Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi

Tanıma ve Tenfiz Kavramları

Tanıma, yabancı ülke mahkemesinin verdiği bir kararın kesin hüküm niteliğinin Türkiye Cumhuriyeti tarafından kabul edilmesini ifade eder. Tenfiz ise yabancı bir mahkemece verilen ilamın Türkiye'de uygulanabilme, yerine getirilme ve icra edilebilme gücü kazanmasıdır.

Tanıma ve Tenfiz İçin Aranan Şartlar

Tenfiz ve tanıma talep edilebilmesi için ilamın yabancı bir mahkeme tarafından hukuk davasına ilişkin olarak verilmesi ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunması zorunludur. Bununla birlikte yabancı mahkemelerin ceza ilamlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümler hakkında da tenfiz kararı istenebilir. Yabancı mahkeme ilamı çekişmeli yargıya veya çekişmesiz yargıya ilişkin olabilmekle beraber, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi geçicilik niteliği taşıyan kararlar için tanıma ve tenfiz yolu kapalıdır.

Yabancı ilamın tenfiz edilebilmesi için kararın verildiği devlet ile Türkiye arasında karşılıklılık bulunması şart koşulmuştur. Buna karşılık yabancı mahkeme kararlarının tanınmasında karşılıklılık şartı aranmaz. Kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmesi veya davalının itiraz etmesi koşuluyla mahkemenin kendisini aşırı yetkili sayarak karar vermemiş olması gerekir. Ayrıca yabancı mahkeme ilamının Türk kamu düzenine aykırı bulunmaması icap eder; örneğin çocuğun menfaatleri dikkate alınmaksızın velayetin tevdii hakkında verilen bir karar Türk kamu düzenine aykırılık teşkil eder.

O yer kanunları uyarınca, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin hükmü veren mahkemeye usulünce çağrılmamış veya mahkemede temsil edilmemiş olması ya da kanunlara aykırı bir şekilde gıyabında veya yokluğunda hüküm verilmesi savunma hakkının ihlali niteliğindedir. Bu durum, ilgilinin itirazı halinde tenfizin reddi sebebi olarak değerlendirilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Yargılama Usulü

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 51. maddesi uyarınca tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Bu kararlar, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesinden, yerleşim yeri yoksa sakin olduğu yer mahkemesinden, yerleşim yeri veya sakin olduğu bir yer bulunmuyorsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden talep edilebilir.

Tenfiz dilekçesinde talep edenin adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ve adresi ile karşı tarafın ve varsa yasal temsilci veya vekillerinin ad ve adres bilgileri yer alır. Ayrıca hükmün hangi devlet mahkemesinden verildiği, mahkemenin adı, ilamın tarih ve sayısı ile hükmün özeti ve talep ediliyorsa kısmi tenfiz açıklaması dilekçede belirtilir. Dilekçeye yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca onanmış aslı veya ilamı veren mahkeme tarafından onanmış örneği ile onanmış çevirisi, ilamın kesinleştiğini gösteren usulen onanmış kesinleşme şerhi ve onanmış çevirisi eklenmelidir.

Başvuru dilekçesi ile duruşma günü mahkemece karşı tarafa bildirilir. Çekişmesiz yargı kararlarının tanınması ve tenfizi de bu kurallara tabi olup talepler basit yargılama usulü çerçevesinde incelenerek hükme bağlanır.

Tenfiz davasında kısmen veya tamamen kabul kararı verilebileceği gibi ret kararı da verilebilir. Verilen karar yabancı mahkeme ilamının altına yazılarak hakim tarafından mühürlenip imzalanır. Tenfizine karar verilen yabancı mahkeme ilamları Türk mahkemelerince verilmiş ilamlar gibi icra edilir. Bu kararların temyizi genel hükümlere tabi olup temyiz başvurusu icrayı durdurur. Yabancı mahkeme ilamlarının kesin hüküm veya kesin delil olma etkisi ise yabancı kararın kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder.

Nüfus Kütüğüne İdari Tescil Usulü

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 27/A maddesi uyarınca yabancı ülke adli veya idari makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin olarak verilen kararlar nüfus kütüğüne tescil edilebilir. Bu işlem için bizzat veya vekilleri aracılığıyla tarafların birlikte başvurması ya da taraflardan birinin ölmüş veya yabancı olması halinde Türk vatandaşı olan diğer tarafın veya vekilinin tek başına müracaat etmesi gereklidir. Kararın verildiği devlet kanunlarına göre yetkili makam tarafından verilmiş olması, usulen kesinleşmiş bulunması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması zorunludur.

Nüfus kütüğüne tescil işlemleri yurt dışında kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilikler, yurt içinde ise Bakanlık tarafından belirlenen nüfus müdürlükleri aracılığıyla yapılır. Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 27/A maddesinde sayılan şartlar yerine getirilmediği gerekçesiyle tescil talebi reddedilen kararların Türkiye'de tanınması, 5718 sayılı Kanun hükümlerine tabidir. Bu düzenlemenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy