Yat Bakım ve Onarım Sözleşmesi Nasıl Hazırlanmalıdır?

Yat Bakım ve Onarım Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği

Türk Borçlar Kanunu m. 470 çerçevesinde yüklenicinin bir eser ortaya koyması, iş sahibinin ise buna karşılık ücret ödemeyi üstlenmesiyle eser sözleşmesi kurulur. Yatlarda yürütülen bakım ve onarım işlerinde onarımı üstlenen taraf sırf emek sarf etmeyip belirli ve somut bir teknik netice meydana getirmeyi taahhüt ettiğinden, bu hukuki ilişki kural olarak eser sözleşmesi niteliği taşır. Bununla birlikte her bakım faaliyeti aynı yoğunlukta eser sözleşmesi vasfında olmayabilir; somut işin kapsamına göre periyodik gözlem, danışmanlık veya koordinasyon gibi farklı sözleşme unsurları da sürece dahil olabilir.

Özel kullanım amacıyla hareket eden bir yat sahibinin profesyonel bir servis veya tersaneden bakım-onarım hizmeti alması halinde, somut olayın özelliklerine göre 6502 sayılı Kanun kapsamında tüketici işlemi tartışması doğabilir. Bu ihtimal her uyuşmazlıkta otomatik olarak ortaya çıkmamakla birlikte, özellikle ticari gaye taşımayan özel yat sahipleri yönünden göz ardı edilmemelidir.

Yüklenicinin Sadakat, Özen ve İşi Bizzat Yürütme Borcu

Türk Borçlar Kanunu m. 471/1-2 uyarınca yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun kapsamı belirlenirken, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken meslekî ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır.

Yüklenici eseri doğrudan kendisi yapmak veya kendi yönetimi altında yaptırmakla yükümlüdür. Türk Borçlar Kanunu m. 471/3-4 gereğince, eserin meydana getirilmesinde yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa işi başkasına da yaptırabilir. Aksine bir âdet veya anlaşma bulunmadıkça yüklenici, eserin meydana getirilmesi için kullanılacak olan araç ve gereçleri kendisi sağlamak zorundadır.

Türk Borçlar Kanunu m. 112 uyarınca, borcun hiç yerine getirilmemesi veya gereği gibi ifa edilmemesi halinde borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bu sebeple uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür.

Malzemenin Sağlanması ve Yüklenicinin Bildirim Külfeti

Türk Borçlar Kanunu m. 472/1-2 uyarınca bakım ve onarımda malzemenin yüklenici tarafından sağlanması halinde yüklenici, söz konusu malzemedeki ayıplar nedeniyle iş sahibine karşı satıcı gibi sorumlu tutulur. Malzemenin bizzat iş sahibi tarafından sağlanması durumunda ise yüklenici, malzemeleri gereken özenle kullanmak, sarfiyatın hesabını vermek ve artan kısmı iş sahibine iade etmekle yükümlüdür.

Eser meydana getirilirken, iş sahibinin sağladığı malzemenin veya onarım için gösterdiği yerin ayıplı olduğu anlaşılırsa ya da eserin gereği gibi veya zamanında tamamlanmasını tehlikeye düşürecek başka bir durum ortaya çıkarsa, Türk Borçlar Kanunu m. 472/3 uyarınca yüklenici bu vaziyeti derhal iş sahibine bildirmek zorundadır. Yüklenici gecikmeksizin bildirim yapmazsa, bundan doğacak sonuçlardan hukuken sorumlu olur.

İşe Başlama, Gecikme ve Önleme İhtarı

Yüklenicinin işe zamanında başlamaması veya sözleşme şartlarına aykırı olarak işi geciktirmesi ya da iş sahibine yüklenemeyecek bir sebeple ortaya çıkan gecikme yüzünden bütün tahminlere göre işi belirlenen sürede bitiremeyeceğinin açıkça anlaşılması halinde; Türk Borçlar Kanunu m. 473/1 gereğince iş sahibi, teslim için belirlenen günü beklemek zorunda kalmaksızın sözleşmeden dönebilir.

Eserin meydana getirilmesi sırasında eserin yüklenicinin kusuru yüzünden ayıplı veya sözleşmeye aykırı olarak meydana getirileceği açıkça görülmekteyse; Türk Borçlar Kanunu m. 473/2 uyarınca iş sahibi, bunu önlemek üzere yükleniciye uygun bir süre tanıyabilir. Yapılacak ihtarda, tanınan sürede ayıp veya aykırılık giderilmediği takdirde, hasar ve masrafları yükleniciye ait olmak üzere onarımın veya işe devamın üçüncü bir kişiye tevdi edileceği bildirilebilir.

Onarım Bedeli ve Değişiklik Emri Usulü

Bedelin götürü olarak kararlaştırıldığı hallerde yüklenici, Türk Borçlar Kanunu m. 480/1 uyarınca eseri belirlenen bedelle meydana getirmekle yükümlüdür ve iş öngörülenden fazla emek veya masraf gerektirse dahi kural olarak bedel artışı isteyemez. Türk Borçlar Kanunu m. 480/3 gereğince de iş öngörülenden az emek ve masraf gerektirse bile iş sahibi belirlenen bedelin tamamını ödemek zorundadır. Ancak olağanüstü güçlük hallerinde aynı maddede yükleniciye tanınan uyarlama, dönme veya fesih imkânları saklıdır.

Götürü bedelle ifayı güçleştiren olağanüstü durumlarda ise kademeli haklar söz konusudur. Başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca göz önünde tutulmayan durumlar götürü bedelle eserin yapılmasını engeller veya son derece güçleştirirse, Türk Borçlar Kanunu m. 480/2 uyarınca yüklenici öncelikle hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme hakkına sahiptir. Uyarlama mümkün olmadığı veya iş sahibinden beklenemediği takdirde yüklenici sözleşmeden dönebilir; dürüstlük kurallarının gerektirdiği durumlarda ise yüklenici ancak fesih hakkını kullanabilir.

Onarım bedelinin başlangıçta yaklaşık olarak belirlendiği durumlarda Türk Borçlar Kanunu m. 482/1 kuralı uygulanır. İş sahibinin kusuru bulunmaksızın yaklaşık bedelin aşırı ölçüde aşılacağı anlaşılırsa iş sahibi, eser henüz tamamlanmadan önce veya tamamlandıktan sonra sözleşmeden dönebilir.

Yat bakım sürecinde ortaya çıkan ilave iş ve revizyon taleplerinin taraflar arasında ihtilaf yaratmaması için sözleşmede yazılı değişiklik emri mekanizması kurulmalıdır. Bu mekanizma dahilinde yüklenici karşılaştığı yeni teknik tespiti yazılı olarak bildirmeli; önerilen ek işi, maliyet etkisini ve teslim süresine yansımasını açıkça sunmalı ve iş sahibinin yazılı onayı alındıktan sonra ek işe başlanmalıdır.

Teslim, Muayene ve Ayıba Karşı Haklar

Türk Borçlar Kanunu m. 474 gereğince iş sahibi, teslimden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa bunu uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır; ayrıca taraflardan her biri masrafını karşılayarak bilirkişi incelemesi ve rapor talep edebilir. Teslim ve kabul protokolünün hukuki güvenliği sağlaması amacıyla; liman testi veya deneme seyrinin gerekip gerekmediği, motor yük ve sistem kontrolleri ile eksik iş rezerv listesine ilişkin usuller sözleşmeyle baştan kararlaştırılabilir.

Yüklenicinin ayıptan sorumlu olduğu durumlarda iş sahibi, Türk Borçlar Kanunu m. 475 uyarınca seçimlik haklara sahiptir. Eser iş sahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşmeye aykırı olursa sözleşmeden dönülebilir. İş sahibi alternatif olarak eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteyebilir veya aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere eserin ücretsiz onarılmasını talep edebilir. İş sahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı da saklıdır.

Sigorta Sınırları, Kanuni İpotek ve Yetkili Hukuk

Sözleşme akdedilirken mevcut tekne sigortası poliçesinin bakım sürecini kapsayıp kapsamadığı incelenmeli; tersanenin işyeri ve üçüncü kişi sorumluluk sigortası, çalışan zararları ve deneme seyri riskleri sözleşmeyle netleştirilmelidir. Ayrıca tarafların sorumluluk sınırlamalarında ağır kusur ve açık ihmal halleri muafiyetlerin dışında bırakılmalıdır.

Tersane sahibinin gemi yapımı ve onarımından doğan alacakları için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1013 uyarınca gemi üzerinde kanuni ipotek tescili talep etme hakkı bulunmaktadır. Düzenleme uyarınca bu haktan önceden feragat geçerli sayılmamakta; tescil istemi hakkını güvenceye almak amacıyla sicile şerh verilebilmekte ve yapım veya onarım tamamlanmamışsa tamamlanan işi karşılayan kısım ile kapsam dışı giderler için teminat ipoteği istenebilmektedir.

Yabancı unsurlu bakım ve onarım sözleşmelerinde borç ilişkileri, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 24 uyarınca tarafların açıkça seçtikleri hukuka veya şartlardan tereddütsüz anlaşılabilen hukuka tâbidir; hukuk seçimi yoksa kural olarak sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk uygulanır. Deniz araçları üzerindeki aynî haklar bakımından ise Kanun’un 22. maddesi gereğince menşe ülke hukuku esas alınır; deniz taşıma araçlarında menşe ülke, aynî hakların tescil edildiği sicil yeri, sicil yeri yoksa bağlama limanıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy