Vekaletname Nedir, Çeşitleri Nelerdir ve Nasıl Çıkarılır?

Vekaletname Nedir ve Hukuki Niteliği Nasıldır?

Vekaletname, bir kimsenin belirli hukuki işlemleri kendi adına yürütmesi amacıyla bir başka kişiyi yetkilendirdiğini belgeleyen resmi bir araçtır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 502 uyarınca vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Kanunda ayrıca düzenlenmemiş olan işgörme sözleşmelerine de niteliklerine uygun düştüğü ölçüde vekâlet hükümleri tatbik edilir. Vekil kural olarak üstlendiği görevi yürütürken taraflar arasında bir sözleşme veya ticari/hukuki bir teamül bulunması durumunda ücrete hak kazanır.

Vekâletin kapsamı taraflarca düzenlenen metinde veya sözleşmede açıkça sınırlandırılmamışsa, Türk Borçlar Kanunu m. 504 uyarınca görülecek işin niteliğine göre belirlenir. Bu çerçevede vekâlet ilişkisi, vekilin üstlenmiş olduğu işin usulünce yerine getirilebilmesi için zorunlu ve gerekli olan hukuki işlemlerin tümünü yapma yetkisini bünyesinde barındırır.

Kapsamına ve Yetki Yapısına Göre Vekalet Çeşitleri

Vekaletnameler, temsil yetkisinin genişliğine ve kullanım amacına göre genel (umumi), özel veya sınırlı olarak sınıflandırılır. Umumi vekaletnameler birden çok iş ve işlemde temsil olanağı verirken, özel vekaletnameler belirli bir dava, taşınmaz satışı, icra takibi veya idari başvuru gibi münferit alanlara özgülenir. Sınırlı vekaletnamelerde ise yetki kişi, kurum, konu ya da zaman bakımından açıkça daraltılabilir; ayrıca işlemler belirli bir tarih aralığıyla sınırlandırılarak süreli düzenlenebileceği gibi herhangi bir zaman kısıtlaması konulmaksızın da tesis edilebilir.

Vekalet ilişkisinde birden çok vekil tayin edilmesi de mümkündür. Böyle bir durumda vekaletnamenin içeriğine göre münferit yetki veya müşterek yetki modelleri tercih edilebilir. Münferit yetkide atanan vekillerden her biri tek başına işlem yapma serbestisine sahipken, müşterek yetki verildiğinde hukuki geçerlilik için vekillerin birlikte işlem yapması ve ortak imza atması zorunlu hale gelir.

Vekil kural olarak üstlendiği temsil yetkisini bizzat kullanmakla yükümlüdür. Vekilin tasarruf yetkisini üçüncü bir şahsa devredebilmesi, tevkil yoluyla bir alt vekil atayabilmesi için asıl vekaletnamede bu hususun açıkça tanınmış olması gerekir; metinde açık yetki verilmemişse her işlemde alt vekil tayini kabul görmez.

Özel Yetki Gerektiren İşlemler ve Noter Şekil Şartı

Temsil yetkisinin kapsamı genel olarak düzenlense dahi, bazı önemli tasarrufi işlemler bakımından kanun koyucu açık ve özel yetki verilmesini zorunlu kılmıştır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 504/3 uyarınca vekil, vekaletnamede özel olarak yetkili kılınmadıkça dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz, iflas, iflasın ertelenmesi ve konkordato talebinde bulunamaz, kambiyo taahhüdü veremez, bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez ve taşınmaz üzerinde ayni bir hak tesis ederek mülkiyeti sınırlandıramaz.

Vekaletnamenin tabi olduğu geçerlilik şekli de görülecek işin niteliğine göre değişebilmektedir. 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 89 hükmü gereğince, niteliği bakımından tapu sicil müdürlüklerinde işlem yapılmasını gerektiren sözleşme ve vekaletnameler ile gayrimenkul satış vaadi gibi işlemlerin noter huzurunda düzenleme şeklinde yapılması yasal bir zorunluluktur.

Vekaletname Nasıl Çıkarılır ve Gerekli Şartlar Nelerdir?

Vekaletname tesis edilmesi için vekalet verecek kişinin kimliğini tevsik eden nüfus cüzdanı veya pasaportu ile adına yetki verilecek kişinin ad, soyad ve Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası bilgilerinin hazır bulundurulması gerekir. Bir tüzel kişi ya da şirket adına yetkilendirme yapılacaksa, notere ibraz edilecek evraklara şirket imza sirküleri ve yetkiyi gösteren resmi belgelerin de eklenmesi gerekmektedir.

Vekaletnamenin geçerli olabilmesi için vekalet verecek kişinin 18 yaşını tamamlamış ve fiil ehliyetinin unsuru olan ayırt etme gücüne sahip bulunması zorunludur. Ergin olmayan 18 yaşından küçük bireyler adına temsil yetkisi tesis edilmesi gerektiğinde, noter tarafından düzenlenen belgede 'kendi adına asaleten küçük/mahcur adına velayeten/vesayeten' ibaresinin açıkça yer alması şarttır.

Noterlik işlemlerinde vekalet veren ile tayin edilen vekilin aynı anda noterde hazır bulunması zorunlu değildir. İşlemin kurulmasında temel kural ve asıl olan unsur, temsil yetkisini devreden vekalet verenin noter huzurunda bizzat bulunarak usulüne uygun şekilde imzasının alınmasıdır.

Yurt dışında yaşayan ya da bulunan kişilerin Türkiye'deki işlemler için vekaletname düzenleyebilmesi Türk Konsolosluklarına müracaat etmesiyle mümkündür. Yabancı yerel makamlarca tanzim edilen vekalet belgelerinin Türkiye sınırları içinde geçerli sayılabilmesi için ise konsolosluk onayı veya apostil şerhi taşıması zorunludur.

Vekalet Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Sorumluluk

Vekalet akdi taraflar arasındaki güven ilişkisine dayandığından, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 512 gereğince vekâlet veren azil yoluyla, vekil ise istifa yoluyla her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir. Buna karşın, haklı bir gerekçe olmaksızın uygun olmayan bir zamanda sözleşmeyi tek taraflı sona erdiren taraf, diğer tarafın bu fesihten doğan maddi zararını tazmin etmekle yükümlüdür.

Kanuni bir diğer sona erme hali ise tarafların hukuki statüsündeki köklü değişikliklerdir. Türk Borçlar Kanunu m. 513/1 uyarınca, taraflarca yapılan sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça vekâlet sözleşmesi; vekilin veya vekâlet verenin ölümü, fiil ehliyetini yitirmesi ya da iflas etmesiyle kendiliğinden son bulur. Taraflardan birinin şirket veya dernek gibi bir tüzel kişi olması halinde tüzel kişiliğin sona ermesi de aynı hukuki neticeyi doğurur.

Vekalet ilişkisinin kendiliğinden nihayete ermesi vekalet verenin menfaatlerini tehlikeye maruz bırakıyorsa koruyucu bir yasal istisna devreye girer. Türk Borçlar Kanunu m. 513/2 uyarınca, vekâletin son bulması vekâlet verenin çıkarlarını tehlikeye düşürmekteyse; vekâlet veren, mirasçıları veya kanuni temsilcileri işleri bizzat üstlenebilecek duruma gelinceye kadar vekil, vekilin mirasçıları ya da temsilcileri vekâlet görevini ifaya devam etmekle yükümlüdür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy