Vasilik; temyiz kabiliyeti bulunmayan kişilere, çocuklara, kısıtlılara ve ergin olmayanlara karar verme ve hukuki işlem yapma yetkisi sağlayan yasal temsilcinin atanması kurumudur. Bu kapsamda görevlendirilen yasal temsilciye vasi denir ve vasi, vesayet altındaki kişinin hak ve menfaatlerini korumak üzere hukuki alanda işlem yürütür.
Vasi Atanmasını Gerektiren Haller ve Vasilik Türleri
Vasilik atanma nedenine göre kısıtlılık vasilikleri ve çocuk vasilikleri olarak ikiye ayrılır. Çocuk vasilikleri ergin olmayan çocukların hak ve çıkarlarını korumak için tesis edilir ve çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Kısıtlılık vasilikleri ise akıl hastalığı, düşkünlük veya kötü yönetim gibi nedenlerle haklarını kullanamayan kişiler için kurulur ve kısıtlılığın nedeni ortadan kalkana kadar sürebilir.
Vasilik davası; 18 yaşından küçük olup velayet altında bulunmama, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığını kötü yönetme ile bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet durumlarında açılabilir. Ayrıca yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık hallerinde kısıtlanacak kişinin kendi talebi üzerine de süreç başlatılabilir.
Vasi Olarak Atanacak Kişide Aranan Nitelikler ve Öncelik Sırası
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 413. maddesi uyarınca vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan ergin bir kimseyi vasi olarak atar. Gereken hallerde vesayet görevi birlikte veya vesayet makamınca belirlenen yetkiler çerçevesinde ayrı ayrı yerine getirilmek üzere birden çok vasiye verilebilir; ancak ilgililerin rızası bulunmadıkça birden çok kişi vesayeti birlikte yürütmekle görevlendirilemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 413Kaynağı aç
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 414. maddesi gereğince haklı sebepler engel olmadıkça vesayet makamı, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla öncelikle vesayet altına alınacak kişinin eşini veya yakın hısımlarından birini bu göreve atar; bu belirlemede yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler dikkate alınır. Kanun'un 415. maddesinde ise haklı bir engel bulunmadığı takdirde vasiliğe vesayet altına alınacak kişinin veya ana babasının gösterdiği kimsenin atanacağı hükme bağlanmıştır. Vasi tayininde adayın yerleşim yerinin yakınlığı, güven ilişkisi, empati yeteneği, menfaat çatışmasının bulunmaması ve kanuni engellerin yer almaması gibi kriterler de gözetilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 414Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 415Kaynağı aç
Vasilik Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Vesayet davalarında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki mahkemedir. Birden çok vasi adayının farklı yerlerde dava açmak istemesi durumunda da yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir.
Birden fazla tarafın vasilik talebinde bulunduğu çekişmeli durumlarda mahkeme tüm adayları değerlendirerek en uygun adayı vasi olarak atar. Vesayet altındaki kişi, vesayet makamının izni olmadıkça yerleşim yerini değiştiremez. Yerleşim yeri değiştiğinde yetki yeni vesayet dairelerine geçer ve kısıtlama kararı yeni yerleşim yerinde ilan olunur.
Vasilik Başvurusu ve Sunulacak Belgeler
Vasilik başvurusu sırasında başvuru dilekçesi, nüfus cüzdanı fotokopisi, kısıtlı veya çocuk için gerekli sağlık raporu, vasi olmak isteyen kişinin ikametgâh belgesi ve bulunması halinde vasi adayının geçmişteki vasilik belgeleri mahkemeye sunulur.
Vasinin Görev Süresi, Yetkileri ve Sorumluluğu
Vasi; küçüğün veya kısıtlının malvarlığını yönetme ve denetleme, eğitim, sağlık, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını karşılama, yerleşim yerini belirleme ve değiştirme, onun adına dava açma, davalara müdahale etme ve hukuki işlemleri yürütme yetkilerine sahiptir. Vasi, vesayet altındaki kişinin menfaatlerini gözetmek ve vesayet makamına düzenli bilgi ve rapor sunmakla yükümlüdür. Görevini kötüye kullanan veya ihmalkârlıkla yerine getiren vasi mahkemece görevden alınabilir ve vesayet altındaki kişiye verdiği zararlar sebebiyle tazminatla sorumlu tutulabilir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 456. maddesi uyarınca vasi kural olarak iki yıl için atanır ve vesayet makamı bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir. Dört yıl dolunca vasi, vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir. Kanunda bir kimsenin en fazla kaç kişiye vasi olabileceğine dair kesin bir sınır bulunmamakla birlikte, 417. madde uyarınca üzerinde vasilik görevi olanlar, dörtten çok çocuğun velisi bulunanlar, altmış yaşını dolduranlar, bedensel engeli veya sürekli hastalığı sebebiyle bu görevi güçlükle yapabilecek olanlar ile Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve hâkimlik/savcılık meslek mensupları vasiliği kabul etmeyebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 456Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 417Kaynağı aç
Vasi Atama Kararına İtiraz, Kaçınma ve Değişiklik Usulü
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 422. maddesi gereğince, vasiliğe atanan kişi bu durumun kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir. Başta kısıtlının kendisi olmak üzere kararla ilgisi ve menfaati bulunan herkes de vasinin atandığını öğrendiği günden başlayarak on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu ileri sürerek itiraz edebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 422Kaynağı aç
Vesayet makamı ileri sürülen kaçınma gerekçesini veya itirazı haklı bulursa başka bir kimseyi vasi olarak belirler; talebi yerinde görmezse kendi kanaatini de ekleyerek nihai karar verilmek üzere durumu denetim makamına aktarır. Vasinin ölümü, kısıtlanması, görevden feragat etmesi veya görevini kötüye kullanması hallerinde mahkemeden vasi değişikliği; kısıtlılığın kalkması veya küçüğün ergin olması halinde ise mahkemeden vasiliğin iptali istenir.
Kimler öncelikle vasi olarak atanır?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 414. maddesi uyarınca, haklı bir engel bulunmadıkça kısıtlanacak kişinin öncelikle eşi veya yakın hısımlarından biri vasilik koşullarını taşımaları kaydıyla atanır.
Vasi atama kararına karşı itiraz süresi ne kadardır?
Kısıtlanan kişi ve menfaati bulunan tüm ilgililer, vasinin atandığını öğrendikleri günden itibaren on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle itiraz edebilir.
Vasinin görev süresi ne kadardır?
Vasi kural olarak iki yıl için atanır ve bu süre ikişer yıllık dönemler halinde uzatılabilir; dört yıl dolduğunda vasi görevden kaçınma hakkını kullanabilir.
Vasi değişikliği hangi hallerde mahkemeden istenir?
Vasinin ölümü, kısıtlanması, görevinden feragat etmesi, görevini kötüye kullanması veya ihmalkârlık göstermesi durumlarında mahkemeden yeni bir vasinin atanması talep edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy