Miras İntikali Nasıl Yapılır ve Veraset Vergisi

Terekenin İktisabı ve Mirasçıların Hukuki Sorumluluğu

Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın vefatı ile mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanırlar. Bu ilke gereği terekede yer alan taşınmazların mülkiyeti tapu kütüğüne tescile, taşınır malların mülkiyeti ise zilyetliğin devir ve teslimine gerek olmaksızın ölüm anında doğrudan mirasçılara geçer. Kanunda düzenlenen ayrık haller saklı kalmak kaydıyla, mirasbırakanın aynî hakları, alacakları, diğer malvarlığı hakları ile taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetlikleri doğrudan mirasçılara intikal eder. Yasal veya atanmış mirasçılar, diledikleri takdirde mirası reddederek kendiliğinden iktisap sonucunu ortadan kaldırma imkanına sahiptir.

Türk Medeni Kanunu'nun 641. maddesinin birinci fıkrası uyarınca mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur. Kanun'un 599. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar. Bununla birlikte, ana ve baba veya büyük ana ve büyük baba ile birlikte yaşayan ve emeklerini yahut gelirlerini aileye özgüleyen ergin çocuklar ile torunlara verilecek uygun miktardaki tazminat, terekenin borç ödemeden acze düşmemesi kaydıyla tereke borcu sayılır.

Mirasbırakanın malvarlığına dahil bazı haklar ise nitelikleri gereği intikale elverişli değildir. Nafaka alacağı ile parayla ölçülebilen malvarlığı hakkı niteliğindeki intifa ve sükna hakları miras yoluyla mirasçılara geçmez. Manevi tazminat talep etme hakkı da kural olarak terekeye dahil olmayıp mirasçılara intikal etmez; ancak bu hak karşı tarafça kabul edilmişse veya mirasbırakan tarafından henüz hayattayken ileri sürülüp ardından ölüm vuku bulmuşsa mirasçılara intikal eder.

Mirasçılık Sıfatının Tespiti ve Atanmış Kişilerin Durumu

Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvuruda bulunan ve yasal mirasçı oldukları belirlenen kişilere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarruflarda ise mirasçılar veya diğer vasiyet alacaklıları tasarrufun kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz etmedikleri takdirde, lehine tasarruf yapılan kimseye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge düzenlenir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebileceği gibi, ilgililerin ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı da saklıdır.

Atanmış mirasçılar da mirası mirasbırakanın ölümü ile kanun gereği kazanırlar. Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası onlara zilyetlik hükümleri çerçevesinde teslim etmekle yükümlüdür. Vasiyet alacaklıları ise mirası kendiliğinden iktisap edemez. Mirasbırakanın vefatıyla birlikte vasiyet alacaklısı lehine yalnızca bir talep hakkı doğmakta olup vasiyet edilen malvarlığı değeri teslim veya tescil edilmedikçe mülkiyet kendilerine geçmez.

Tapuda Miras İntikali ve Tapu İdaresinin Yetkisi

Mirasbırakanın ölümü durumunda birden fazla mirasçı bulunuyorsa, terekeye dahil olan mallar üzerinde kanun gereği elbirliği mülkiyeti kurulur. Mirasçılar arasında mirasın paylaşılması yani taksim işlemi tamamlanana kadar hiçbir mirasçı tereke malları üzerinde tek başına tasarruf işleminde bulunamaz. Tapuda miras intikali işlemlerinin başlatılması bakımından ise tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi veya ortak başvuru yapması aranmaz; mirasçılardan birinin gerekli belgelerle birlikte tapu müdürlüğüne başvurması sürecin işletilmesi için yeterlidir.

Ölüm tarihinden itibaren en geç iki yıl içinde tapu sicilinde miras intikalinin gerçekleştirilmemesi halinde 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun Ek 1. maddesi devreye girer. Bu durumda tapu müdürlüğü mirasçılık belgesi temin edilmesi amacıyla yargıya başvurma yetkisine sahiptir. Tapu müdürlüğü temin edilen mirasçılık belgesine dayanarak tapu sicili kayıtlarını elbirliği mülkiyeti şeklinde tescil etmek suretiyle günceller. Tapu idaresinin bu yetki kapsamında yürüttüğü başvurular her türlü gider, vergi, resim ve harçtan muaftır.

Veraset ve İntikal Vergisinde Beyanname Süreleri

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 9. maddesine göre veraset yoluyla gerçekleşen intikallerde vergi beyannamesi verme süreleri ölüm olayının ve mükelleflerin bulunduğu yere göre belirlenir. Ölüm Türkiye sınırları içinde gerçekleşmişse mükelleflerin Türkiye'de bulunması halinde beyanname ölüm tarihini takip eden dört ay içinde, mükelleflerin yabancı bir ülkede bulunması halinde ise ölüm tarihini takip eden altı ay içinde verilir.

Ölüm yabancı bir ülkede gerçekleştiğinde beyanname; mükelleflerin Türkiye'de olması halinde ölüm tarihini takip eden altı ay, mirasbırakanın bulunduğu yabancı memlekette olmaları halinde dört ay, mirasbırakanın bulunduğu yer dışındaki başka bir yabancı memlekette bulunmaları halinde ise sekiz ay içinde verilir. Gaiplik halinde beyanname verme süresi gaiplik kararının ölüm siciline kaydolunduğu tarihi takip eden bir aydır. Veraset dışındaki diğer suretle gerçekleşen intikallerde malların hukuken iktisap edildiği tarihi takip eden bir ay içinde, gerçek veya tüzel kişilerce düzenlenen yarışma ve çekilişler ile 5602 sayılı Kanun kapsamındaki şans oyunlarında ise müsabaka ve çekilişin yapıldığı günü takip eden ayın 20. günü akşamına kadar beyanname verilir.

Vergi Mükellefiyetinin Başlangıcı ve Usul Hükümleri

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca vergi mükellefiyeti beyanname verildiği takdirde beyannamede gösterilen mallar bakımından beyanname tarihinde başlar. Verilen beyannamede yer almayan mallar ile beyanname verilmeyen durumlarda mükellefiyet intikal eden malların idarece tespit edildiği tarihte doğar. Terekenin tahriri, defter tutma veya resmi tasfiye hallerinde ise mükellefiyet mahkemece bu muamelelerin ikmal edildiği tarihte başlar.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 371. maddesi uyarınca beyana dayanan vergilerde vergi ziyaı cezasını gerektiren fiilleri işleyen mükelleflerin bu durumu yetkili makamlara kendiliğinden bildirmesi halinde, haber verme tarihinden önce bir muhbir tarafından resmi bir makama ihbarda bulunulmamış olması (dilekçe veya tutanağın resmi kayıtlara geçirilmiş olması) ve idarece herhangi bir vergi incelemesine başlanmamış veya olay takdir komisyonuna sevk edilmemiş olması şartıyla vergi ziyaı cezası kesilmez. Bu çerçevede mükellefin beyannameyi veya düzeltmeyi haber verme tarihinden başlayarak on beş gün içinde vermesi ve haber verilen ödeme süresi geçmiş vergileri gecikme zammı oranındaki zamla birlikte yine bu on beş günlük sürede ödemesi gerekir; söz konusu pişmanlık ve ıslah hükümleri emlak vergisi bakımından uygulanmaz.

Vergi İstisnaları, Tarife Oranları ve Tescil Esasları

7338 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca veraset yoluyla intikal eden ev eşyası ile mirasbırakana ait şahsi eşyalar ve aile hatırası niteliğindeki tablo, kılıç, madalya gibi eşyalar vergiden istisnadır. Sağlar arasında gerçekleşen ivazsız intikaller ayrık olmak üzere intikal eden mallar kuru mülkiyet halinde kaldığı müddetçe vergiden müstesnadır. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki tescilli taşınmaz kültür varlıklarının intikali de vergiden muaftır. Kanun'un 4. maddesinin (b), (d) ve (e) bentlerindeki istisna hadleri her takvim yılında önceki yılda uygulanan hadlere bu yıla ilişkin Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı uygulanarak güncellenir. Bu çerçevede evlatlıklar dahil altsoy ve eşten her birine düşen pay ile altsoy bulunmaması halinde sağ kalan eşe isabet eden pay kanuni istisna hadlerine tabidir.

7338 sayılı Kanun'un 16. maddesi gereğince vergi tarifesinin matrah dilim tutarları her yıl bir önceki yıla ilişkin yeniden değerleme oranında artırılarak tatbik edilir; bu hesaplamada dilim tutarlarının yüzde beşini aşmayan kesirler dikkate alınmaz ve Cumhurbaşkanı bu tutarları yarısına kadar artırmaya veya indirmeye yetkilidir. Vergi oranları veraset yoluyla intikallerde yüzde bir ile yüzde on arasında, ivazsız intikallerde ise yüzde on ile yüzde otuz arasında artan oranlı olarak düzenlenmiştir. Bir kişiye ana, baba, eş ve çocuklarından yapılan ivazsız mal intikallerinde (evlatlıktan evlat edinenlere yapılanlar hariç) ivazsız intikal tarifesindeki oranların yarısı tatbik edilir; şans oyunları ile gerçek ve tüzel kişilerce düzenlenen yarışma ve çekilişlerde kazanılan ikramiyelerde ise oran yüzde yirmi olarak uygulanır.

Miras kalan taşınmazların tescili ile vergi ilişkisi 7338 sayılı Kanun'un 19. maddesinde düzenlenmiştir. Tescil tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sonucu yetkili vergi dairesine bildirilmek üzere, intikal eden gayrimenkullerin tapuda mirasçılar adına tescili veraset ve intikal vergisinin tahakkuku beklenmeksizin yerine getirilir. Bununla birlikte intikali yapılan gayrimenkule isabet eden veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağı yapılamaz ve üzerinde herhangi bir ayni hak tesis edilemez. Mükelleflerce tahakkuk eden vergiye karşılık 6183 sayılı Kanun'un 10. maddesinde yazılı cinsten (beşinci bentteki menkul mallar hariç) teminat gösterildiği takdirde intikal eden gayrimenkullerin bir kısmının veya tamamının devir ve ferağına izin verilebilir. Tapu memurları vergi dairesince verilmiş ilişik kesme belgesi olmaksızın devir ve ferağ işlemi yapamaz; aksi takdirde mükelleflerle birlikte müteselsilen sorumlu olurlar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy