Taşınmaz Satışında Şekil Şartları ve Mülkiyet Tescili
İsveç hukukunda taşınmaz satış belgesinde taşınmazın resmi ada ve parsel tanımının yer alması, mülkiyetin devredildiğinin açıkça belirtilmesi, devrin tamamı mı yoksa paylı kısmı mı kapsadığının yazılması, satış bedeli, alıcı ile satıcının imzası ve satıcının imzasını doğrulayan iki tanığın bulunması şarttır.
Taşınmaz veya site leasehold edinen kişinin, edinim tarihinden itibaren üç ay içinde tapu tescili (lagfart) başvurusu yapması zorunludur. Bu başvuru zorunluluğu satın alma, bağış, miras veya mal rejimi tasfiyesi gibi farklı iktisap yolları bakımından da geçerlidir.
Mülkiyet tescil kuralları yabancılar ile İsveç vatandaşları için esasen aynıdır. Yetkili kurum nezdinde yabancı kişiler hakkında sistemde kişisel veri bulunmadığı hallerde pasaport, kimlik veya doğum belgesi gibi ek belgeler istenebilir; ayrıca medeni durum ve hukuki ehliyetin belgelenmesi önem taşır.
Ortak Konut ve Eşyaya İlişkin Tasarruf Sınırlamaları
Taşınmaz satıcısının evli olduğu durumlarda eşinin yazılı onayı gerekebilir. Eşlerden biri tek başına malik olsa dahi diğer eşin rızası olmaksızın ortak konut veya ev eşyasını satamaz, bağışlayamaz, rehnedemez veya kiraya veremez.
Evlilik Mal Rejimi ve Tasfiye Esasları
İsveç evlilik mal rejiminde ana ayrım ayrı mal (separate property) ve evlilik malı (marital property) arasındadır. Ayrı mal niteliğinde olmayan her malvarlığı evlilik malı sayılır. Eşlerin yapacağı evlilik sözleşmesinin (marital property agreement) yazılı olması ve Skatteverket nezdinde tescil edilmesi gerekir; bu sözleşmenin geçerliliği için tanık şartı aranmaz.
Evlilik süresince her eş kendi borçlarından şahsen sorumludur ve bir eşin alacaklıları diğer eşin malvarlığından tahsilat yapamaz. Evlilik boşanma veya ölümle sona erdiğinde kural olarak mal rejimi tasfiyesi (bodelning) yapılır. Tasfiyede her eş öncelikle kendi borçlarına yetecek kadar malı ayırır; borçlar düşüldükten sonra kalan evlilik malları eşler arasında eşit paylaşılır. Emeklilik hakları ve kişisel eşyaların bir kısmı tasfiye dışı kalabilir; kısa süreli evliliklerde veya hakkaniyetsiz durumlarda eşit paylaşım yumuşatılabilir.
Nikahsız Birlikte Yaşayanların Mal Varlığı ve Hakları
Birlikte yaşayanların mal rejiminde, Birlikte Yaşayanlar Kanunu uyarınca yalnızca birlikte kullanılmak üzere edinilen ortak konut ve ev eşyası paylaşıma tabidir. Banka mevduatları, arabalar, yazlıklar ve benzeri diğer malvarlığı değerleri kural olarak paylaşıma girmez. Ödemenin kimin tarafından yapılmış olduğu tek başına belirleyici olmayıp malın ortak kullanım için edinilmiş olması esastır.
Birlikte yaşayanlar arasında bölüşüm talebi, ilişkinin sona ermesinden itibaren normalde bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Ölüm durumunda ise bölüşüm talebi, tereke envanteri (bouppteckning) düzenlenmeden önce ve yalnızca sağ kalan partner tarafından yapılabilir; ölenin mirasçıları bu yönde bir bölüşüm talebinde bulunamaz.
Tereke Yönetimi ve Tereke Envanteri
Tereke mirasçılar, sağ kalan eş veya birlikte yaşayan partner ve külli vasiyet alacaklıları tarafından ortak yönetilir. Anlaşmazlık çıkması durumunda mahkeme bir tereke idarecisi (boutredningsman) atayabilir. Tereke borçları ödenmeden yapılan tereke paylaşımı ise geçersizdir.
Ölüm halinde tereke envanterinin (bouppteckning) ölümden itibaren üç ay içinde hazırlanması ve hazırlandıktan sonra bir ay içinde Skatteverket'e tescil için sunulması gerekir.
Yasal Mirasçılık Sırası ve Sağ Kalan Eşin Hakları
Ölen kişi evliyse ve çocuklar eşlerin ortak çocuklarıysa sağ kalan eş serbest tasarruf hakkıyla (unrestricted right of disposal) doğrudan mirasçı olur; ortak çocuklar mirası ikinci ölümde bekler. Sağ kalan eş bu malları hayatı boyunca kullanabilir, satabilir veya tüketebilir; ancak kendi vasiyetinde serbestçe başka kişilere bırakamaz.
Ölenin başka ilişkiden çocukları varsa bu mirasçılar ilk ölüm gerçekleştiğinde paylarını hemen talep edebilir. İsterlerse bu öncelikli haklarından vazgeçerek sağ kalan eş lehine bekleyebilirler; bu durumda ikinci ölümde ikincil miras hakkı gündeme gelebilir.
Sağ kalan eş ayrıca asgari koruma kuralından (base amount rule) yararlanır. Mal rejimi tasfiyesi ve miras dağıtımı neticesinde sağ kalan eşin elinde en az dört temel tutar kalmalıdır. Eşin kendi malvarlığı ve tasfiyeden gelen pay bu tutara yetmezse eksik kalan miktar ölen eşin terekesinden tamamlanır.
Saklı Pay ve Vasiyetname Düzenleme Kuralları
İsveç hukukunda altsoyun yasal miras payının yarısı saklı paydır (laglott) ve vasiyetle tamamen bertaraf edilemez. Saklı payını almak isteyen mirasçının vasiyetnamenin kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde vasiyete karşı uyarlama talebinde bulunması gerekir; talep süresinde ileri sürülmezse saklı pay iddiası düşebilir.
Vasiyetnamenin kural olarak yazılı şekilde tanzim edilmesi ve iki tanığın huzurunda imzalanması zorunludur.
Miras Yoluyla Edinilen Taşınmazlar ve Vergi Düzenlemeleri
Miras yoluyla taşınmaz veya site leasehold edinen kişilerin edinim tarihinden itibaren üç ay içinde tapu tescili (lagfart) başvurusu yapması gerekir. Tek mirasçı olması halinde Skatteverket nezdinde tescil edilmiş tereke envanteri çoğu zaman yeterli olabilir; birden fazla mirasçı varsa ayrıca miras taksim belgesi ibraz edilmelidir. Tereke envanterinin önce Skatteverket nezdinde tescil edilmiş olması zorunludur.
İsveç vergi sisteminde miras, intikal, bağış ve servet vergileri kaldırılmış olup mevcut sistemde miras vergisi alınmamaktadır. Bununla birlikte taşınmaz mülkiyetine ilişkin property charge ya da property tax ile satıştan doğan kazanç vergisi varlığını sürdürmektedir.
Uluslararası Miras İntikalinde Uygulanan Hukuk
Yabancı unsurlu miras dosyalarında Avrupa Miras Tüzüğü hükümleri devreye girebilir. Tüzük kapsamında mirasa uygulanacak hukukta temel kural ölen kişinin vatandaşlığı değil, mutad meskeni (habitual residence) hukukudur.
Mirasçı veya tereke temsilcisinin yetkisini diğer Avrupa Birliği üye ülkelerinde göstermesini kolaylaştıran Avrupa Mirasçılık Belgesi (European Certificate of Succession) İsveç'te Skatteverket tarafından düzenlenmektedir.
Birlikte yaşayan partnerler birbirine yasal mirasçı olabilir mi?
Birlikte yaşayan partnerler birbirlerine otomatik olarak yasal mirasçı olamaz; birbirlerinden miras alabilmeleri ancak geçerli bir vasiyetname bulunması halinde mümkündür.
Miras kalan taşınmaz için tapu tescil başvurusu ne zamana kadar yapılmalıdır?
Miras yoluyla taşınmaz edinenlerin edinim tarihinden itibaren üç ay içinde tapu tescili (lagfart) başvurusu yapması gerekir; tek mirasçıda Skatteverket nezdinde tescilli tereke envanteri çoğu zaman yeterli olabilirken birden fazla mirasçı varsa ayrıca miras taksim belgesi aranır.
Saklı pay talebi vasiyetnamenin tebliğinden itibaren ne kadar sürede ileri sürülmelidir?
Saklı payını almak isteyen altsoyun vasiyetnamenin kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde uyarlama talebinde bulunması gerekir; aksi halde saklı pay iddiası düşebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy