Şahsa Verilen Genel Vekaletname ve Hukuki Kapsamı

Vekâlet Sözleşmesi ve Sözleşmenin Kurulması

Vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 502 uyarınca, vekâlete ilişkin kanuni hükümler niteliklerine uygun düştükleri ölçüde Kanunda düzenlenmemiş olan işgörme sözleşmelerine de uygulanır. Taraflar arasında sözleşme veya bu doğrultuda bir teamül varsa vekil ücrete hak kazanır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 503 gereğince, kendisine bir işin görülmesi önerilen kimse bu işi görme konusunda resmî bir sıfata sahipse, işin yapılması mesleğinin gereği ise ya da bu gibi işleri kabul edeceğini duyurmuşsa, öneri kendisi tarafından hemen reddedilmedikçe vekâlet sözleşmesi kurulmuş sayılır.

Genel ve Özel Vekalet Ayrımı ile Kapsamın Çerçevesi

Özel vekalet belirli bir iş veya işlem için verilirken, genel vekaletname birden fazla işlemi kapsayabilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 504 f. 1 ve 2 hükmüne göre, vekâletin kapsamı sözleşmede açıkça gösterilmemişse görülecek işin niteliğine göre belirlenir ve vekilin üstlendiği işin görülmesi için gerekli hukuki işlemlerin yapılması yetkisini kapsar.

Vekalet ilişkisinde özel yetki gerektiren işlemler ayrıca ve açık biçimde vekaletnamede yazılmadıkça genel ifade tek başına yeterli sayılmaz.

Kanunen Özel Yetki Bulunmasını Gerektiren Hukuki İşlemler

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 504 f. 3 uyarınca vekile açık ve özel yetki tanınmadığı sürece vekilin dava açması, sulh olması veya hakem yoluna başvurması mümkün değildir. Aynı düzenleme doğrultusunda iflas, iflasın ertelenmesi ve konkordato talebinde bulunma, kambiyo taahhüdü altına girme, bağışlama yapma, kefil olma, taşınmazı devretme ve bir hak ile sınırlandırma işlemleri de vekilin özel olarak yetkili kılınmasını gerektirir.

Yargılama Sürecinde Açıkça Yetki Verilmesini Gerektiren Haller

Yargılamaya ilişkin vekalet yetkilerinin sınırları 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 74 ile belirlenmiştir. Açıkça yetki verilmemiş ise yargılamada vekil sulh olamaz, hâkimi reddedemez, davanın tamamını ıslah edemez, yemin teklif edemez, teklif edilen yemini kabul, iade veya reddedemez.

Açık yetki bulunmadığı takdirde vekil başkasını tevkil edemez, haczi kaldıramaz, müvekkilinin iflasını isteyemez, tahkim ve hakem sözleşmesi akdedemez. Benzer şekilde konkordato veya sermaye şirketleri ile kooperatiflerin uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılması teklifinde bulunamaz ve bunlara muvafakat veremez. Alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvurulması, davadan ya da kanun yollarından feragat edilmesi, karşı tarafın ibra edilmesi ve davanın kabulü, yargılamanın iadesi talebinde bulunulması, hâkimlerin fiilleri sebebiyle Devlet aleyhine tazminat davası açılması ve hangileri hakkında yetki verildiği açıklanmadıkça kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaların açılması ve takibi için de açık yetki aranır.

Bizzat Yapılması Gereken Hukuki İşlemler

Evlenme ve vasiyetname düzenleme gibi bazı hukuki işlemler vekalet yoluyla yürütülemez; bu işlemler ancak bizzat kişinin kendisi tarafından yapılabilir.

Noterden Vekaletname Çıkarma ve Belge Şartları

Bir vekaletnamenin geçerli olabilmesi için noter huzurunda düzenlenmesi gerekir. Vekaletname tanzimi için başvuran gerçek kişilerin kimlik belgesi ve fotoğrafla notere müracaat etmesi gerekirken, tüzel kişiler adına yapılacak işlemlerde imza sirküleri ve yetki belgesinin ibraz edilmesi aranır. Başvuru sırasında son altı ay içinde çekilmiş iki adet vesikalık fotoğraf istenir.

Ayrılık, boşanma, tapuda işlem tesisi ve vakıf kuruluşu için verilecek vekaletnamelerin fotoğraflı olması gerekmektedir. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları ise vekaletnamelerini T.C. konsoloslukları aracılığıyla çıkarabilir; konsolosluklarca tanzim edilen bu belgeler Türkiye'deki noter vekaletnameleriyle aynı hukuki geçerliliğe sahiptir.

Vekaletnamenin Süresi ve Sona Erme Halleri

Vekaletnamenin süresi isteğe bağlı olarak belirli bir tarih aralığıyla sınırlandırılabileceği gibi süresiz olarak da düzenlenebilir. Ancak vekaletnamede süre yazılmamış olması, temsil yetkisinin sonsuza kadar tartışmasız devam ettiği anlamına gelmez.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 512 uyarınca taraflardan her biri sözleşme ilişkisini tek taraflı iradesiyle her an sona erdirebilir; ancak haklı bir sebep olmaksızın uygunsuz bir zamanda fesih yoluna giden taraf, diğerinin bu yüzden doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Vekalet veren notere başvurarak azil işlemi yoluyla vekaleti sonlandırabilir. Azil ve istifanın yanı sıra vefat, fiil ehliyetinin yitirilmesi ve tüzel kişiliğin son bulması gibi haller de vekalet ilişkisini etkileyebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 513 uyarınca, aksi sözleşmeden ya da yürütülen işin mahiyetinden anlaşılmadıkça; vekilin ya da vekâlet verenin vefatı, ehliyet kaybı ya da iflas etmesiyle vekâlet ilişkisi kendiliğinden son bulur. İlgili hüküm taraflardan birinin tüzel kişi olduğu hallerde tüzel kişiliğin sonlanması durumunda da tatbik edilir. Temsil yetkisinin bitmesi vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye sokacaksa, vekâlet veren, mirasçıları ya da temsilcisi işleri kendi idare edebilecek vaziyete ulaşıncaya dek vekil, onun mirasçıları veya temsilcisi işi görmeye devam etmekle mükelleftir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy