Mirastan Çıkarma Nedir ve Türleri Nelerdir?
Mirastan çıkarma, mirasbırakanın ölüme bağlı bir tasarruf yoluyla saklı paylı bir mirasçısını miras hakkından kısmen veya tamamen mahrum etmesidir. Türk Medeni Kanunu kapsamında mirastan çıkarma kurumu, mirasçının kusurlu eylemlerine dayanan cezai mirastan çıkarma ve borç ödemeden aciz durumdaki altsoyu korumayı amaçlayan koruyucu mirastan çıkarma olmak üzere iki ana türe ayrılır. Kanunda belirlenen yasal şartlar oluştuğunda mirasbırakan, saklı pay kuralının dışına çıkarak mirasçıyı tereke payından yoksun bırakabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 510Kaynağı aç
Cezai Mirastan Çıkarma Sebepleri
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 510. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, saklı paylı mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi cezai çıkarma sebebidir. Mirasbırakan ile mirasçı arasındaki aile bağını temelden zedeleyen bu nitelikteki bir fiil halinde mirasbırakan, yapacağı ölüme bağlı tasarrufla mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir.
Aynı kanun maddesinin ikinci fıkrasına göre, saklı paylı mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi de çıkarma gerekçesi oluşturur. Aile hukuku ilişkisinden kaynaklanan kanuni ödevlerin ve sorumlulukların ağır biçimde aksatılması durumunda mirasbırakan cezai mirasçılıktan çıkarma tasarrufunda bulunabilir.
Tasarrufta Sebep Gösterme Zorunluluğu ve İspat Yükü
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 512. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, mirastan çıkarma tasarrufunun geçerli olabilmesi için mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufunda çıkarma sebebini açıkça belirtmesi zorunludur. Çıkarma sebebi açık biçimde gösterilmeden yapılan ölüme bağlı tasarruflar kanunun aradığı geçerlilik şartını taşımaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 512Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu'nun 512. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, mirastan çıkarılan mirasçının tasarrufa itiraz etmesi halinde, ölüme bağlı tasarrufta belirtilen çıkarma sebebinin varlığını ispatlama yükümlülüğü çıkarmadan yararlanan diğer mirasçılara veya vasiyet alacaklılarına aittir. Mirastan çıkarılan kimsenin suçsuzluğunu ispat etmesi gerekmez; çıkarma gerekçesinin maddi varlığını ortaya koyma yükü lehdarlardadır.
Türk Medeni Kanunu'nun 512. maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda, çıkarma sebebinin varlığı ispat edilemezse veya çıkarma sebebi ölüme bağlı tasarrufta hiç gösterilmemişse, yapılan tasarruf mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Bununla birlikte, mirasbırakanın çıkarma tasarrufunu sebep hakkında açık bir yanılma yüzünden yaptığı tespit edilirse mirastan çıkarma işlemi tamamen geçersiz hale gelir.
Mirastan Çıkarmanın Miras Payına ve Sorumluluğa Etkileri
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 511. maddesinin birinci fıkrasına göre geçerli biçimde mirastan çıkarılan kimse mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Tam mirastan çıkarma işlemi gerçekleştiğinde mirasçının mirasçılık sıfatı sona erer ve buna bağlı hak ve yükümlülükler ortadan kalktığı için mirasçı tereke borçlarından sorumlu tutulamaz; ancak mirasbırakan ile arasındaki soybağı hukuken devam eder.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 511Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu'nun 511. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mirasbırakan aksine bir tasarrufta bulunmadıkça, mirastan çıkarılan kişinin miras payı, kendisi mirasbırakandan önce ölmüş gibi varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası gereğince mirastan çıkarılanın altsoyu, çıkarılan kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını talep edebilir.
Kısmi mirastan çıkarma yapılmışsa, saklı payın çıkarma kapsamı dışında bırakılan bölümünde kişinin mirasçılık sıfatı devam eder. Mirasçılık sıfatını bu kısım için muhafaza eden kimse, terekenin korunmasına yönelik tedbirlerin alınmasını talep edebilir ve aynı zamanda tereke borçlarından sorumlu olmaya devam eder.
Borç Sebebiyle Koruyucu Mirastan Çıkarma ve İptali
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 513. maddesinin birinci fıkrasına göre mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu yalnızca saklı payının en fazla yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Koruyucu çıkarma tasarrufunun geçerli olabilmesi için mirasçının alacaklılarının en geç ölüme bağlı tasarrufun yapıldığı ana kadar aciz vesikası almış olmaları ve mirasbırakanın bu yarı payı çıkarılanın doğmuş ya da doğacak çocuklarına özgülemiş olması zorunludur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 513Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu'nun 513. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, mirasın açıldığı tarihte borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı toplam borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirastan çıkarılanın talebi üzerine çıkarma tasarrufu iptal edilir.
Mirastan Çıkarmaya Karşı Dava Hakları ve Kanuni Süreler
Mirasbırakanın tasarrufunda çıkarma sebebini göstermemesi veya gösterilen sebebin gerçeği yansıtmaması ya da geçersiz olması durumunda saklı paylı mirasçı tenkis davası yoluna başvurarak saklı payını talep edebilir. Bu uyuşmazlıklarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 571. maddesi uyarınca saklı pay ihlalini öğrenen mirasçının tenkis davasını bir yıl içinde açması gerekir. Bu dava hakkı her durumda vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun hükümsüz kılınması önceki tasarrufun yürürlüğe girmesine yol açarsa süreler iptal kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar; ayrıca tenkis talebi def'i olarak süreye bağlı kalmaksızın her zaman ileri sürülebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 571Kaynağı aç
Mirastan çıkarma vasiyetnamede sebep gösterilmeden yapılabilir mi?
Hayır, Türk Medeni Kanunu'nun 512. maddesi uyarınca mirasbırakanın tasarrufunda çıkarma sebebini açıkça göstermesi zorunludur; sebep gösterilmemişse tasarruf kural olarak saklı pay haricinde yerine getirilir.
Mirastan çıkarılan mirasçı tereke borçlarından sorumlu olur mu?
Tam mirastan çıkarmada mirasçılık sıfatı sona erdiği için tereke borçlarından sorumluluk ortadan kalkar; kısmi mirastan çıkarmada ise saklı payın kapsam dışı kalan bölümü oranında mirasçılık sıfatı ve borç sorumluluğu devam eder.
Mirastan çıkarılan mirasçının çocukları miras talep edebilir mi?
Evet, Türk Medeni Kanunu'nun 511. maddesi uyarınca çıkarılan kimsenin miras payı kendisi mirasbırakandan önce ölmüş gibi varsa altsoyuna kalır ve altsoyu bu saklı payı talep edebilir.
Mirastan çıkarmaya itiraz edildiğinde ispat yükü kime aittir?
Türk Medeni Kanunu'nun 512. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü, mirastan çıkarılan kişiye değil, çıkarmadan menfaat sağlayan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına aittir.
Borç sebebiyle mirastan çıkarma hangi hallerde iptal edilir?
Türk Medeni Kanunu'nun 513. maddesi uyarınca miras açıldığı tarihte aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgedeki borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.
Mirastan çıkarmaya karşı tenkis davası hangi sürede açılmalıdır?
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy