Vasiyetname Kavramı ve Hukuki Niteliği
Kişinin vefatının ardından malvarlığı değerlerinin paylaşımını, belirli kişi veya kurumlara tanınacak hakları ve son arzularını belirleyen tek taraflı ölüme bağlı hukuki tasarruf vasiyetnamedir. Mirasbırakanın tek taraflı irade açıklamasıyla tesis edilen bu işlem; tarafların karşılıklı ve birbirine uyan irade beyanlarıyla vücut bulan miras sözleşmesinden yapısal olarak ayrılır.
Vasiyetname kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Bu nedenle vasiyetnamenin bizzat mirasbırakan tarafından yapılması gerekir; temsilci, vekil veya yasal temsilci aracılığıyla vasiyetname düzenlenemez.
Vasiyetname Yapma Ehliyeti
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 502. maddesi uyarınca vasiyet yapabilmek için kişinin ayırt etme gücüne sahip bulunması ve on beş yaşını doldurmuş olması zorunludur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 502Kaynağı aç
Vasiyetnamenin Düzenlenme Şekilleri
Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre vasiyetname; resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname olmak üzere üç farklı şekilde yapılabilir.
Resmi vasiyetname, resmi memur tarafından iki tanığın katılımıyla düzenlenen vasiyetname türüdür. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 532. maddesi uyarınca resmi memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 532Kaynağı aç
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 538. maddesi uyarınca el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması ve imzalanması zorunludur. Aynı madde uyarınca el yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 538Kaynağı aç
Vasiyetname ile Yapılabilecek Ölüme Bağlı Tasarruflar
Mirasbırakan, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 516. maddesi uyarınca mirasının tamamı veya belirli bir oranı için bir veya birden çok kişiyi mirasçı atayabilir. Bir kimsenin mirasın tamamını veya belirli bir oranını almasını içeren her tasarruf mirasçı atanması sayılır. Kanunun 517. maddesi uyarınca mirasbırakan, bir kimseyi mirasçı atamaksızın belirli bir mal bırakma yoluyla da kazandırmada bulunabilir. Tasarruftan aksi anlaşılmadıkça, bırakılan belirli mal terekede bulunmadığı takdirde ölüme bağlı tasarrufu yerine getirmekle yükümlü olanlar borçtan kurtulurlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 516Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 517Kaynağı aç
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 520. maddesi kapsamında mirasbırakan, atadığı mirasçının kendisinden önce ölmesi veya mirası reddetmesi ihtimaline yönelik olarak yedek mirasçı atayabilir; bu kural belirli mal bırakmada da uygulanır. Kanunun 521. maddesi uyarınca mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla önmirasçı atadığı kişiyi mirası artmirasçıya devretmekle yükümlü kılabilir ancak bu yükümlülük artmirasçıya yüklenemez. Ayrıca kanunun 526. maddesi gereğince mirasbırakan, terekesinin tasarruf edilebilir kısmının tamamını veya bir bölümünü özgülemek suretiyle vakıf kurabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 520Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 521Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 526Kaynağı aç
Koşullar, Yüklemeler ve Mirasçılıktan Çıkarma
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 515. maddesi uyarınca ölüme bağlı tasarrufa bağlanan hukuka veya ahlaka aykırı koşullar ve yüklemeler, ilişkin bulundukları tasarrufu geçersiz kılar. Buna karşılık anlamsız veya yalnız başkalarını rahatsız edici nitelikte olan koşullar ve yüklemeler yok sayılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 515Kaynağı aç
Mirasbırakan, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 510. maddesinde öngörülen durumların varlığı halinde saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla mirasçılıktan çıkarabilir. Bu durumlar, mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 510Kaynağı aç
Vasiyetnameden Dönme ve Sulh Hukuk Mahkemesine Teslim
Türk Medeni Kanunu kapsamında vasiyetnameden dönülmesi; yeni bir ölüme bağlı tasarruf yapılması, vasiyetnamenin yok edilmesi veya vasiyet konusu mal üzerinde sağlararası tasarrufta bulunulması yollarıyla gerçekleştirilebilir.
Mirasbırakanın vefatı sonrasında ulaşılan her vasiyetname, hukuken geçerli olup olmadığı gözetilmeksizin sulh hukuk mahkemesine verilmelidir. İlgili merci vasiyetnameyi resmen açarak mirasçılara ve hak sahiplerine okur, metnin içeriğini ilgililere tebliğ eder.
Tenkis, İptal ve Tenfiz Süreçleri
Mirasbırakanın yaptığı ölüme bağlı tasarruflar saklı pay kurallarına aykırı olsa dahi kendiliğinden geçersiz sayılmaz ve geçerliliğini korur; saklı payı ihlal edilen mirasçılar tenkis davası açabilirler. Vasiyetnamenin uygulanması aşamasında devir ve tescil işlemlerinin yerine getirilmesi amacıyla hak sahipleri tarafından vasiyetnamenin tenfizi davası açılabilir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesinin birinci fıkrasına göre iptal davası açma hakkı; davacının tasarrufu, iptal gerekçesini ve hak sahipliğini öğrendiği günden başlayarak bir yılın geçmesiyle düşer. Bu hak her halde vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren iyiniyetli davalılar yönünden on yıl, iyiniyetli olmayan davalılar yönünden ise yirmi yıllık sürenin dolmasıyla ortadan kalkar. Aynı kanunun 559. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca hükümsüzlük hali def'i yoluyla her zaman öne sürülebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 559Kaynağı aç
Kimler vasiyetname düzenleyebilir?
Vasiyet yapabilmek için kişinin ayırt etme gücüne sahip olması ve on beş yaşını doldurmuş bulunması zorunludur.
Vasiyetname temsilci veya vekil aracılığıyla yapılabilir mi?
Vasiyetname kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan bizzat mirasbırakan tarafından yapılmalıdır; temsilci, vekil veya yasal temsilci aracılığıyla vasiyetname düzenlenemez.
El yazılı vasiyetnamenin geçerlilik koşulları nelerdir?
El yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması şarttır.
Saklı payların aşılması durumunda vasiyetname geçersiz olur mu?
Saklı pay kurallarına aykırı tasarruflar kendiliğinden geçersiz sayılmaz ve geçerliliğini sürdürür; saklı payı ihlal edilen mirasçılar tenkis davası açabilir.
Vasiyetnamenin iptali davası hangi sürelerde açılmalıdır?
İptal davası açma hakkı, tasarrufun, sakatlığın ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli taraflara karşı on, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıllık hak düşürücü sürede kullanılır. Geçersizlik iddiası def'i yoluyla her zaman öne sürülebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy