Yapı Ruhsatının Hukuki Niteliği ve Temel Kuralları

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2019/9253 E.  ,  2020/7830 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2019/9253 Karar No : 2020/7830 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVACI) : … VEKİLİ : Av. … İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: … İli, … İlçesi, … Mahallesi, … Bulvarı No:… adresinde ve tapuda … ada, … sayılı parselde kayıtlı, davacı tarafından yapılan inşaatın 17/08/2009 tarihli tutanakla mühürlendiği, ancak inşaatta mühür fekki yapılarak inşaata devam edildiğinin tespiti üzerine, 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesine aykırılıktan dolayı anılan Kanun'un 42.maddesi uyarınca davacının 4.402,76 TL para cezası ile cezalandırılmasına ve 03/10/2011 tarihinden itibaren 1 ay içinde ruhsat alınmadığı takdirde ruhsatsız kısımlarının yıkımına ilişkin 05/10/2011 tarih ve 2011/2133 sayılı Belediye Encümeni Kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce dava konusu işlemin iptali yönünde verilen … günlü; E:…, K:… sayılı kararın, Danıştay Ondördüncü Dairesi'nin 18/03/2015 günlü; E:2013/3640, K:2015/2007 sayılı kararıyla, idari para cezasına ilişkin kısmının onanması, yıkıma ilişkin kısmının ise bozulması üzerine, Mahkemece bozma kararına uyularak verilen temyize konu kararda; dava konusu binanın bodrum+zemin+asma kat+1,2,3,4,5 normal katlarının betonarme işleri bitmiş, duvarları örülmüş, sıva ve mantolama işleri yapılır vaziyette iken mühürlendiği, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 21. maddesi ile Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği'nin 16. maddesi uyarınca dış sıva işlerinin binanın taşıyıcı unsurunu etkilemeyen basit tadilat/tamirat niteliğinde olduğu; taşıyıcı unsuru etkilemeyen basit tadilat ve tamiratlar ruhsata tabi olmadığından, dava konusu işlemin,1 ay içerisinde ruhsat alınmadığı takdirde ruhsatsız kısımların yıkımına ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin yıkıma ilişkin kısmının iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Eksik inceleme sonucunda verilen Mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının, Dairemiz kararında belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : … İli, … İlçesi, … Mahallesi, … Bulvarı, … ada, … sayılı parselde kayıtlı bulunan ve davacı tarafından yapılan, 30/10/1997 tarihli, 97/657 sayılı yapı ruhsatı bulunan inşaat, 17/08/2009 tarihinde yapılan denetimde, bodrum+zemin+asma kat+1,2,3,4,5 normal katlarının betonarme işleri bitmiş, duvarları örülmüş, sıva ve mantolama işleri yapılır durumda iken, … cilt, … yaprak numaralı Yapı Tatil Tutanağı ile mühürlenerek durdurulmuştur. Daha sonra 03/10/2011 tarihinde yapılan denetimde, mühür fekki yapılarak inşai faaliyetlere devam edildiğinin tespit edilmesi üzerine, … cilt, … yaprak numaralı Yapı Tatil Tutanağı ile, inşaat, kabası bitmiş ve dış cephesi yapılır durumda iken; ikinci kez mühürlenerek durdurulmuştur. … Belediye Encümeni'nin 05/10/2011 tarih ve 2011/2133 sayılı kararıyla, 03/10/2011 tarihli Yapı Tatil Tutanağı'na dayanılarak, davacının, 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesine aykırı eyleminden dolayı aynı Kanun'un 42. maddesi uyarınca 4.402,76 TL para cezası ile cezalandırılmasına ve 03/10/2011 tarihinden itibaren 1 ay içinde ruhsat alınmadığı takdirde, inşaatın ruhsatsız kısımlarının yıkılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde, yapı, "karada ve suda daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesisler" şeklinde; bina, "kendi başına kullanılabilen, üstü örtülü ve insanların içine girebilecekleri ve insanların oturma, çalışma, eğlenme veya dinlenmelerine veya ibadet etmelerine yarıyan, hayvanların ve eşyaların korunmasına yarayan yapılardır. " şeklinde tanımlanmıştır. Aynı Kanun'un 20. maddesinde; yapının, imar planı, yönetmelik, ruhsat ve eklerine uygun olarak yapılabileceği; 21. maddesinin 1. fıkrasında, bu Kanun'un kapsamına giren bütün yapılar için 27. maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınmasının mecburi olduğu, aynı maddenin 3. fıkrasında, ancak, derz, iç ve dış sıva, boya, badana oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratların ruhsata tabi olmadığı; 29. maddesinin 1. fıkrasında, yapıya başlama müddetinin ruhsat tarihinden itibaren iki yıl olup, bu müddet zarfında yapıya başlanmadığı veya yapıya başlanıp da her ne sebeple olursa olsun, başlama müddetiyle birlikte beş yıl içinde bitirilmediği takdirde verilen ruhsatın hükümsüz sayılacağı, bu durumda yeniden ruhsat alınmasının mecburi olduğu hükme bağlanmıştır. 02/11/1985 tarihli ve 18916 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve işlem tarihinde yürürlükte olan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği'nin 12. maddesinde, "(1) Ruhsat süresi içinde tamamlanması mümkün olamayacağı için beşinci yıl içinde ruhsat yenilemek üzere ilgili idareye başvurarak ruhsat yenilemesi yapılan yapılar hakkında, ruhsat alma tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uygulanır. (2) İnşasına 2 yıl içinde başlanmayan veya ruhsat süresi içinde tamamlanmayan ve süresi içinde ruhsat yenilemesi yapılmayan yapılar, ruhsatsız yapı olarak değerlendirilir. Bu yapılar hakkında yeniden ruhsat alma tarihinde yürürlükte bulunan plan ve mevzuat hükümleri uygulanır."; "Yapı ruhsatı işleri" başlıklı 57. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında, " (1) Yapı ruhsatı işleri bu maddede belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. (2) Yeni inşaat, ilâve ve esaslı tadilât yapmak üzere yapı ruhsatı almak için; yapı sahipleri veya vekilleri başvuru dilekçelerine, tapu kayıt örneği veya istisnaî hâllerde tapu kayıt örneği yerine geçen belgeleri ekleyerek ilgili idareye müracaat ederler."; 63. maddesinde, "Basit tamir ve tadiller ile korkuluk, pergola ve benzerlerinin yapımı ile bölme duvarı, bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak ve benzeri elemanların tamirleri ruhsata tabi değildir. Bunlardan iskele kurmayı gerektirenler için Belediyeye yazılı müracaat edilmesi zorunludur. Bu kapsamda kalmakla birlikte binanın ısı yalıtımını etkileyen işlemler yapılamaz."; "Yapı kullanma izni" başlıklı 64. maddesinde, " (1) Yapı tamamlandığında tamamının veya kısmen kullanılması mümkün kısımları tamamlandığında bu kısımlarının kullanılabilmesi için, inşaat ruhsatını veren belediye veya valilikten izin alınması zorunludur. Bu iznin alınması için ilgili idareye yapılan başvuru dilekçesi ekinde, fenni mesullerin yapının projelerine, fen ve sağlık kurallarına uygun olarak yapılıp yapılmadığını belirten raporları yer alır… (4) Yapının kısmen kullanılması mümkün olan kısımlarına yapı kullanma izni düzenlenebilmesi için, bu bölümlere hizmet veren ortak kullanım alanlarının tamamlanmış ve kullanılabilir olması ve yapıda mevzuata aykırılığın bulunmaması şarttır." şeklindeki düzenlemeler yer almaktadır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte incelenip değerlendirilmesinden, iki yıl içinde başlanan yapının başlama müddetiyle birlikte beş yıl içinde tamamlanmadığı durumlarda yapı ruhsatının hükümsüz hale geleceği ve bu süre içinde ruhsat yenilemesi yapılmayan yapıların, ruhsatsız yapı olarak değerlendirileceği; bir diğer deyişle, yapının ruhsatlı yapı rejimine tabi olmasının beş yıl içerisinde inşaatın tamamlanması koşuluna bağlı olduğu; "tamamlanma" ifadesinin ise, yapının, kullanıma uygun şekilde bitirilmiş olması anlamına geleceği; ruhsat süresi içerisinde, bu şekilde tamamlanmış yapılarda, daha sonra yapılacak derz, iç ve dış sıva, boya, badana oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratların ise yeniden bir yapı ruhsatı gerektirmeyeceği anlaşılmaktadır. Olayda; dava konusu işleme dayanak teşkil eden 03/10/2011 tarihli Yapı Tatil Tutanağı'nda, 30/10/1997 tarihinde ruhsatı alınmış olan yapının, "kabası bitmiş, dış cephesi yapılır vaziyette" iken ikinci kez mühürlendiğinin belirtilmiş olması karşısında, ruhsat süresi içerisinde kullanıma uygun şekilde tamamlanmış bir yapıdan bahsedilemeyeceğinden, 30/10/1997 tarihli, 97/657 sayılı yapı ruhsatının hükümsüz hale gelmiş olduğu ve dava konusu yapının, ruhsatsız yapı gibi değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, 03/10/2011 tarihinden itibaren 1 ay içinde ruhsat alınmadığı takdirde, inşaatın ruhsatsız kısımlarının yıkılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir. Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne, 2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 17/09/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2016/8356 E.  ,  2020/10829 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2016/8356 Karar No : 2020/10829 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı/… VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVACI) : … Gıda ve Tem. Mad. İml. Dağ. ve Paz. Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. … İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E: … , K: … sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: İzmir ili, Bornova ilçesi, … Mahallesi, … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazlar üzerinde yapılacak yapılar için otopark bedeli olarak ödenen 50.357,70 TL'nin adli yargıda davanın açıldığı 27.08.2014 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare mahkemesince; … tarih ve … ile … sayılı yapı ruhsatlarını yeni yapı ruhsatları olduğu ve otopark bedelinin, yeni ruhsatın düzenlendiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uyarınca hesaplanması gerektiği, ancak geçersiz hale gelen yapı ruhsatları nedeniyle tahsil edilmiş olan otopark bedelinin mahsup edilmesi veya önceden tahsil edilmiş olan otopark bedelinin iade edilmesi suretiyle, yeniden belirlenen otopark ücretinin tahsili gerekirken, bu usule uyulmayarak mükerrer ödeme yapılmasına neden olunduğu anlaşıldığından davanın kabulü ile tahsili yapılan ve … tarih ve … ile … sayılı yapı ruhsatları nedeniyle ödenmiş olan 50.357,70 TL otopark ücretinin adli yargıda davanın açıldığı 27.08.2014 tarihinden itibaren yürütülecek yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesi gerektiğine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından kabul kararının uygulanması için idareye başvurulması üzerine şifahi görüşme yapıldığı ve idareye ödenen tutarın 44.063,19 TL olduğunun tespit edildiği, bunun üzerine davacı tarafından idareye yapılan başvuruda, "mahkeme kararında belirtilen 50.357,70 tl asıl alacağın 44.063,19 tl olarak dikkate alınarak yapılacak faiz hesaplaması sonucunda belirlenecek miktarın" ödenmesinin talep edildiği, faiz ve nisbi vekalet ücretinin de bu tutara göre hesaplandığında daha düşük olacağı, öte yandan yasal süresi içerisinde imalata başlanılmaması nedeniyle ruhsatın hükümsüz hale gelmesinde belediyenin kusurunun bulunmadığı, harç niteliğinde olmayan ödemelerin iadesine veya tenziline dair yasal bir düzenleme bulunmadığından 2009 yılı ruhsatlarına ilişkin olarak ödenen otopark bedelinin yeni ruhsat başvurusunda iade edilmesinin hukuken mümkün olmadığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: İdare mahkemesince, öncelikle davacı tarafından yapılan ödeme tutarının netleştirilmesi gerektiğinden; taraflardan, yapılan tüm ödemelere ilişkin belgeler temin edildikten sonra, mükerrer olarak ödendiği belgelendirilen miktarın davalı idare tarafından davacıya ödenmesine karar verilmesi gerekirken eksik incelemeye dayalı olarak taraf beyanı üzerine hüküm kurulmasında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından temyize konu mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : İzmir İli, Bornova İlçesi, … Mahallesi, … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazlar üzeride yapılacak yapılar için … tarih ve … ve … sayılı yapı ruhsatları almış ve ruhsat başvurusu sırasında ruhsat harçları ile otopark bedeli olarak 50.357,70 TL ödenmesi taahhüt edilmiş, bu tutarın bir kısmı nakden ödenmiş, kalan kısmın da taksitler halinde ödenmesi planlanmıştır. Ancak davacı tarafından, inşaata süresinde başlanılamadığından geçersiz hale gelen yapı ruhsatları nedeniyle yeniden yapı ruhsatı almak için başvuruda bulunulmuştur. Davalı idare tarafından, yeni yapılan başvuru için hesaplanan harçlardan önceden tahsil edilen harçlar mahsup edildiği halde otopark ücretinin ne şekilde tahsil edileceği konusunda tereddüte düşüldüğünden Bayraklı Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Yapı Ruhsat Şubesi'nin 10.02.2014 tarih ve 2582 sayılı yazı ile İzmir Büyükşehir Belediyesinden görüş sorulmuştur. İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar Denetim Dairesi Başkanlığı İmar İşleri Müdürlüğü'nün 23.05.2014 tarih ve 1794 sayılı yazısıyla "otopark bedelinin yeni yapı ruhsatının düzenlendiği tarih itibariyle geçerli olan mevzuat hükümleri doğrultusunda yeniden belirlenmesi gerektiği" yönünde görüş bildirilmesi üzerine davalı idare tarafından davacıya, 2014 yılı tarifesine göre 73.225,02 TL olarak hesaplanan otopark bedelinin tam olarak ödenmesi gerektiği bildirilmiştir. Bu doğrultuda, davacı tarafından ihtirazi kayıtla %25'lik nakit ödeme yapılmış ve %75'inin ise 12 taksit halinde ödeneceği taahhüt edilmiş, bunun üzerine, … tarihli … ve … sayılı yeni yapı ruhsatları düzenlenmiştir. Daha sonra fazladan ödendiği ileri sürülen 50.357,70 TL'nin tahsili amacıyla davacı tarafından açılan davanın görev yönünden reddine yönelik … Asliye hukuk Mahkemesinin … tarih ve E: … ; K: … sayılı kararı üzerine görevli yargı merci olan idari yargıda görülmekte olan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: İşlem tarihinde yürürlükte olan 3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Yapı ruhsatiyesi" başlıklı 21. maddesinde; "Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir." hükmü düzenlenmiş, "Ruhsat alma şartları" başlıklı 22. maddesinde; "Yapı ruhsatiyesi almak için belediye, valilik bürolarına yapı sahipleri veya kanuni vekillerince dilekçe ile müracaat edilir. Dilekçeye sadece tapu (istisnai hallerde tapu senedi yerine geçecek belge), mimari proje, statik proje, elektrik ve tesisat projeleri, resim ve hesapları, röperli veya yoksa, ebatlı kroki eklenmesi gereklidir. Belediyeler veya valiliklerce ruhsat ve ekleri incelenerek eksik ve yanlış bulunmuyorsa müracaat tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde yapı ruhsatiyesi verilir. Eksik veya yanlış olduğu takdirde; müracaat tarihinden itibaren onbeş gün içinde müracaatçıya ilgili bütün eksik ve yanlışları yazı ile bildirilir. Eksik ve yanlışlar giderildikten sonra yapılacak müracaattan itibaren en geç onbeş gün içinde yapı ruhsatiyesi verilir." hükmüne yer verilmiş, "Ruhsat müddeti" başlıklı 29.maddesinde; "Yapıya başlama müddeti ruhsat tarihinden itibaren iki yıldır. Bu müddet zarfında yapıya başlanmadığı veya yapıya başlanıp da her ne sebeple olursa olsun, başlama müddetiyle birlikte beş yıl içinde bitirilmediği takdirde verilen ruhsat hükümsüz sayılır. Bu durumda yeniden ruhsat alınması mecburidir. Başlanmış inşaatlarda müktesep haklar saklıdır. Ruhsat yenilenmesi ve plan tadili sırasında ayrıca harç alınmaz. Ancak inşaat sahasında artış, bağımsız bölümlerin brüt alanında veya niteliğinde değişme olması halinde yeniden hesaplanacak harçtan evvelce ödenen harç tutarı, tenzil edilir. Yeni durumda hesaplanan harç tutarında azalma olması halinde iade yapılmaz. Diğer kanunlardaki muafiyet hükümleri saklıdır. Ruhsat ve eklerinin yapı yerinde bulundurulması mecburidir." düzenlemesi getirilmiştir. Aynı Kanun'un 37. maddesinde, imar planlarının tanziminde planlanan beldenin ve bölgenin şartları ile müstakbel ihtiyaçlar gözönünde tutularak lüzumlu otopark yerleri ayrılacağı, otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri tefrik edilmedikçe yapı izni, otopark tesis edilmedikçe de kullanma izni verilmeyeceği, kullanma izni alındıktan sonra otopark yeri, plana ve yönetmelik hükümlerine aykırı olarak başka maksatlara tahsis edilemeyeceği düzenlenmiştir. Anılan Kanunun 37. maddesi ile 44. maddesine dayanılarak hazırlanan ve işlem tarihinde yürürlükte olan Otopark Yönetmeliği'nin "Genel Esaslar" başlıklı 4. maddesinin (a) bendinde, binayı kullananların otopark ihtiyacının bina içinde ve parselinde karşılanmasının esas olduğu; (e) bendinde, imar planları hazırlanırken parselinde otopark tesisi mümkün olmayan yerlerde otopark ihtiyacının karşılanması amacıyla bölge ve genel otopark yerlerinin belirleneceği, ayrıca parselinde otopark yapılması mümkün olan alanlarda imar parsellerinin büyüklüklerinin otopark yapımını mümkün kılacak şekilde tesbit edileceği; (f) bendinde, meskun alanlar, kentsel sit alanları, üzerinde kurulacak yapı bulunan parseller, arazinin jeolojik ve topografik yapısı, giriş ve çıkış, trafik emniyeti sağlanamaması gibi imar planındaki konumundan kaynaklanan nedenlerle otopark ihtiyacının parselinde karşılanması mümkün olmayan durumlara ilişkin ilkelerin, belediye meclis veya il idare kurulu kararı ile belirleneceği; fıkranın devamında ise otopark bedeli alınan parsellerin otopark ihtiyacının belediye veya valilikçe karşılanmasının zorunlu olduğu, otopark ihtiyacı parselinde karşılanamayan ve idaresince İmar Kanununun 37. maddesine göre otopark tesis edilemeyen alanlarda otopark bedelinin arsa payı hariç %25'i yapı ruhsatının verilmesi sırasında nakden, kalan %75'i ve arsa payı ise belediyesince veya il özel idaresince parselin otopark ihtiyacı karşılandıktan en geç doksan gün sonra o yıla ait miktarlara göre değerlendirilerek tahsil edileceği, yapı ruhsatı düzenleme aşamasında ödemelere ilişkin taahhütname alınacağı ve tapu kütüğüne bu hususta şerh düşüleceği, plansız alanlarda ise otoparkın parselinde veya yapıda karşılanmasının zorunlu olduğu hükümlerine yer verilmiştir. Yine aynı Yönetmeliğin "Bina Otoparkı Yapılamayan Parseller" başlıklı 9. maddesinde, bina içinde veya parselinde otopark yapılması mümkün olmayan yapıların durumunun, belediyece imar durumu ile ilgili ilk müracaat tarihinden başlayarak 30 gün içinde ilgisine gerekçeleri ile birlikte bildirileceği, belediyelerin bina otoparkı yerine otopark sorununun nasıl çözümleneceğini, binanın hangi bölge veya genel otoparkından yararlanacağını da bildirmekle ve bu otoparkları tesis etmekle yükümlü olduğu, bu durumda bölge veya genel otoparktan yararlananlardan ayrıca kullanım ücreti alınmayacağı; "Mali Hükümler" başlıklı 3. bölümün "Otopark bedelinin tahakkuk ve tahsili" başlıklı 10. maddesinde otopark bedelinin hesabında, 4. maddenin (d) bendinde belirtilen birim park alanları ile 5. maddede belirtilen otopark sayısının esas alınacağı, otopark bedelinin tahakkuk ve tahsil esaslarının Yönetmelik ve Tebliğ hükümleri de dikkate alınarak belediye meclisleri veya il genel meclisleri tarafından belirleneceği; otopark bedellerinin kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılacağı; bu hesapta toplanan meblağa yasaların öngördüğü faiz oranının uygulanacağı, 3030 sayılı Kanun kapsamında kalan belediyelerde, büyükşehir belediyesince ilçe belediyeleri adına otopark hesabı açtırılacağı ve İlçe belediyeleri hesabında toplanan otopark meblağının, büyükşehir beledilerince o ilçe sınırları içerisinde yapılacak veya yaptırılacak bölge veya genel otoparkları için kullanılacağı hükmünden sonra, "Otopark Hesabından Yapılacak Harcamalar" başlıklı 11. maddesinde, otopark hesabında toplanan meblağın, belediyelerin kendi kaynaklarından ayıracağı tahsisatla birlikte, tasdikli plan ve beş yıllık imar programına göre hazırlanan kamulaştırma projesi karşılığında otopark tesisi için gerekli arsa alımları ile bölge veya genel otoparklar için kullanacağı, otopark hesabında toplanan meblağın otopark tesisi dışında başka bir amaçla kullanılamayacağı, otopark hesabında toplanan meblağın, belediyelerce hazırlanacak sarf belgesi, verile emri ve hakediş raporuna göre belediyesinin yazılı talimatı üzerine ilgili bankaca hak sahibine ödeneceği, otopark hesabında toplanan meblağın, amacında kullanılıp kullanılmadığı hususunun ise İçişleri Bakanlığınca denetleneceği hükmü getirilmiş, "Uygulanacak Hükümler" başlıklı 12. maddesinde ise, ruhsat süresi içinde tamamlanması mümkün olamayacağı için 5 yıl içinde ruhsat yenilemek üzere ilgili idareye başvurularak ruhsat yenilemesi yapılan yapılar hakkında, ruhsat alma tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin uygulanacağı; inşasına 2 yıl içinde başlanmayan veya süresi içinde ruhsat yenilemesi yapılmayan yapıların ruhsatsız yapı olarak değerlendirileceği ve bu yapılar hakkında yeniden ruhsat alındığı tarihte yürürlükte bulunan plan ve mevzuat hükümlerinin uygulanacağı hükmüne yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dava konusu taşınmazlar üzeride yapılacak yapılar için … tarih ve … ve … sayılı yapı ruhsatları almış ise de davacı tarafından, yapı ruhsatının düzenlenmesinden itibaren 2 yıllık süre içinde inşaata başlanılmaması nedeniyle ruhsatın geçersiz hale geldiği, bunun üzerine yeniden yapı ruhsatı alınmak üzere davalı idareye başvuru yapıldığı, yukarıda bahsi geçen Kanun hükümleri uyarınca, bu başvuru neticesinde düzenlenen … tarih ve … ile … sayılı yapı ruhsatlarının yeni yapı ruhsatı niteliğinde olduğu, bu kapsamda, yeni ruhsatların, düzenlendikleri tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği açıktır. Uyuşmazlıkta, otopark bedelinin, yeni ruhsatın düzenlendiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uyarınca hesaplanması gerektiği, ancak geçersiz hale gelen yapı ruhsatları nedeniyle tahsil edilmiş olan otopark bedelinin mahsup edilmesi veya önceden tahsil edilmiş olan otopark bedelinin iade edilmesi suretiyle, yeniden belirlenen otopark ücretinin tahsili gerekirken, bu usule uyulmayarak mükerrer ödeme yapılmasına neden olunduğu anlaşıldığından, yersiz olarak tahsili yapılan ve … tarih ve … ile … sayılı yapı ruhsatları nedeniyle ödenmiş olan otopark ücretinin adli yargıda davanın açıldığı 27.08.2014 tarihinden itibaren yürütülecek yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesi gerektiği açıktır. Ancak, davacı vekili tarafından, idare mahkemesi kararının uygulanması için davalı idareye yapılan 27/04/2016 tarihli başvuruda, 50.357,70 TL asıl alacak, 7.553,00 TL faiz ile yargılama giderleri ve vekalet ücreti olarak toplam 67.334,77 TL ödenmesinin talep edilmesine rağmen, 16/05/2016 tarihli dilekçe ile tekrar başvuruda bulunularak belediye mali hizmetlerindeki yetkililerle yapılan şifahi görüşmelerde belediye hesabına yapılan ödemenin toplam 44.063,19 TL tutarında olduğu belirtildiğinden fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla "mahkeme kararında belirtilen 50.357,70 TL asıl alacağın 44.063,19 TL olarak dikkate alınarak yapılacak faiz hesaplaması sonucunda belirlenecek miktarın" ödenmesinin talep edildiği görülmektedir. Bununla birlikte, … tarih ve … ile … sayılı yeni yapı ruhsatlarına ilişkin olarak davacı tarafından yapılan ödemeleri gösteren evrak dosyada bulunmakta ise de … tarih ve … ile … sayılı geçersiz hale gelen önceki yapı ruhsatları alınırken ödendiği ileri sürülen 50.357,70 TL tutarındaki otopark bedelinin ödendiğini gösterir herhangi bir evrakın dosyaya sunulmadığı anlaşılmıştır. Bu durumda, idare mahkemesince, öncelikle … tarih ve … ile … sayılı yapı ruhsatlarına ilişkin olarak davacı tarafından yapılan ödeme tutarının netleştirilmesi gerektiğinden taraflardan, yapılan tüm ödemelere ilişkin belgeler temin edildikten sonra, mükerrer olarak ödendiği belgelendirilen miktarın davalı idare tarafından davacıya ödenmesine karar verilmesi gerekirken eksik incelemeye dayalı olarak taraf beyanı üzerine hüküm kurulmasında isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne, 2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle kabulüne ilişkin temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E: … , K: … sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 12/11/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Madde 21 – Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (….)[25] yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz. Ancak; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratlar ruhsata tabi değildir. Belediyeler veya valilikler mahallin ve çevrenin özelliklerine göre yapılar arasında uyum sağlamak, güzel bir görünüm elde etmek amacıyla dış cephe boya ve kaplamaları ile çatının malzemesini ve rengini tayin etmeye yetkilidir. Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce yapılmış olan yapılar da bu hükme tabidir. Ruhsat alma şartları:

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2019/9109 E.  ,  2020/10012 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2019/9109 Karar No : 2020/10012 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …Belediye Başkanlığı – … VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVACI) : … Konut Yapı Kooperatifi VEKİLİ : Av. … MÜDAHİLLER (DAVACI YANINDA) : 1- … 2- … (Kendi Adına Asaleten) VEKİLLERİ : Av. … İSTEMİN KONUSU: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: … İli, … İlçesi, … Mahallesi, … ada, … ve … parsel ile … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazlar üzerinde bulunan binalarda yapı ruhsatı ve eki projesine aykırı imalatlar yapıldığından bahisle, söz konusu yapıların 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca, 1 ay içinde ruhsat ve eklerine uygun hale getirilmediği takdirde yıkımına ve aynı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacı kooperatife …-TL para cezası verilmesine ilişkin 03/03/2011 tarih ve 59 sayılı … Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının Danıştay Ondördüncü Dairesinin 21/04/2015 tarih ve E:2013/8970, K:2015/3130 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak, uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde bulunan 50 adet dubleks konut niteliğindeki binada, imar mevzuatına aykırılıkların 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edildiği; anılan tutanak esas alınarak davacı hakkında …Belediye Encümeninin 28/09/2006 tarih ve 76/734 sayılı kararı ile 3194 sayılı Kanun'un 32. ve 42. maddeleri uyarınca işlem yapıldığı; 31/12/2006 tarihli yıl sonu yapı seviye tespit tutanaklarında yapıların gerçekleşme oranının %70 olarak belirlendiği; öte yandan dava konusu işlemin dayanağı niteliğinde olan ve 02/03/2011 tarihinde davalı idare elemanlarınca düzenlenen yapı tatil tutanağında ise, inşaat seviyesinin belirtilmediği, davalı idare tarafından dava dosyasına inşaat seviyesinin arttığına yönelik herhangi bir bilgi ve belge sunulmadığı, davacı tarafından sunulan raporlarda inşaat seviyesinin 2006 yılından bu yana değişmediğinin beyan edildiği, bu bağlamda inşaat seviyesinde değişim olduğuna dair davalı idare tarafından yapılmış herhangi bir tespit bulunmaksızın tekraren yıkıma ve para cezası verilmesine yönelik mükerrer olarak tesis edilen dava konusu encümen kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : 3194 sayılı Kanun'un 32 ve 42. maddesi hükümleri uyarınca tesis edilen … Belediye Encümeninin 28/09/2006 tarih ve 76/734 sayılı kararına dayanak teşkil eden 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağı ile dava konusu encümen kararının dayanağı niteliğinde olan 02/03/2011 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilen ruhsat ve eki projesine aykırı imalatların aynı olmadığı belirtilerek, dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : 1- (DAVACI) : 28/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilen aykırılıkların, 03/03/2011 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilen aykırılıklar ile aynı olduğu; sadece ilk tutanakta tespit edilen hususların ikinci tutanakta ayrıntılandırıldığı; 2006 yılından bu yana davacı tarafından herhangi bir inşai faaliyette bulunulmadığı, inşaat seviyesinin %70 seviyesinde kaldığını gösteren belgelerin dava dosyasına sunulduğu belirtilerek, istemin reddi gerektiği savunulmuştur. 2- (MÜDAHİLLER – DAVACI YANINDA) : Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : … İli, … İlçesi, …Mahallesi, … ada, … ve … parsel ile … ada, … ve …parsel sayılı taşınmazlar üzerinde bulunan 30 adet tek bağımsız bölümlü inşaat için 10/03/2000 tarihli yapı ruhsatlarının alındığı, 5 yıllık ruhsat süresinin sona ermesine karşın söz konusu ruhsatların yenilenmediği, 10/03/2000 tarihli onaylı mimari projesine aykırı olarak bodrum katların büyütüldüğü, 1. katta çatının bir kısmının yükseltilerek bu alanın oda yapıldığı, bina içinde mimari projesine aykırı iç bölümler oluşturulduğu, ayrıca ruhsatsız olarak 20 adet yapı inşa edildiği hususunun, 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine, tespite konu yapıların 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yıkımına ve aynı Kanun'un mülga 42. maddesi uyarınca davacı adına …-YTL para cezası verilmesine ilişkin … Belediye Encümeninin 28/09/2006 tarih ve 76/734 sayılı kararı tesis edilmiştir. Uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde bulunan 50 adet 4. sınıf B grubu binada, yapı ruhsatı ve eki projelerine aykırı olarak, zemin kat bina girişlerinin tek olması gerekirken, çift olarak yapıldığı, binaların tek bağımsız bölüm olması gerekirken çift bağımsız bölüm olacak şekilde inşa edildiği, merdiven basamak sayısı ve rıht yüksekliğinin değiştirildiği, zemin kat ölçülerinin 11,00 m. x 19,60 m. olması gerekirken 12,50 m. x 21,60 m. olduğu, galeri boşluğuna merdiven yapıldığı, lavabo mekanında havalandırma bacasının olmadığı, arka cephedeki terasların camekanla kapatıldığı, 1. katta galeri boşluğu olan kısımların kapatıldığı, kullanım alanının artması sonucu 4 oda daha yapıldığı, bodrum katta toprak dolgu olan kısımların kullanım alanına katıldığı, bazı pencere boyutlarının değiştirildiği, çatı katında kullanım alanının arttırıldığı, kuş gözü penceresinin büyütüldüğü, her bina için … m2 olmak üzere, 50 bina için toplam … m2 alan artışı sağlandığı hususu, 02/03/2011 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiştir. Anılan tutanak esas alınarak, tespite konu yapıların 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca ruhsat ve eklerine bir ay içerisinde uygun hale getirilmediği takdirde yıkımına ve aynı Kanun'un 42. maddesi uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacı kooperatife …-TL para cezası verilmesine ilişkin 03/03/2011 tarih ve 59 sayılı … Belediye Encümeni kararı tesis edilmiştir. Bunun üzerine, … Belediye Encümeninin 03/03/2011 tarih ve 59 sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "Bu kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığının ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya Valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilerek inşaat derhal durdurulur, durdurma yapı tatil zaptının yapı üzerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası da muhtara bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok 1 ay içinde yapı sahibi yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mührün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının ruhsata uygunluğu inceleme sonucunda anlaşılırsa mühür belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir." hükmüne yer verilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinde; "Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı işgünü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır. (…)" şeklinde düzenlenmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: … İli, … İlçesi, …Mahallesi, … ada, … ve … parsel ile … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazlar üzerinde bulunan 30 adet tek bağımsız bölümlü inşaat için 10/03/2000 tarihli yapı ruhsatları alındığı, anılan taşınmaz üzerinde bulunan 30 adet bağımsız bölümün 5 yıllık ruhsat sürelerinin dolduğu, öte yandan, ruhsat süresi dolan 30 adet bağımsız bölümde ayrıca ruhsat ve eki projesine imalatlar bulunduğu ve bunun yanı sıra 20 adet ruhsatsız bina daha yapıldığı hususunun 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespite edilmesi üzerine, tespite konu 50 adet yapının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yıkımına ve aynı Kanun'un 42. maddesi uyarınca davacı adına para cezası verilmesine yönelik … Belediye Encümeninin 28/09/2006 tarih ve 76/734 sayılı kararının tesis edildiği; bu kararın tesis edilmesinden sonra, daha önceden yapı ruhsatı alınan ve ruhsat süresi dolan 30 bina için 31/10/2006 tarihli, 382/06 ve 383/06 sayılı yapı ruhsatlarının (ruhsatların veriliş amacı: yenileme); tamamen ruhsatsız yapıldığı belirtilen 20 adet bina için ise, 31/10/2006 tarih ve 381/06 ve 385/06 sayılı yapı ruhsatlarının (ruhsatların veriliş amacı: ilave) düzenlendiği; sonrasında davalı idare tarafından uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde bulunan binalar için 19/10/2010 tarih ve 337, 338, 339 ve 340 sayılı yapı ruhsatlarının düzenlendiği (ruhsatların veriliş amacı: tadilat); 03/03/2011 tarihinde davalı idare elemanlarınca uyuşmazlık konusu 50 adet binada ruhsat ve eki projesine aykırı yapılan hususların tespiti üzerine, … Belediye Encümeninin dava konusu 03/03/2011 tarih ve 59 sayılı kararı ile, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca, söz konusu yapıların 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca ruhsat ve eklerine bir ay içerisinde uygun hale getirilmesine, aksi takdirde yıkımına ve aynı Kanun'un 42. maddesi uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacı kooperatife …-TL para cezası verilmesine karar verildiği görülmektedir. Dava dosyası ile Dairemizin E:2019/10060 sayılı dosyasının birlikte incelenmesinden; uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerindeki inşaatın yapı denetim kuruluşu olan … Yapı Denetim Kuruluşu Ticaret Ltd. Şti elemanı ile davalı idare yetkilisince imzalanan 31/12/2006 ve 31/12/2017 tarihli "Yıl Sonu Seviye Tespit Tutanakları"nda, 31/12/2006 – 31/12/2017 tarihleri itibarı ile inşaatların gerçekleşme oranının %70 olarak belirtildiği; davalı idare elemanlarınca düzenlenen 07/05/2008 tarihli yapı tatil tutanağında 2007 yıl sonu seviye tespiti ile binalarda fiziki bir gelişme bulunmadığı hususunun tespit edildiği; uyuşmazlık konusu inşaatın yapı denetim şirketi olan … Yapı Denetim Kuruluşu Ticaret Ltd. Şti. tarafından, sözleşmenin (14/10/2010 tarihi) başlangıç seviyesi olan %70 inşaat seviyesi üzerine herhangi bir inşaat yapılmadığı, buna karşın … Belediye Encümeninin 03/03/2011 tarih ve 59 sayılı kararı ile şirketleri adına da 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca para cezası uygulandığı, bu nedenle anılan şirket ile davacı kooperatif arasında son olarak 14/10/2010 tarihinde imzalanan yapı denetim sözleşmesinin tek taraflı olarak feshedildiği hususunun … Noterliğinin 29/03/2011 tarih, 05510 sayılı noter ihbarmesi ile dava dışı yapı denetim şirketi tarafından davacı kooperatife bildirildiği; öte yandan, 08/03/2012 tarihli davalı idare dilekçesi ekinde sunulan …Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünce … Yapı Denetim Kuruluşu Ticaret Ltd. Şti'ye hitaben yazılan bila tarihli, 2674-3682 sayılı "Seviye tespit tutanağı" konulu yazıda ise, anılan şirket tarafından noter ihbarnamesi ile yapı denetim sözleşmesinin feshedildiği ve inşaat seviyesinin halen %70 olduğu iddiası ile ilgili olarak davalı idare elemanlarınca 22/04/2011 tarihinde yerinde yapılan incelemede söz konusu taşınmaz üzerindeki inşaatın %85 seviyesinde olduğu hususunun bildirildiği görülmektedir. Uyuşmazlıkta; İdare Mahkemesince, davalı idare tarafından dava dosyasına inşaat seviyesinin arttığına yönelik herhangi bir bilgi ve belge sunulmadığı, davacı tarafından sunulan raporlar ve belgelerde inşaat seviyesinin 2006 yılından bu yana değişmediğinin beyan edildiği, bu bağlamda inşaat seviyesinde değişim olduğuna dair davalı idare tarafından yapılmış herhangi bir tespit bulunmaksızın tekraren yıkıma ve para cezası verilmesine yönelik mükerrer olarak tesis edilen …Belediye Encümeninin 03/03/2011 tarih ve 59 sayılı kararında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de; … Belediye Encümeninin 28/09/2006 tarih ve 76/734 sayılı kararı ile uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde bulunan 30 adet bağımsız bölümün 5 yıllık ruhsat sürelerinin dolduğu, ruhsat süresi dolan 30 adet bağımsız bölümde ayrıca ruhsat ve eki projesine imalatlar da bulunduğu ve bunun yanı sıra 20 adet ruhsatsız bina daha yapıldığı hususunun 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine, söz konusu yapının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yıkımına ve aynı Kanun'un 42. maddesi (mülga) uyarınca davacı adına para cezası verilmesine karar verildiği; dava konusu encümen kararının dayanağı niteliğindeki 02/03/2011 tarihli yapı tatil tutanağında ise, 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağında belirtilmeyen birtakım aykırılıklara da yer verildiği (örneğin zemin katta bina ölçülerinin 11,00 m. x 19,60 m. olması gerekirken 12,50 m. x 21,60 m. olması, zemin kat bina girişlerinin tek olması gerekirken çift olması, binaların tek bağımsız bölüm olması gerekirken çift bağımsız bölüm olması, vb.); öte yandan, 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarih itibarı tamamen ruhsatsız olarak 20 adet yapı yapıldığı yönünde tespitin bulunduğu, dolayısıyla anılan yapı tatil tutanağı dayanak alınarak tesis edilen … Belediye Encümeninin 28/09/2006 tarih ve 76/734 sayılı kararında 20 adet binanın tamamen yıkımına karar verildiği, oysaki anılan 20 adet bina için 31/10/2006 tarih ve 381/06 ve 385/06 sayılı yapı ruhsatlarının alındığı ve söz konusu yapılar için 19/10/2010 tarihli yapı ruhsatlarının (tadilat amaçlı) düzenlendiği; bu bağlamda anılan 20 adet binada ruhsat ve eki projesine aykırı olarak yapılan imalatların 02/03/2011 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edillmesi üzerine, dava konusu encümen kararı ile söz konusu 20 adet binadaki yalnızca ruhsata aykırı imalatların 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca yıkımına karar verildiği görülmektedir. Bu durumda, gerek dava konusu encümen kararının dayanağı niteliğindeki 02/03/2011 tarihli yapı tatil tutanağında, 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağında yer almayan birtakım yeni tespitlere yer verilmiş olması; gerek 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağında tamamen ruhsatsız yapıldığı belirtilen 20 adet dubleks konut hakkında sonradan düzenlenen yapı ruhsatlarına istinaden yeni bir tespitin yapılmasının zorunlu olması; gerekse davalı idare elemanları tarafından 22/04/2011 tarihinde yerinde yapılan incelemede uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerindeki inşaatın %85 seviyesinde olduğu yönünde tespite yer verilmiş olması nedeniyle, dava konusu işlemin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca tesis edilen yıkıma yönelik kısmının mükerrer olarak değerlendirilmeyeceği sonucuna varılmaktadır. Dava konusu işlemin 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden ise, 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağı ile dava konusu işlemin dayanağı niteliğindeki 02/03/2011 tarihli yapı tatil tutanağında yapılan imar mevzuatına aykırılıkların (bir kısmının) aynı olup olmadığının değerlendirilmesi ve bunun sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla; işin esasının gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle incelenmesi gerekirken, yıkıma ve para cezası verilmesine yönelik encümen kararının mükerrer olarak tesis edildiği gerekçesiyle iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir. Öte yandan; İdare Mahkemesince yapılacak araştırma sonucunda, 06/09/2006 tarihli yapı tatil tutanağında yapılan tespitler ile 02/03/2011 tarihli yapı tatil tutanağında yapılan tespitlerin bir kısmının aynı olduğunun ortaya konulması durumunda, "mükerrer ceza" uygulaması söz konusu olacağından; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca verilen para cezasının tamamının "non bis in idem ilkesi" uyarınca iptaline karar verilmesi gerekeceği tabiidir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne, 2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 22/10/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Madde 32 – Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (…)[36] tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.[37] Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100 fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir. (Ek fıkra:29/11/2018-7153/15 md.) İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır. Umumi hizmetlere ayrılan yerlerde muvakkat yapılar:

Madde 42 – (Değişik: 9/12/2009-5940/2 md.) Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: a) Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için; 1) I. sınıf A grubu yapılara üç, B grubu yapılara beş Türk Lirası, 2) II. sınıf A grubu yapılara sekiz, B grubu yapılara onbir Türk Lirası, 3) III. sınıf A grubu yapılara onsekiz, B grubu yapılara yirmi Türk Lirası, 4) IV. sınıf A grubu yapılara yirmiüç, B grubu yapılara yirmibeş, C grubu yapılara otuzbir Türk Lirası, 5) V. sınıf A grubu yapılara otuzsekiz, B grubu yapılara kırkaltı, C grubu yapılara elliiki, D grubu yapılara altmışüç Türk Lirası, idari para cezası verilir. Bu miktarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılarak uygulanır. (Ek cümle:14/2/2020-7221/11 md.) (Mülga cümle:25/3/2020-7226/39 md.) (…) b) Mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verilir. c) (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı; 1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u, 2) Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı, 3) Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı, 4) Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü, 5) Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si, 6) Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i, 7) Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si, 8) Ruhsatsız ise cezanın % 180’i, 9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si, 10) Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü, 11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u, 12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si, 13) Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır. ç) (Ek:25/3/2020-7226/39 md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez.[39] 18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41 inci maddelerde belirtilen mükellefiyetleri yerine getirmeyen veya bu maddelere aykırı davranan yapı veya parsel sahibine, harita, plan, etüt ve proje müelliflerine ve gözetmenlerine, fenni mesullere, yapı müteahhidine ve şantiye şefine, ilgisine göre ayrı ayrı olmak üzere ikibin Türk Lirası, bu fiillerin çevre ve sağlık şartlarına aykırı olması halinde dörtbin Türk Lirası, can ve mal emniyetini tehdit etmesi halinde altıbin Türk Lirası idari para cezası verilir.[40] Yapıldığı tarih itibarıyla plana ve mevzuata uygun olmakla beraber, mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiği veya edeceği ilgili idare veya mahkeme kararı ile tespit olunan yapılara, ilgili idarenin yazılı ikazına rağmen idarece tanınan süre içinde takviyede bulunmayan veya bu yapıları 39 uncu madde uyarınca yıkmayan yapı sahibine onbin Türk Lirası idari para cezası verilir. 27 nci maddeye göre (…)41 belirlenmiş köy yerleşik alanı ve civarı sınırları içinde köyün nüfusuna kayıtlı olan ve köyde sürekli oturanlar tarafından, projeleri (…)41 (…)41 fen, sanat ve sağlık şartlarına uygun olmasına rağmen valilik onayı alınmadan ve muhtarlığa bildirim yapılmadan konut ve zatî maksatlı tarım ve hayvancılık yapısı inşa edilmesi halinde yapı sahibine bin Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu yapılardaki diğer aykırılıklar ve ruhsata tabi tarım ve hayvancılık maksatlı yapılardaki aykırılıklar için verilecek olan idari para cezası, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, ikinci fıkraya göre hesaplanan toplam ceza miktarı uygulanır. [41] Yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. Yukarıdaki fıkralar uyarınca tahsil olunan idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 184 üncü maddesine göre mahkûm olanlara faizsiz olarak iade edilir. Yapının bu Kanuna, ilgili diğer mevzuata, plana, ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere uygun hale getirilmesi için idarenin yazılı izni dahilinde yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçu teşkil etmez. Müelliflerin, fenni mesul mimar ve mühendislerin, yapı müteahhitlerinin, şantiye şefi mimar ve mühendislerin, imar mevzuatına aykırı fiillerinden dolayı verilen cezaları ve haklarındaki kesinleşmiş mahkeme kararları, kendi kayıtlarına işlenmek ve ilgili mevzuata göre cezai işlem yapılmak üzere, üyesi bulundukları meslek odasına ve Bakanlığa ilgili idarece bildirilir. Bu kişiler, verilen ceza süresi içinde yeni bir iş üstlenemez. Yapı müteahhidinin yetki belgesi; a) Yapım işinin ruhsata ve ruhsat eki etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilmesi ve 32 nci maddeye göre verilen süre içinde aykırılığın giderilmemesi halinde beş yıl, b) Yapım işinde ruhsat eki etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilen imalatın can ve mal güvenliğini tehdit etmesi halinde on yıl, c) Bakanlıkça olumsuz kayıt değerlendirmesi yapılan hallerde bir yıl, süreyle Bakanlıkça iptal edilir. Yapı müteahhidinin, yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarını ödememesi ve diğer sorumluluklarını yerine getirmemesi hallerinde yetki belgesi bir yıldan az olmamak üzere Bakanlıkça iptal edilir ve bunlara sorumluluklarını yerine getirinceye kadar yeni yetki belgesi düzenlenmez. Yetki belgesi iptal edilen yapı müteahhidi yeni yetki belgesi düzenleninceye kadar yeni iş üstlenemez, ancak mevcut işlerini tamamlar. Yetki belgeli yapı müteahhidi olmaksızın başlanılan yapının ruhsatı iptal edilir ve yapı mühürlenir. Yürürlükten kaldırılan hükümler:

Madde 30 – Yapı tamamen bittiği takdirde tamamının, kısmen kullanılması mümkün kısımları tamamlandığı takdirde bu kısımlarının kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren belediye, valilik (…)[34] bürolarından; 27 nci maddeye göre ruhsata tabi olmayan yapıların tamamen veya kısmen kullanılabilmesi için ise ilgili belediye ve valilikten izin alınması mecburidir. Mal sahibinin müracaatı üzerine, yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespiti gerekir. Belediyeler, valilikler (…)[35] mal sahiplerinin müracaatlarını en geç otuz gün içinde neticelendirmek mecburiyetindedir. Aksi halde bu müddetin sonunda yapının tamamının veya biten kısmının kullanılmasına izin verilmiş sayılır.(…)35 Bu maddeye göre verilen izin yapı sahibini kanuna, ruhsat ve eklerine riayetsizlikten doğacak mesuliyetten kurtarmayacağı gibi her türlü vergi, resim ve harç ödeme mükellefiyetinden de kurtarmaz. Kullanma izni alınmamış yapılar: