Vekalet Sözleşmesi Hükümleri ve Tarafların Borçları

Vekalet Sözleşmesinin Tanımı ve Kurulması

Vekalet sözleşmesi, vekil sıfatını taşıyan tarafın başka bir kimse adına belirli bir işi yürütmeyi yahut hukuki işlemi gerçekleştirmeyi borçlandığı ilişkidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununda ayrıca düzenlemeye kavuşturulmamış işgörme sözleşmelerinde de nitelikleri elverdiği oranda vekalet kuralları uygulama alanı bulur. Bu ilişkide vekilin bir ücrete hak kazanabilmesi için taraflar arasında açık bir anlaşmanın veya yerleşik bir teamülün varlığı aranır.

Kendisine bir işin görülmesi önerilen kişi, bu işi görme konusunda resmî sıfata sahipse, işin yapılması mesleğinin gereği ise ya da bu gibi işleri kabul edeceğini duyurmuşsa, öneri kendisi tarafından hemen reddedilmedikçe vekâlet sözleşmesi kurulmuş sayılır.

Vekaletin Kapsamı ve Özel Yetki Gerektiren İşlemler

Taraflarca sözleşmede açık bir sınır çizilmemişse vekaletin çerçevesi ifa edilecek işin mahiyetine bakılarak tayin olunur. Üstlenilen görevin yerine getirilmesi amacıyla zorunlu kılınan hukuki muamelelerin tamamlanması da vekaletin sağladığı yetki kapsamında yer alır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 504 uyarınca vekilin belirli tasarrufları yapabilmesi özel bir yetkinin varlığına bağlanmıştır. Bu çerçevede vekile açıkça yetki verilmedikçe; dava açılması, sulh olunması, hakem yoluna gidilmesi, konkordato, iflas ve iflasın ertelenmesi talebinde bulunulması mümkün değildir. Aynı şekilde kambiyo taahhüdü altına girme, bağışlama yapma, kefil olma ve taşınmaz mülkiyetini devretme yahut taşınmaz üzerinde ayni hak tesis etme işlemleri için de özel yetki aranır.

Yargılama Vekaletinde Açık Yetki Verilmesi Gereken Haller

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 74/1 uyarınca, vekaletnamede açıkça yetki tanınmadığı sürece vekil mahkeme huzurunda sulh yoluna gidemez ve hâkimin reddi talebinde bulunamaz. Yine vekaletnamede bu yönde özel açıklık yer almıyorsa davanın tamamen ıslahı gerçekleştirilemeyeceği gibi yemin teklif etme, yöneltilen yemini kabul, iade ya da reddetme yetkisi de kullanılamaz.

Yargılama vekaletinde açık izin bulunmadıkça vekil başkasına tevkil veremez, konulmuş haczi kaldıramaz, müvekkili aleyhine iflas isteminde bulunamaz, tahkim veya hakem sözleşmesi akdedemez. Ayrıca konkordato ile uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma teklifleri sunamaz, bu girişimlere onay veremez ve alternatif uyuşmazlık yollarına başvuramaz. Feragat, kabul, ibra, yargılamanın yenilenmesi yoluna gitme, hâkimlerin fiillerinden dolayı Devlete karşı tazminat davası açma ve konusu açıkça belirtilmedikçe kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin davaları takip etme yetkileri de özel açıklama bulunmasını şart koşar.

Vekilin Sadakat, Özen ve Talimata Uyma Borcu

Vekil, yüklendiği görevi vekalet verenin haklı menfaatlerini gözeterek özenli ve sadakatle sürdürmek zorundadır. Özen borcuna aykırılık dolayısıyla doğacak sorumluluğun belirlenmesinde, benzer iş ve hizmetleri yürüten basiretli bir vekilin sergileyeceği objektif davranış standardı ölçü alınır.

Vekil, vekalet verence verilen açık direktiflere riayet etmekle borçludur. Şayet vekalet verenden izin alma imkânı bulunmuyor ve durum bilinseydi izin verileceği açıkça anlaşılıyorsa talimattan ayrılabilir. Bu istisnai şartlar dışında talimattan ayrılan vekil, ortaya çıkan zararı karşılamadıkça işi yapmış olsa bile vekalet borcunu ifa etmiş sayılmaz.

Şahsen İfa Borcu ve İşi Başkasına Yaptırma

Vekalet borcunun kural olarak şahsen ifa edilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte vekile açık yetki verilmesi, halin icaplarının zorunlu kılması ya da teamülün mümkün kıldığı hallerde iş başkasına gördürülebilir. İşi yetkisi dışında başkasına devreden vekil, devrettiği kişinin fiillerinden kendi yapmış gibi mesuldür. Başkasına vekalet devri için yetkilendirilmişse, vekil sadece üçüncü kişiyi seçmede ve ona talimat vermede gerekli özeni göstermekle yükümlüdür.

Vekalet veren, işin vekil tarafından yetkili veya yetkisiz olarak devredildiği her iki ihtimalde de vekilin o üçüncü şahsa karşı sahip olduğu tüm hakları doğrudan doğruya ilgili kişiye karşı ileri sürebilir.

Hesap Verme ve Edinilenleri Teslim Yükümlülüğü

Talep gelmesi üzerine vekil, yürüttüğü faaliyetlerin hesabını sunmak ve vekalet ilişkisi dolayısıyla elde ettiği her şeyi vekalet verene teslim etmekle yükümlüdür. Vekil, teslim etmekte geciktiği paranın faizini de ödemek zorundadır.

Vekalet Verenin Borçları ve Tazminat Yükümlülüğü

Vekalet veren, vekaletin gereği gibi yürütülmesi amacıyla vekilin üstlendiği harcamaları ve ödediği avansları faiziyle karşılamak ve vekili yüklendiği borçlardan arındırmakla yükümlüdür. İşin görülmesi esnasında vekilin uğradığı zararların karşılanması vekalet verenden istenebilir; vekalet veren ancak kusursuzluğunu kanıtlayarak bu yükümlülükten kurtulabilir.

Birlikte Vekalet ve Birlikte Vekillerin Sorumluluğu

Bir kimseye birden fazla kişinin birlikte vekalet vermesi durumunda bu kimseler vekile karşı müteselsil sorumluluk taşır. Vekaleti müştereken üstlenen vekiller ise ifadan dolayı müteselsilen sorumlu olup, yetkilerini devir hakları saklı olmadıkça vekalet vereni ancak birlikte yapacakları eylem ve işlemlerle bağlayabilirler.

Sözleşmenin Sona Ermesi ve Fesih Hakkı

Vekalet ilişkisinde her iki taraf da sözleşmeyi dilediği vakit tek taraflı olarak sona erdirebilir. Bununla birlikte uygun olmayan bir zamanda sözleşmeyi bitiren taraf, diğer tarafın bu sona erdirme yüzünden uğradığı zararı gidermekle mükelleftir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy