Uluslararası Ticarette Tahkim Yolu ve Tahkime Elverişlilik
Tahkim, uyuşmazlığın ulusal mahkemeler dışında bir hakem veya hakem kurulunca çözümlendiği alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Tarafların uyuşmazlığı tahkim marifetiyle çözebilmesi, aralarında bu yönde yazılı bir anlaşma yapılmasına bağlıdır.
Her ticari uyuşmazlık tahkime elverişli olmayabilir. Uygulanacak hukuka göre tahkime elverişli olmayan konular değişkenlik göstermekle birlikte; bu alanlar çoğu kez taşınmaz mallara ilişkin kamu menfaatini ilgilendiren konuları veya iş hukuku gibi zayıf tarafın kanunla korunduğu uyuşmazlıkları kapsar.
Kurumsal ve Ad Hoc Tahkim Usulleri
Ad hoc tahkim yönteminde taraflar usul kurallarını baştan oluşturmak yerine kurumlarca hazırlanan tahkim kurallarını uygulama imkânına sahiptir. UNCITRAL Tahkim Kuralları, uluslararası uyuşmazlıklarda ad hoc tahkim bakımından sıklıkla tercih edilen kurallar arasında yer alır.
Kurumsal tahkim tercih edildiğinde ise tahkim kurumları bizzat yargılama yapan bir yargı organı niteliği taşımaz. Bu kurumların görevi, kendi gözetimlerindeki tahkim süreçlerine idari altyapı hazırlamak ve yargılama sürecini yönetmekle sınırlıdır.
Yabancı Hakem ve Mahkeme Kararlarının Tenfizi
Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkında New York Konvansiyonu, yabancı hakem kararlarının taraf devletlerde daha kolay tanınmasını sağlar. Yabancı bir tahkim kararının Türkiye'de icra edilebilmesi için asliye ticaret mahkemesinden tenfiz kararı alınması gerekir. 1958 tarihli New York Sözleşmesi uyarınca mahkeme uyuşmazlığın esasına giremez ve incelemesini yalnızca usul denetimi ile sınırlandırır.
Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye'de uygulanabilmesi için ise tenfiz davası açılması ve iki ülke arasında karşılıklılık ilkesinin bulunması zorunludur.
Uluslararası Ticari Arabuluculuk ve Sulh Anlaşmaları
Arabuluculuk sürecinde görev alan arabulucunun, hakemden farklı olarak uyuşmazlık hakkında tarafları bağlayıcı bir karar verme yetkisi bulunmaz. Arabulucunun işlevi; uyuşmazlık konularını, talep ve sulh seçeneklerini görüşüp müzakere etmeleri için taraflara destek sağlamaktır. Arabuluculuk sürecinin zaman yönünden sınırsız sürmesini ve zaman kaybına yol açmasını engellemek amacıyla taraflarca sürecin sonlandırılmasına ilişkin bir süre veya otomatik sona erme mekanizması kararlaştırılmalıdır.
Derdest bir dava veya tahkim süreci devam ederken arabuluculuk yoluyla uzlaşma sağlanması halinde, varılan sulh anlaşmasının hakem kararında veya mahkeme kararında yer alması talep edilebilir. Bunun yanı sıra Singapur Sözleşmesi kapsamında uluslararası ticari arabuluculuk sonucunda düzenlenen sulh anlaşmaları doğrudan icra edilebilirlik niteliğine sahiptir.
Ticari Alacaklarda İtirazın İptali Davası ve Tazminat
Borçlunun takibe itiraz etmesi durumunda alacaklı, itirazın kendisine bildirilmesinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye müracaat edip genel hükümler dairesinde alacağını ispatlayarak itirazın iptali davası açabilir. Bahse konu bir senelik süreyi geçiren alacaklının, alacağını genel hükümler doğrultusunda dava yoluyla talep etme hakkı saklı kalır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 67Kaynağı aç
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 67. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, itirazın iptali davasında borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı aleyhine tazminata hükmedilir. Bu tazminat diğer tarafın talebi üzerine iki tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin tahammülüne göre belirlenir ve reddedilen veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz.
Tahkim yoluna başvurabilmek için hangi şart aranır?
Uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülebilmesi için tarafların bu yönde aralarında yazılı bir anlaşma yapmaları gerekir.
Arabulucunun bağlayıcı bir karar verme yetkisi var mıdır?
Arabulucunun bağlayıcı karar verme yetkisi bulunmamaktadır; görevi uyuşmazlık konuları ve sulh seçeneklerinin müzakeresinde taraflara yardımcı olmaktır.
Yabancı tahkim kararının tenfizinde mahkeme davanın esasını inceleyebilir mi?
New York Sözleşmesi uyarınca mahkeme tenfiz aşamasında uyuşmazlığın esasına giremez, yalnızca usul yönünden denetim gerçekleştirebilir.
İtirazın iptali davası hangi süre ve şartla açılır?
Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurup genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat etmek suretiyle itirazın iptali davası açabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy