Vasiyetname Nasıl Hazırlanır? Şartları ve Türleri

Vasiyetname Nedir ve Hangi Tasarrufları Kapsar?

Vasiyetname, bir kimsenin ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere malvarlığına ve kişisel taleplerine ilişkin iradesini açıkladığı tek taraflı bir hukuki işlemdir. Mirasbırakan vasiyetname yoluyla mirasçı atayabilir, belirli bir malını muayyen bir kişiye bırakabilir, tasarruflarına şart veya koşul koyabilir, mirasçılıktan çıkarma yoluna gidebilir ya da tereke işlemlerini yürütmek üzere bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atayabilir.

Vasiyetnamede yer alan tasarruflardan mirasçı atama ile belirli mal bırakma farklı hukuki sonuçlar doğurur. Mirasçı atanan kimse mirasın tamamına veya belirli bir oranına hak kazanarak tereke borçlarından payı oranında sorumlu olur ve miras ortaklığına dahil edilir. Belirli mal bırakma işleminde ise lehtar mirasçı sıfatını kazanmaz; terekeden ilgili malın veya hakkın ifasını mirasçılardan talep edebilen bir vasiyet alacaklısı statüsünde kalır.

Vasiyetname Düzenleme Ehliyeti ve İrade Sakatlıkları

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 502. maddesi gereğince vasiyet yapabilmek için kişinin ayırt etme gücüne sahip olması ve on beş yaşını doldurmuş bulunması gerekir. Tasarrufun geçerli bir hukuki sonuç doğurabilmesi için mirasbırakanın iradesinin serbest olması esastır. Vasiyetnamenin baskı, tehdit, aldatma veya hile gibi iradeyi sakatlayan hâller altında yapılması tasarrufun iptaline yol açabilir.

Vasiyetname Türleri ve Şekil Şartları

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 531. maddesine göre vasiyet; resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabilir. Miras hukukunda şekil şartları çoğu zaman işlemin ispatı değil geçerliliği ile ilgilidir. Kanunda öngörülen geçerlilik şekillerine uyulmaksızın yapılan tasarruflar niyet ne olursa olsun geçersizlik riski taşır.

Resmî vasiyetname, noter veya yetkili resmî memur huzurunda iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Tanıklık yapan kişiler, mirasbırakanın beyanının kendi serbest iradesiyle yapıldığını ve metnin usulüne uygun tanzim edildiğini teyit eder. Tanıkların fiil ehliyetine ve ayırt etme gücüne sahip, okuryazar ve vasiyet içeriğinden menfaat temin etmeyen kişilerden olması zorunludur.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 536. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; fiil ehliyeti bulunmayan kişiler, kamu hizmetinden mahkemece yasaklananlar, okur yazar vasfı taşımayanlar ile mirasbırakanın eşi, kardeşleri, kan bağı bulunan altsoyu ve üstsoyu ile bu şahısların eşleri resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine tanık veya memur olarak iştirak edemezler. Aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamında, resmî vasiyetnameyi düzenleyen memura, tanıklık yapanlara ve bunların eşleri, kardeşleri, altsoy ve üstsoylarına ilgili vasiyetname aracılığıyla herhangi bir kazandırmada bulunulması mümkün değildir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 538. maddesinin birinci fıkrası gereğince el yazılı vasiyetnamenin geçerli olması için yapıldığı yıl, ay ve günün gösterilmesi, başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olması ve mirasbırakan tarafından imzalanmış bulunması zorunludur. Metnin bilgisayar çıktısı veya daktilo ile hazırlanması geçersizlik sebebi oluşturur. Metindeki tarih kaydı, mirasbırakanın tanzim anında ehliyete sahip bulunup bulunmadığının ve birden fazla vasiyetname olması hâlinde hangisinin son iradeyi oluşturduğunun tespiti bakımından belirleyicidir. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca el yazılı vasiyetname saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura tevdi edilebilir.

Sözlü vasiyetname, olağanüstü koşullar nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyet düzenlenmesinin fiilen imkânsız olduğu durumlar için tanınmış istisnai bir yoldur. Yakın ölüm tehlikesi, savaş, deprem veya ulaşımın kesilmesi gibi olağanüstü hâllerde mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır; tanıklar bu beyanı yazıya geçirip imzalayarak ya da gecikmeksizin mahkemeye bildirerek süreci yürütür. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 541. maddesi gereğince mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma imkânı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçmesiyle sözlü vasiyet kendiliğinden hükümden düşer.

Vasiyetnamenin Değiştirilmesi ve Geri Alınması

Vasiyetname mirasbırakanın son iradesini oluşturduğundan değiştirilebilir veya geri alınabilir. Bu süreç yeni tarihli bir vasiyetname tanzim edilerek, önceki metinle çelişen yeni hükümler konularak veya el yazılı vasiyet belgesi fiziken yok edilerek gerçekleştirilebilir. Mirasbırakan ayrıca vasiyetin yerine getirilmesi, terekenin korunması, idaresi, terekedeki borçların ödenmesi ve mirasçılar arasındaki koordinasyonun temin edilmesi amacıyla bir vasiyeti yerine getirme görevlisi tayin edebilir.

Saklı Payın Korunması ve Tenkis Davası

Mirasbırakanın tasarrufları saklı pay sınırlarını aştığında vasiyetnamenin bütünü geçersiz hâle gelmez; açılacak tenkis davasıyla yalnızca mahfuz hisseyi ihlal eden miktar indirime tabi tutulur. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 571. maddesine göre mirasçılar, saklı paylarının ihlal edildiği bilgisini edindikleri andan itibaren bir yıl ve vasiyetnamelerde her durumda açılma tarihinden itibaren on yıllık hak düşürücü süre içerisinde tenkis davası açmalıdır. İptal edilen bir ölüme bağlı tasarruf sayesinde önceki tasarrufun yürürlüğü yeniden sağlanmışsa, tenkise ilişkin kanuni süreler iptal hükmünün kesinleştiği tarihte işlemeye başlar. Tenkis def'i ise süre kısıtlamasına bakılmaksızın her zaman öne sürülebilir.

Vasiyetnamenin İptali Davası Sebepleri ve Süreleri

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesi gereğince ölüme bağlı bir tasarrufun iptali; mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığı bir sırada yapılması, tasarrufun yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması, tasarrufun içeriğinin, bağlandığı koşulların veya yüklemelerin hukuka veya ahlâka aykırı olması ya da kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılması hâllerinde talep edilebilir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesine göre ölüme bağlı tasarrufların iptali için dava açma süresi; davacı tarafın tasarrufu, iptale esas sebebi ve kendi hak sahipliğini öğrendiği günden başlayarak bir yıldır. Bu hak ayrıca vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren, iyi niyetli davalılara yöneltildiğinde on yıl, iyi niyetli bulunmayan davalılara karşı ise yirmi yılın dolmasıyla düşer. Vasiyetnamenin hükümsüzlüğüne ilişkin iddialar ise savunma vasıtası olarak def'i yoluyla herhangi bir süreye tabi tutulmaksızın her zaman ileri sürülebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy