bulunmadığı müddetçe sözleşme birer yıllık dönemler halinde kendiliğinden uzar.
Sözleşmeden kaynaklanabilecek hesap uyuşmazlıklarında alıcı şirketin ticari defter ve kayıtları ile bunlara dayanak teşkil eden elektronik verilerin kesin delil niteliğinde kabul edileceği düzenlenebilir.
Sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların çözümü için iki temel yöntem tercih edilebilir. Adli yargı yolu seçildiğinde İstanbul (Çağlayan) Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkili kılınabilir; tahkim yolunun seçilmesi halinde ise uyuşmazlığın ICC Tahkim Kuralları uyarınca İstanbul merkezli, tek hakemli ve Türkçe olarak tahkim yoluyla çözümleneceği kararlaştırılabilir.
Altın tesliminde ayar uyuşmazlığı nasıl çözümlenir?
Resmi ayar tespit raporuna taraflardan birinin itiraz etmesi halinde bağımsız akredite hakem laboratuvar analizi yaptırılır ve hakem laboratuvar tarafından tanzim edilen rapor taraflar için kesin nitelik taşır.
Tedarik edilen altının mülkiyeti alıcıya ne zaman geçer?
Altının mülkiyeti, yetkili kurum nezdinde ayar tespitinin tamamlanması ve sözleşme bedelinin tam olarak ödenmesi ile alıcıya geçer; bu şartlar gerçekleşene kadar mallar emanet statüsündedir.
Altın alım fiyatı hangi referansa göre belirlenir?
Birim fiyat formülünde LBMA Gold Price veya uluslararası referans fiyat esas alınarak ayar oranı ve taraflarca mutabık kalınan iskonto oranı üzerinden hesaplama yapılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy