Vasiyetname Şartları, Türleri ve İptali Davası

Vasiyet Yapma Ehliyeti ve Tasarruf Sınırları

Türk Medeni Kanunu'nun 502. maddesi gereğince vasiyet yapabilmek için kişinin ayırt etme gücüne sahip olması ve on beş yaşını doldurmuş bulunması zorunludur. Bu şartları taşımayan kişiler hukuken geçerli bir vasiyetname düzenleyemez.

Kişi, Türk Medeni Kanunu'nun 514. maddesi çerçevesinde tasarruf serbestisi hudutları dâhilinde terekesinin bir bölümü veya tümü üzerinde vasiyet yahut miras sözleşmesi yoluyla ölüme bağlı tasarruf gerçekleştirebilir. Mirasbırakanın bu tür bir işleme konu etmediği malvarlığı ise kanuni mirasçılarına intikal eder.

Vasiyetname düzenlenirken sağlık raporu alınması kanuni bir zorunluluk değildir. Bununla birlikte, tasarruf ehliyetinin varlığının ispatı bakımından sağlık raporu alınması ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda önem taşıyabilir.

Vasiyetname Türleri ve Resmî Vasiyetname Düzenleme Usulü

Türk Medeni Kanunu'nun 531. maddesine göre vasiyet; resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabilir.

Resmî vasiyetname, Türk Medeni Kanunu'nun 532. maddesi doğrultusunda iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Kanuna göre resmî memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir.

Mirasbırakan tarafından okunup imzalanarak düzenlenen resmî vasiyetnamede mirasbırakan, arzularını resmî memura bildirir. Türk Medeni Kanunu'nun 533. maddesi uyarınca memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir. Vasiyetname mirasbırakan tarafından okunup imzalandıktan sonra memur vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar.

Tarih ve imzanın atılmasının peşi sıra mirasbırakan, Türk Medeni Kanunu'nun 534. maddesine göre resmî görevlinin önünde iki tanığa metni okuduğunu ve son isteklerini kapsadığını bildirir. Tanıklar, bahse konu ifadenin huzurlarında gerçekleştiğini ve mirasbırakanı tasarruf ehliyetine sahip gördüklerini belgeye geçirerek veya geçirtilmesini sağlayarak imzalarını atarlar. Ancak metnin içeriğinin tanıklara açıklanması mecburi tutulmamıştır.

Mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya imzalayamazsa, Türk Medeni Kanunu'nun 535. maddesi gereğince memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur ve bunun üzerine mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıklar da hem bu beyanın ve okumanın kendi önlerinde gerçekleştiğini hem de mirasbırakanı ehil gördüklerini tutanağa bağlayarak imzalarlar.

Resmî vasiyetnamenin yapılışında görev alacak kişilere ve lehlerine yapılacak kazandırmalara yönelik engeller Türk Medeni Kanunu'nun 536. maddesinde öngörülmüştür. Buna göre fiil ehliyetinden yoksun olanlar, ceza mahkemesince kamu hizmeti yasağı getirilenler, okuma yazma bilmeyen kimseler ile mirasbırakanın eşi, altsoy ve üstsoy kan hısımları, kardeşleri ve mezkûr kişilerin eşleri sürece memur yahut tanık sıfatıyla dâhil olamazlar. Bunun yanında düzenleme aşamasında yer alan memur ve tanıklar ile onların altsoy, üstsoy hısımlarına, kardeşlerine ve eşlerine ilgili tasarrufla menfaat sağlanamaz. Düzenlenen resmî senedin orijinal nüshasını muhafaza etme görevi ise Türk Medeni Kanunu'nun 537. maddesi uyarınca işlemi yapan memura aittir.

El Yazılı ve Sözlü Vasiyetname Şartları

Türk Medeni Kanunu'nun 538. maddesinin birinci fıkrası uyarınca el yazılı vasiyetnamenin geçerli olması için yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur. Maddenin ikinci fıkrasına göre el yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir.

Ölüm tehlikesinin belirmesi, ulaşım olanaklarının ortadan kalkması, ağır hastalık veya savaş gibi fevkalade şartlar dolayısıyla resmî yahut el yazılı tasarruf oluşturulamadığı takdirde, Türk Medeni Kanunu'nun 539. maddesi tahtında sözlü vasiyet tesis edilebilir. Ne var ki Türk Medeni Kanunu'nun 541. maddesi doğrultusunda, mirasbırakan açısından diğer usullerle vasiyetname yapma imkânı yeniden vücut bulduğunda, bu tarihten itibaren bir aylık sürenin dolmasıyla sözlü vasiyet geçerliliğini yitirir.

Vasiyetnameden Dönme Yolları

Mirasbırakan, Türk Medeni Kanunu'nun 542. maddesine dayanarak yasal vasiyet şekillerinden herhangi birine riayet etmek koşuluyla yeni bir ölüme bağlı tasarruf düzenleyip önceki tasarrufundan dilediği vakit rücu edebilir. Bu geri alma işlemi, evvelce yapılmış düzenlemenin bütününe yahut yalnızca muayyen bir kısmına yönelik olabilir.

Fiziki olarak metni imha etmek de Türk Medeni Kanunu'nun 543. maddesi kapsamında vasiyetten dönme yollarından biridir. Şayet belge bir kaza neticesinde yahut üçüncü şahsın kusurlu eylemiyle ortadan kalkar ve muhtevası eksiksiz biçimde tespit edilemezse tasarruf hükümsüz hâle gelir; bu gibi durumlarda hak sahiplerinin tazminat talep etme yetkisi mahfuz tutulmuştur.

Evvelki tasarruf metni fiziken yok edilmeksizin yeni bir vasiyet tesis edildiğinde, Türk Medeni Kanunu'nun 544. maddesi gereği son metnin açıkça öncekini tamamlayıcı nitelikte olduğu anlaşılamıyorsa sonraki tasarruf öncekinin yerine kaim olur. Ayrıca muayyen mal bırakılmasına ilişkin tasarruflar da aksine bir düzenleme bulunmadığı takdirde, mirasbırakanın sonradan mezkûr eşya üzerinde çelişen yeni bir tasarrufta bulunması hâlinde geçerliliğini yitirir.

Ölüme Bağlı Tasarrufla Mirasçılıktan Çıkarma

Türk Medeni Kanunu'nun 510. maddesi uyarınca mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir. Bu tasarrufun yapılabilmesi için mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olması ya da mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemiş bulunması gerekir.

Vasiyetnamenin Açılması ve İptali Davası

Türk Medeni Kanunu'nun 596. maddesi uyarınca vasiyetname, geçerliliğine bakılmaksızın teslimini takip eden bir ay zarfında mirasbırakanın son ikametgâhındaki sulh hâkimi marifetiyle ilgililerin huzurunda açılarak okunur. Bu celsede hazır bulunabilmeleri amacıyla tespit edilebilen kanuni ve mansup mirasçılar ile diğer hak sahiplerine davetiye çıkarılır. Mahkemece gerçekleştirilen açma ve okuma faaliyeti işlemin geçerli sayıldığı manasına gelmeyip salt metnin ilgililere tebliğ edilmesi amacını taşır; nitekim itirazı olanlar açısından iptal davası ikame etme hakkı mevcuttur.

Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesinde ölüme bağlı tasarrufların iptal sebepleri düzenlenmiştir. Buna göre; tasarruf mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa, tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka ya da ahlâka aykırı ise yahut tasarruf kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa iptali için dava açılabilir.

Vasiyetnamenin iptali davası, hak düşürücü sürelere tabidir. Dava, vasiyetnamenin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy