Vekaletname, vekalet verenin bir başka kişiyi kendi adına belirli işleri ve işlemleri yapması için resmi biçimde yetkilendirdiğini gösteren yazılı belgedir. Belgeyi noter düzenler ve onaylar. Noter onayı olmayan vekaletnameyi resmi kurumlar kabul etmez. Vekalet veren, işlem anında hazır bulunmasa da işlerinin yürütülmesini bu belgeyle sağlayabilir. Vekâlet sözleşmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 502. maddesinde, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşme olarak tanımlanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 502Kaynağı aç
Vekâlet Hükümlerinin Uygulandığı İşler ve Ücret
Türk Borçlar Kanunu'nun vekâlete ilişkin hükümleri, niteliklerine uygun düştükleri ölçüde, bu Kanunda düzenlenmemiş işgörme sözleşmelerine de uygulanır. Vekil, sözleşme veya teamül varsa ücrete hak kazanır.
Noterde Düzenleme ve Vekilin Hazır Bulunması
Vekil seçilecek kişinin noterde bizzat hazır bulunması gerekmez. Düzenleme, vekalet verenin imzası ve onayıyla yapılabilir. Vekalet verilecek kişi, vekalet verenle birlikte notere gelmese de vekaletname çıkarılabilir.
Şirket Adına Vekaletname
Vekaletnameyi şirket veriyorsa notere şirketin imza sirküleri ve yetki belgesi de sunulur. Şirket yetkilisi aynı belgede iki sıfatı birden kullanabilir. Hem şirket adına vekâleten hem kendi şahsı adına asaleten, tek vekaletname ile vekil atanabilir.
Yurt Dışından Vekaletname Verilmesi
Türkiye dışında bulunup Türkiye'de kullanılacak vekaletname vermek isteyen kişi, işlemi en yakın Türk konsolosluğunda yaptırabilir. Konsoloslukta vekaletname Türkçe düzenlenebilir ve onaylanabilir. Diğer yol, bulunulan ülkenin noterinde o ülkenin dilinde belge düzenletmek ve bu belgeyi apostil onayıyla Türkiye'de geçerli kılmaktır.
Okuma ve Yazma Bilmeyen Kişinin Beyanı
Okuma ve yazma imkânı olmayan kişi, iki tanık hazır bulunurken maksadını notere beyan eder. Noter bu beyanı yazar; ardından tutanak okunur. Tanıklar, kişinin beyan ve taleplerinin onun arzusuna uygun biçimde aynen tutanağa yazıldığını, tutanağın kendisine okunduğunu ve kişinin de okunan tutanağın beyan ve taleplerine uygun tutulduğunu kabul ettiğini doğrular. İlgili ile tanıklar, beyanın aynen yazıldığını söyledikten ve bu husus tutanağa işlendikten sonra altını imzalar.
Tapuda İşlem Gerektiren Sözleşme ve Vekaletnameler
1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 89. maddesi, niteliği bakımından tapuda işlem yapılmasını gerektiren sözleşme ve vekaletnamelerin, maddenin bulunduğu fasıl hükümlerine göre düzenleneceğini belirtir. Maddede aynı ölçüyle sayılan diğer işlemler de vardır. Bunlar vasiyetname, mülkiyeti muhafaza kaydı ile satış, gayrimenkul satış vaadi, vakıf senedi, evlenme mukavelesi, evlat edinme ve tanıma ile mirasın taksimi sözleşmesidir. Başka kanunların öngördüğü sair işlemler de bu fasıl hükümlerine göre düzenlenir.
1512 sayılı NOTERLİK KANUNU m. 89Kaynağı aç
Tutuklu Kişinin Vekalet Vermesi
Tutuklu kişi vekaleti tek başına verebilir. Bunun için bir yerden veya bir kişiden izin alması gerekmez. Tutuklu, cezaevi idaresine dilekçe vererek vekalet vermek istediğini bildirir. Noter, hazırlanan vekaletnameyi imzalatmak için haftanın belirli günlerinde cezaevine gider.
Hapis Cezasının İnfazında Kısıtlama ve Kayyım
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 407. maddesine göre ergin kişi, kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunuyorsa, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 407Kaynağı aç
İstek bulunmasa da kısıtlama yapılabilir. Bunun için toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla kişinin ceza infaz kurumunda bulunması ve kısıtlamanın kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülmesi aranır. Madde, istek aranmayan bu ihtimalde sonucu kısıtlama olarak düzenler.
Hapis cezasını yerine getirmekle görevli makam, infazın başladığını derhâl vesayet makamına bildirir. Vesayet makamı karar vermeden önce hükümlüyü dinler.
Türk Medenî Kanunu'nun 407. maddesi, kayyımlığa ilişkin hükümlerin niteliğine uygun düştüğü ölçüde bu maddeye de uygulanacağını düzenler.
Davaya Vekâletin Kapsamı
Davaya vekâlet, kanunda özel yetki verilmesini gerektiren hususlar saklı kalmak üzere, hüküm kesinleşinceye kadar davanın takibi için gereken bütün işlemleri kapsar. Vekil, hükmün yerine getirilmesi, yargılama giderlerinin tahsili ve bu tahsile ilişkin makbuz verilmesi konusunda yetkilidir. Bu işlemlerin tamamı vekile karşı da yapılabilir.
Açık Yetki Olmadan Yapılamayacak İşlemler
Genel takip yetkisi, kanunun açık yetkiye bağladığı işlemleri kendiliğinden kapsamaz. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 74. maddesi, açıkça yetki verilmeyen vekilin yapamayacağı işlemleri sayar.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 74Kaynağı aç
Açık yetki yoksa vekil sulh olamaz ve hâkimi reddedemez. Davanın tamamını ıslah edemez. Yemin teklif edemez; yemini kabul edemez, iade edemez veya reddedemez. Başkasını tevkil edemez, haczi kaldıramaz ve müvekkilinin iflasını isteyemez.
Açık yetki bulunmadığında tahkim sözleşmesi ve hakem sözleşmesi de yapılamaz. Vekil konkordato için teklifte bulunamaz ve konkordatoya muvafakat veremez. Sermaye şirketleri ile kooperatiflerin uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılması konusunda teklif sunamaz ve buna muvafakat veremez. Alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvuramaz. Davadan veya kanun yollarından feragat edemez. Karşı tarafı ibra edemez ve davayı kabul edemez. Yargılamanın iadesi yoluna gidemez. Hâkimlerin fiilleri sebebiyle Devlet aleyhine tazminat davası açamaz. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davalarda, hangileri hakkında yetki verildiği açıklanmadıkça dava açılamaz ve takip edilemez.
Ahzu Kabz Yetkisinin Sınırı
Ahzu kabz, avukatın müvekkili adına yatırılan parayı çekebilmesi için gereken yetkidir. Bu yetki yoksa dosyada bulunan para çekilemez. Yetki verildiğinde avukat, müvekkili adına resmi kurumlarda para tahsil edebilir veya ödeme yapabilir. İcra müdürlüğünde ve mahkeme kaleminde de müvekkili adına ödeme veya tahsil yapılabilir. Aynı yetki, avukatın müvekkili adına bankadan para almasını ya da bankaya ödeme yapmasını kapsamaz.
Tek Taraflı Sona Erdirme ve Azil
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 512. maddesi, vekâlet veren ile vekilin her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebileceğini düzenler. Sona erdirme uygun olmayan bir zamanda yapılırsa, bu taraf diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 512Kaynağı aç
Vekalet veren, vekaletnameyi iptal etmek için herhangi bir notere başvurabilir. Noter, azilname denilen iptal tutanağını düzenler. Bu işlemle vekaletname iptal edilmiş olur.
Ölüm, Ehliyet Kaybı, İflas ve İfaya Devam
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 513. maddesine göre, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme kendiliğinden sona erer. Sona erme, vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile gerçekleşir. Taraflardan birinin tüzel kişi olması hâlinde, bu tüzel kişiliğin sona ermesinde de aynı hüküm uygulanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 513Kaynağı aç
Vekâletin sona ermesi vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürüyorsa ifa yükümü o anda bitmez. Vekil veya onun mirasçısı ya da temsilcisi, vekâlet veren veya onun mirasçısı ya da temsilcisi işleri kendi başına görebilecek duruma gelinceye kadar vekâleti ifaya devam etmekle yükümlüdür.
Vekil noterde hazır bulunmak zorunda mı?
Hayır. Vekil seçilecek kişinin noterde bulunması gerekmez. Vekalet verenin imzası ve onayı yeterlidir; vekalet verilecek kişi notere gelmese de işlem yapılabilir.
Vekaletname tek taraflı iptal edilebilir mi?
Evet. Vekâlet veren ve vekil, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 512. maddesine göre her zaman sözleşmeyi tek taraflı sona erdirebilir. Vekalet veren, noterde azilname düzenleterek vekaletnameyi iptal ettirebilir. Sona erdirme uygun olmayan bir zamana denk gelirse, diğer tarafın bundan doğan zararı giderilir.
Tutuklu kişi vekaletname verebilir mi?
Evet. Tutuklu kişi vekaleti tek başına verebilir ve bunun için izin alması gerekmez. Cezaevi idaresine dilekçe verir. Noter, hazırlanan vekaletnameyi imzalatmak üzere haftanın belirli günlerinde cezaevine gelir.
Ahzu kabz yetkisi banka işlemini kapsar mı?
Hayır. Ahzu kabz yetkisi, avukatın müvekkili adına bankadan para almasını veya bankaya ödeme yapmasını kapsamaz. Yetki, dosyaya yatırılan paranın çekilmesi ile icra müdürlüğünde ve mahkeme kaleminde tahsil veya ödeme yapılması içindir. Yetki yoksa dosyadaki para çekilemez.
Vekalet ölüm veya iflasla sona erer mi?
Sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmıyorsa evet. Vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirir. Taraflardan biri tüzel kişi ise tüzel kişiliğin sona ermesi de aynı sonucu doğurur.
Açık yetki yoksa avukat davadan feragat edebilir mi?
Hayır. Açıkça yetki verilmemişse vekil, davadan veya kanun yollarından feragat edemez. Karşı tarafı ibra edemez ve davayı da kabul edemez.
Hapis cezası infaz edilen herkes kısıtlanır mı?
Hayır. Ceza infaz kurumunda kesinleşmiş hapis cezası infaz edilen ergin kişi, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır. İstek olmadan kısıtlama, toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasında ve kişiliğin ya da malvarlığının korunması için gerekli görülürse mümkündür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy