Kabotaj Kuralı ve Türk Karasularında Seyir Esasları
Kabotaj Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca Türkiye sahillerinin bir noktasından diğerine emtia ve yolcu nakletme yetkisi ile liman hizmetleri münhasıran Türk bayraklı gemi ve araçlara tanınmıştır. Bununla birlikte 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu hükümleri uyarınca hudut giriş işlemlerini tamamlayan Türk ve yabancı bayraklı deniz turizmi araçları, Türk karasuları ile limanları arasında serbestçe seyredebilmekte, yasak bölgeler dışında kalan koy ve kıyılara gezi amacıyla yanaşıp demirleyebilmektedir.
Yabancı Bayraklı Özel Yatların Kullanım Şartları
Deniz Turizmi Yönetmeliği'nin 47. maddesi uyarınca hudut girişi tamamlanmış, Türk sularında seyreden veya kışlayan yabancı bayraklı özel yatlar; malikleri ya da malikin yazılı yetki verdiği kişiler tarafından gezi, spor ve eğlence maksadıyla seyir izin belgesi alınarak kullanılabilir. Bu kullanımın hiçbir ticari gaye gütmemesi zorunludur. Bahse konu özel yatlara herhangi bir bedel veya ücret talep edilmeksizin, münhasıran gezi ve dinlence amacıyla Türk ya da yabancı misafir kabul edilmesi hukuken mümkündür.
Mülkiyeti birden çok kişiye ait olan yabancı bayraklı özel tekneler ile yabancı kulüp, birlik veya derneklere kayıtlı yatlar bir takvim yılında en çok dört sahibi tarafından gezi, eğlence ve spor maksadıyla kullanılabilir. Dört malikten fazla kişinin tekneyi kullanması durumunda ise Kültür ve Turizm Bakanlığınca belirlenen altyapı katkı payının yatırılması gerekmektedir.
Türkiye'de Kalış Süreleri ve Marinalara Bırakılma Usulü
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu çerçevesinde yabancı bayraklı gezi, spor ve eğlence amaçlı özel yatlar; gezi, bakım, onarım, kızaklama ya da kışlama gayesiyle Türkiye'de beş yıla kadar kalabilmektedir. Bakanlıktan belgeli deniz turizmi tesislerinde herhangi bir ek izne tabi olmaksızın karada ve denizde barınabilen bu araçların kalış müddeti, Bakanlık tarafından beş yıl daha uzatılabilmektedir.
Yabancı bayraklı yatın belgeli bir deniz turizmi tesisine bırakılarak donatanının, işleticisinin veya kaptanının yurt dışına çıkması halinde sorumluluk tesis idaresine geçer. İlgili tesis işletmesi tekneyi muhafaza altına alarak vaziyeti yetkili gümrük idaresine ve liman başkanlığına bildirmekle mükelleftir.
Ticari Faaliyet Şartları ve Yabancı Bayraklı Teknelerin Kiralanması
Deniz turizmi araçlarıyla kazanç elde etmek amacıyla işletmecilik yapılabilmesi için 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 27. maddesi gereğince Bakanlıktan belge alınması mecburidir. Gerekli belgeyi haiz olmadan ticari faaliyette bulunanlara kanun kapsamında idari para cezası tatbik edilir.
2634 sayılı Kanun ile Deniz Turizmi Yönetmeliği'nin 42/A maddesi kapsamında, boyu otuz dokuz metrenin üzerinde bulunan yabancı bayraklı ticari yatların Türk karasularında faaliyet icra etmesine ve seyrine istisnai imkan tanınmıştır. Bu araçlara, sosyal ve teknik altyapı hizmetlerine katkı payı tahsil edilmesi kaydıyla aynı takvim yılını aşmamak üzere geçici süreli faaliyet izni verilebilir. Süresi sona erdiği halde yeni bir izin almayan ve Türk karasularından çıkış yapmayan tekneler hakkında Gümrük Kanunu hükümleri tatbik olunur.
Bakanlıktan belgeli deniz turizmi araçları işletmeleri, yabancı bayraklı deniz turizmi araçlarını Bakanlık onayıyla beş yıla kadar kiralayarak faaliyetlerinde değerlendirebilir. Yönetmeliğin 35 ve 36. maddelerine göre bu araçlar yalnızca yabancı uyruklulara ve ikameti yurt dışında bulunan Türk vatandaşlarına kiralanabilmektedir. Bakanlık, kiralanan bu araçlara sözleşme süresince Türk bayrağı çekilmesine izin verebilmektedir.
İdare merkezi yurt dışında yer alan yabancı bayraklı deniz turizmi işletmelerinin Türkiye'de faaliyet yürütebilmesi Deniz Turizmi Yönetmeliği'nin 37. maddesinde düzenlenmiştir. Yabancı işletmelerin bu izni alabilmesi için en az bir kruvaziyer gemi veya asgari altmış yatak kapasiteli yabancı bayraklı yatı Türkiye'de bulundurarak yurt dışı pazarlamasını yapması zorunludur. Şartları sağlayan işletmelere Bakanlıkça beş yıla kadar izin verilebilir ve bu işletmelerden yıllık altyapı katkı payı tahsil edilir.
Seyir Belgeleri ve Kılavuzluk Yükümlülüğü
Kruvaziyer gemiler hariç tutulmak üzere Bakanlıktan belgeli ticari deniz turizmi araçları ile yabancı bayraklı özel deniz turizmi araçlarının, her ticari seferin hitamına kadar muteber bir seyir izin belgesiyle intikal etmesi zorunludur. Belgenin donatan, işleten, kaptan veya yetkili acente tarafından eksiksiz tanzim edilerek araçta muhafaza edilmesi ve seferin tamamlanmasını takiben en geç on iki saat içinde liman başkanlığına bildirim yapılması yasal bir gerekliliktir.
Limanlar Yönetmeliği uyarınca kıyı tesislerine yanaşacak veya bu tesislerden ayrılacak 1000 GT ve üzerindeki yabancı bayraklı ticari ve özel yatların kılavuz kaptan alması zorunludur.
Yabancı bayraklı özel yatlar Türkiye'de en fazla ne kadar kalabilir?
Yabancı bayraklı özel yatlar gezi, bakım, onarım, kızaklama veya kışlama amacıyla belgeli marinalarda beş yıla kadar kalabilir ve bu süre Bakanlıkça beş yıl daha uzatılabilir.
Yabancı bayraklı özel yata ücret karşılığı yolcu alınabilir mi?
Yabancı bayraklı özel yatlara gezi, spor ve eğlence amacıyla sadece ücretsiz misafir kabul edilebilir; ücret karşılığında yolcu taşınması Kabotaj Kanunu ve Turizmi Teşvik Kanunu gereğince yasaktır.
Büyük yabancı yatların liman manevralarında kılavuz kaptan alması gerekir mi?
Limanlar Yönetmeliği gereğince kıyı tesislerine yanaşacak ya da buralardan ayrılacak 1000 GT ve üzerindeki yabancı bayraklı özel veya ticari tüm yatların kılavuz kaptan alması mecburidir.
Türkiye'de ikamet eden Türk vatandaşları yabancı bayraklı turizm aracını kiralayabilir mi?
Deniz Turizmi Yönetmeliği'nin 35. maddesi uyarınca Bakanlık belgeli işletmelerin kiraladığı yabancı bayraklı araçlar münhasıran yabancılara ve ikameti yurt dışında bulunan Türk vatandaşlarına kiralanabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy