Tahkim Anlaşmasına Uygulanacak Hukukun Tespiti ve Kanunlar İhtilafı Kuralları
Tahkim anlaşmaları Roma I Yönetmeliği kapsamı dışında kalmaktadır. Bu nedenle tahkim anlaşmasına uygulanacak hukukun tespitinde İngiliz mahkemeleri tarafından İngiliz kanunlar ihtilafı kuralları tatbik edilir ve izlenecek yöntem bu çerçevede belirlenir.
Anglosakson hukuku uyarınca tahkim anlaşmasına uygulanacak hukukun tespitinde aşamalı bir yol izlenir. Bu doğrultuda öncelikle taraflarca açıkça ya da zımni olarak belirlenen hukuka bakılır; taraflarca böyle bir seçim yapılmamış olması halinde ise tahkim anlaşması ile en yakından ilişkili olan hukuk uygulanır.
Esas Sözleşmedeki Hukuk Seçimi ve Ayrılabilirlik İlkesi
Yargısal değerlendirmede, sözleşmeye uygulanacak açık veya zımni bir hukuk seçiminin varlığı halinde, bu seçimin tahkim anlaşması bakımından da uygulanacağı kabul edilmiştir.
Tahkim anlaşmasının ayrılabilirliği ilkesi, uygulanacak hukukun belirlenmesi noktasında tahkim anlaşmasını esas sözleşmeden bağımsız bir sözleşme olarak görmeyi gerektirmez.
Hukuk Seçiminin Yapılmadığı Hallerde Uygulanacak Ölçütler
Taraflarca açık veya zımni bir hukuk seçimi yapılmamışsa, çoğunluk yaklaşımına göre tahkim anlaşmasıyla en yakından ilişkili olan hukuk tahkim yeri (seat of arbitration) hukukudur. Karşı oyda yer verilen azınlık yaklaşımına göre ise açık ya da zımni bir hukuk seçimi bulunmadığında tahkim anlaşmasına en yakından ilişkili hukukun tahkim yeri hukuku değil, ana sözleşmeye uygulanacak hukuk olduğu kabul edilmektedir.
Temyiz incelemesinde ise tahkim anlaşmasına uygulanacak hukuka dair bir seçim yapılmaması halinde genel kuralın tahkim yeri hukukunun zımni seçim olarak uygulanması olduğu ve bu kuralın ancak aksini gösteren güçlü nedenlerin varlığı halinde terk edileceği değerlendirilmiştir. Yüksek yargı merciindeki çoğunluk ise sonuca zımni seçim kuralı yerine en yakından ilişkili hukuk tespiti yoluyla varmıştır.
Somut uyuşmazlık kapsamında ana sözleşmenin tabi olduğu hukukun açık veya zımni olarak düzenlenmediği belirlenmiş; tahkim yeri hukuku olan İngiliz hukukunun tahkim anlaşmasıyla en yakından ilişkili hukuk olduğu sonucuna varılarak tahkim anlaşmasının İngiliz hukukuna tabi olduğu tespit edilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tahkim anlaşmasına uygulanacak hukuk hangi sıraya göre belirlenir?
Anglosakson hukuku uyarınca tahkim anlaşmasına uygulanacak hukuk; öncelikle taraflarca açıkça ya da zımni olarak belirlenen hukuka göre, böyle bir seçimin bulunmaması halinde ise tahkim anlaşması ile en yakından ilişkili hukuka göre belirlenir.
Ana sözleşmede kararlaştırılan hukuk seçimi tahkim şartını kapsar mı?
Yargısal değerlendirmede, sözleşmeye uygulanacak açık veya zımni bir hukuk seçiminin bulunması halinde bu seçimin tahkim anlaşması bakımından da uygulanacağı kabul edilmiştir.
Ayrılabilirlik ilkesi uygulanacak hukuk bakımından tahkim anlaşmasını bağımsız bir sözleşme yapar mı?
Ayrılabilirlik ilkesi, uygulanacak hukukun belirlenmesi bakımından tahkim anlaşmasını esas sözleşmeden bağımsız bir sözleşme olarak değerlendirmeyi gerektirmemektedir.
Açık veya zımni bir hukuk seçimi bulunmadığında hangi yaklaşım uygulanır?
Taraflarca açık veya zımni bir hukuk seçimi yapılmamışsa çoğunluk yaklaşımı uyarınca tahkim anlaşmasıyla en yakından ilişkili olan hukuk tahkim yeri hukukudur; azınlık yaklaşımı ise bu durumda ana sözleşmeye uygulanacak hukukun dikkate alınması gerektiğini savunmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy