Adaylık Statüsü ve Süre Şartı
Devlet memurluğuna aday olarak atanan kişi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 54. maddesi uyarınca bir yıldan kısa, iki yıldan uzun olamayan bir adaylık dönemine tabi tutulur. Bu süre içinde aday memurun başka kurumlara nakledilmesi mümkün değildir. Adaylık statüsü, kişinin henüz kalıcı memurluğa geçmediği; eğitim, staj ve değerlendirme süreçlerinin devam ettiği geçiş dönemidir.
Danıştay Danıştay 12. Daire Başkanlığı, E. 2014/2285, K. 2015/5002Kaynağı aç
657 sayılı Kanun'un 55. maddesi, aday memurun devlet memuru olarak atanabilmesi için üç aşamalı bir süreçten başarıyla geçmesini zorunlu kılmaktadır: önce tüm memurlarda aranan ortak nitelikleri kapsayan temel eğitim, ardından kişinin sınıfına özgü hazırlayıcı eğitim ve son olarak staj. Bu üç aşamanın her birinde başarı sağlanması, asaleten atama için ön koşuldur.
İlişik Kesilebilecek Haller
657 sayılı Kanun'un 56. maddesi, adaylık döneminde ilişik kesme işleminin hangi koşullarda yapılabileceğini saymaktadır. Buna göre üç durum ilişik kesmeye dayanak oluşturabilir: temel ve hazırlayıcı eğitim ile staj devrelerinin her birinde başarısız olunması; adaylık süresi içinde hal ve hareketlerin memuriyetle bağdaşmaması; göreve devamsızlığın tespit edilmesi. Bu hallerin dışında farklı bir gerekçeyle ilişik kesilmesi, işlemi sebep unsuru yönünden sakatlı kılar.
Aynı kanunun 57. maddesi, adaylık süresi içinde disiplin cezası almış olanların da ilişiğinin kesilebileceğini düzenlemektedir. Bu maddede de usul açısından aynı çerçeve geçerlidir: disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı birlikte aranmaktadır. İlişiği kesilen kişiler ilgili kurumlarca derhal Devlet Personel Başkanlığı'na bildirilir.
Usul Şartları: Teklif ve Onay Zorunluluğu
657 sayılı Kanun'un 56. maddesi, ilişik kesme işlemini usul açısından iki ayrı makamın katılımına bağlamaktadır: disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı. Bu iki şartın birlikte gerçekleşmesi zorunludur. İlişiği kesilenler ilgili kurumlarca derhal Devlet Personel Başkanlığı'na bildirilir.
Doğum ve Sağlık İzinlerinin Hukuki Durumu
Danıştay 12. Dairesi, E.2014/2285, K.2015/5002 sayılı kararında, doğum ve doğumdan kaynaklanan sağlık raporlarını gerekçe göstererek aday memuru başarısız saymak suretiyle ilişiğinin kesilmesinin hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir. Kararda, söz konusu dönemde aday memurun fiilen değerlendirmeye tabi tutulabilecek bir süresinin bulunmadığı vurgulanmış; salt raporlu ve izinli olmak başarısızlık gerekçesi olarak kabul edilmemiştir. Aynı kararda, doğum ve buna bağlı sağlık raporlarının adaylık süresi içinde hal ve hareketlerin memuriyetle bağdaşmadığı sonucunu da doğurmayacağı hükme bağlanmıştır. Karar oyçokluğuyla verilmiş; bir üye dava konusu işlemi hukuka uygun bularak karşı oy kullanmıştır.
Görevden Çıkarılma Sonrasındaki Kısıtlama
657 sayılı Kanun'un 57. maddesine göre, adaylık devresi içinde veya sonunda 56. ve 57. madde hükümleri çerçevesinde ilişiği kesilenler, sağlık nedenleri hariç olmak üzere üç yıl süreyle devlet memurluğuna alınamamaktadır.
İptal Davası Açma Hakkı ve Koşulları
Aday memurun ilişiğinin kesilmesi işlemi, idari bir işlem niteliği taşıdığından iptal davasına konu edilebilir. İptal davası açılabilmesi için işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat unsurlarından en az birinde hukuka aykırılık barındırması gerekir. Usul şartlarının (teklif ve onay zorunluluğu) yerine getirilmemiş olması yetki veya şekil sakatlığına, maddede sayılmayan bir gerekçeye dayanılması ise sebep sakatlığına örnek gösterilebilir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, özel kanunlarında ayrı bir süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Bu süre, işleme ilişkin yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Adresi belli olmayanlara ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde ise özel kanunda aksine hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
İdareye Üst Başvuru Yolu
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca, ilgililer dava açmadan önce işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, dava açma süresi içinde isteyebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde başvuruya cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Yetkili İdare Mahkemesi
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 33. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesine ilişkin davalarda yetkili mahkeme, ilgilinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir. Aynı maddenin birinci fıkrası, atama ve nakil davalarını farklı bir yer bağlamı kuralına tabi kılmaktadır: bu davalarda yetkili mahkeme kamu görevlisinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir. Görevle ilişkiyi kesmeksizin verilen disiplin cezaları ile özlük ve parasal haklara ilişkin davalarda ise ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir. Hâkim ve savcılara özgü ayrı bir yetki kuralı da aynı maddenin dördüncü fıkrasında yer almaktadır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 33Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
Aday memur hangi gerekçelerle görevden çıkarılabilir?
657 sayılı DMK m.56, ilişik kesme gerekçelerini saymaktadır: eğitim ve staj aşamalarından birinde başarısızlık, adaylık süresi içinde memuriyetle bağdaşmayan hal ve hareketler ile göreve devamsızlık. Bunlara ek olarak m.57, adaylık döneminde disiplin cezası almayı da ayrı bir ilişik kesme nedeni olarak düzenlemektedir. Bu hallerin dışında başka bir gerekçeyle ilişik kesilmesi hukuka aykırılık oluşturur.
Doğum izni veya sağlık raporu alan aday memurun ilişiği kesilebilir mi?
Danıştay 12. Dairesi, E.2014/2285, K.2015/5002 sayılı kararında bu soruya olumsuz yanıt vermiştir. Doğum ve doğumdan kaynaklı sağlık raporları nedeniyle fiilen değerlendirilebilecek bir süre bulunmayan aday memuru salt bu gerekçeyle başarısız saymak, ne memuriyetle bağdaşmazlık gerekçesiyle ne de başarısızlık gerekçesiyle hukuki dayanağa kavuşmaktadır. Söz konusu karar oyçokluğuyla verilmiş olup bir üye karşı oy kullanmıştır.
İlişik kesme işleminde hangi makamların yetkisi vardır?
657 sayılı DMK m.56 ve m.57 uyarınca işlem, disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla tesis edilmelidir. Bu iki şartın birlikte gerçekleşmesi zorunludur.
Göreve son verme işlemine karşı ne kadar sürede dava açılmalıdır?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca, özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmemişse idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Bu süre, işleme ilişkin yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
Görevine son verilen aday memurun davayı hangi mahkemede açması gerekir?
2577 sayılı İYUK m.33/2 uyarınca, görevine son verilen kamu görevlisinin son çalıştığı yerin idare mahkemesi yetkilidir. Bu kural, atama ve nakil davalarında uygulanan kuraldan farklıdır; atama ve nakillerde kişinin yeni veya eski görev yeri mahkemesine başvurulabilmektedir.
Görevden çıkarılan aday memur tekrar devlet memurluğuna başvurabilir mi?
657 sayılı DMK m.57'ye göre, 56. ve 57. madde kapsamında ilişiği kesilenler sağlık nedenleri hariç olmak üzere üç yıl süreyle devlet memurluğuna alınamamaktadır. Sağlık gerekçesiyle ilişiği kesilenlerin bu kısıtlamadan muaf tutulduğu belirtilmektedir.
Dava açmadan önce idareye başvurmak zorunlu mudur?
2577 sayılı İYUK m.11 uyarınca dava açmadan önce üst makama başvurmak bir zorunluluk değil, isteğe bağlı bir yoldur. Bu yola başvurulduğunda dava açma süresi durur; isteğin reddi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde süre yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçen süre de hesaba katılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

