Vasiyetname; bir kimsenin ölümünden sonra geçerli olmak üzere, mal varlığının tamamı veya bir kısmı üzerindeki tasarruflarını, kimlere intikal edeceğini, oranlarını veya yerine getirilmesi istenen koşulları belirlediği tek taraflı bir tasarruf işlemidir.
Vasiyetname Düzenleme Ehliyeti ve Genel Hükümler
Vasiyetname düzenleyebilmek için kişinin ayırt etme gücüne sahip bulunması ve on beş yaşını doldurmuş olması şarttır. Hukuk düzeninde bozulmayan vasiyetname şeklinde bir kavram yer almamaktadır. Bir vasiyetname yasal koşullar altında mahkeme yoluyla iptal edilebilir, değiştirilebilir ya da mirasbırakanın sonradan gerçekleştirdiği işlemler nedeniyle geçersiz hale gelebilir.
Yeni bir vasiyetname tanzim edildiğinde, metin içerisinde aksi yönde bir irade belirtilmedikçe önceki vasiyetname hükümleri geçersiz hale gelebilir.
Resmî Vasiyetname Şartları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 532. maddesi gereğince resmî vasiyetname, iki tanığın katılımıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Kanuna göre resmî memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir. Mirasbırakanın vasiyetnamenin içeriğini okuduğunu veya kendisine okunduğunu ve anladığını beyan etmesi aranır. Ayrıca tanıkların lehtar olmaması, kural olarak mirasbırakanla akrabalık bağının bulunmaması, okuma yazma bilmesi ve ayırt etme gücüne sahip olması gerekir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 532Kaynağı aç
El Yazılı Vasiyetnamenin Şekil Koşulları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 538. maddesinin birinci fıkrası uyarınca el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar bizzat mirasbırakanın kendi el yazısıyla kaleme alınmış ve imzalanmış olması mecburidir. Metinde bilgisayar çıktısı veya daktilo ile yazılmış kısımların bulunması vasiyetnameyi geçersiz kılar. İmzanın vasiyetname metninin sonunda yer alması aranırken bu türün tanziminde tanık şartı aranmamaktadır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 538Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu'nun 538. maddesinin ikinci fıkrasına göre el yazılı vasiyetname, saklanması amacıyla açık veya kapalı şekilde notere, sulh hâkimine yahut yetkili memura bırakılabilir.
Sözlü Vasiyetname Usulü ve Hükümleri
Türk Medeni Kanunu'nun 539. maddesi gereğince mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar sebebiyle resmî ya da el yazılı vasiyetname yapamadığı takdirde sözlü vasiyet yoluna başvurabilir. Mirasbırakan son arzularını iki tanığa aynı anda ve açıkça anlatarak onlara beyanına uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini yükler. Resmî vasiyetname düzenlenmesindeki okur yazar olma koşulu dışında, tanıklara ilişkin kanuni yasaklar sözlü vasiyetteki tanıklar bakımından da geçerlidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 539Kaynağı aç
Sözlü vasiyetnamede görev alan iki tanığın mirasbırakanın iradesini bir tutanağa geçirmesi, bu metni imzalaması ve derhal sulh veya asliye hukuk mahkemesine başvurarak sunması gerekir. Sözlü tasarrufu doğuran olağanüstü hal ortadan kalktıktan sonra bir ay içinde mirasbırakan diğer vasiyetname türlerinden birini düzenlemezse yapılan sözlü vasiyetname hükümsüz hale gelir.
Vasiyetnamenin İptali ve Tenkis Davaları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesi uyarınca; tasarrufun mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda gerçekleştirilmesi, içeriğinin, bağlandığı koşulların veya yüklemelerin hukuka yahut ahlâka aykırı olması veya kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılması sebeplerine dayanılarak ölüme bağlı tasarrufun iptali davası açılabilir. Mirasbırakanın akıl sağlığının yerinde olmaması nedeniyle ayırt etme gücünden yoksun bulunduğu sırada işlem yapılması veya kanuni şekil şartlarına riayet edilmemesi durumunda mirasbırakanın ölümünden sonra iptal davası ikame edilebilir. Ayrıca bir suç işlemeyi şart koşmak gibi kanuna veya ahlaka aykırılık barındıran vasiyetname hükümleri geçersiz sayılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 557Kaynağı aç
Vasiyetname ile kanuni mirasçıların saklı paylarının ihlal edilmiş bulunması tasarrufun tamamını kendiliğinden geçersiz hale getirmez. Saklı pay hakkı ihlal edilen mirasçılar tenkis davası ikame ederek vasiyetnamenin ilgili bölümünün orantılı olarak indirilmesini talep edebilirler.
Vasiyetname Yoluyla Mirastan Çıkarma
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 510. maddesi uyarınca mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse yahut mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse mirasbırakan saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılıktan çıkarabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 510Kaynağı aç
Mirastan çıkarma tasarrufunun geçerli olabilmesi için dayandığı haklı gerekçenin vasiyetname metninde somut ve açık bir biçimde gösterilmesi şarttır. Çıkarma sebebinin gerçekliğine itiraz edilmesi halinde bu sebebin varlığını ispat yükü, mirastan çıkarma sonucundan lehine menfaat doğan diğer mirasçılara veya vasiyet alacaklılarına düşer.
Geçerli biçimde mirastan çıkarılan kimse mirasbırakanın ölümüyle mirasçılık sıfatını ve saklı payını yitirir; bu tasarruf söz konusu kimsenin mirasbırakandan önce vefat ettiği varsayımıyla eşdeğer sonuç doğurur. Vasiyetnamede aksi kararlaştırılmadıkça çıkarılan kişinin altsoyu onun yerine geçerek mirasçı olur. Bununla birlikte mirasbırakan çıkardığı mirasçıyı sonradan vasiyetnamede belirterek veya davranışlarıyla affederse çıkarma işlemi hükümsüz kalır.
Vasiyetnamenin Mahkemede Açılması
Vasiyetname, mirasbırakanın vefatından sonra kişinin yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından açılır. Sulh hukuk hâkimi bilinen tüm mirasçıları davet ederek vasiyetnameyi huzurda okur ve taraflara itiraz haklarını bildirir.
El yazılı vasiyetnamede bilgisayar veya daktilo çıktısı kullanılabilir mi?
Hayır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 538. maddesi uyarınca el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar bizzat mirasbırakanın el yazısıyla yazılması ve imzalanması zorunludur. Baştan sona el yazısıyla yazılma şartı gereğince bilgisayar çıktısı veya daktilo ile yazılmış kısımlar bulunması halinde vasiyetname geçersiz olur.
Saklı payı ihlal edilen mirasçı vasiyetnamenin tamamen iptalini isteyebilir mi?
Hayır. Saklı payların ihlal edilmesi vasiyetnameyi tamamen geçersiz kılmaz; saklı pay sahibi mirasçılar tenkis davası açarak vasiyetname tasarrufunun saklı payı aşan kısmı için orantılı indirim talep edebilirler.
Sözlü vasiyetname hangi şartlarda hükümsüz hale gelir?
Sözlü vasiyetname düzenlenmesini gerektiren yakın ölüm tehlikesi, ulaşım engeli, savaş veya salgın hastalık gibi olağanüstü durumun ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde mirasbırakan diğer vasiyetname türlerinden birini düzenlemezse sözlü vasiyetname hükümsüz hale gelir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy