Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Erlerin Kamuya Geçiş Şartları

Yürürlükteki Mevzuata Göre Sözleşmeli Erlerin Kamuda İstihdamı

Sözleşmeli erbaş ve erlerin sivil kamu kurumlarına geçişi, yürürlükte bulunan 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'nun Ek 1. maddesinde düzenlenmiştir. En az yedi hizmet yılını fiilen doldurarak görevden ayrılan ve görev süresi boyunca sıralı amirlerince olumlu nitelik belgesi tanzim edilen personel, tabi oldukları mevzuattaki diğer nitelikleri taşımaları kaydıyla kamu idarelerindeki boş kadro ve pozisyonlara atanabilmektedir. Seferberlik, savaş veya terörle mücadele gibi zorunlu hallerin mevcudiyeti halinde ise ilgisine göre kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ya da Sahil Güvenlik Komutanlığı bu yedi yıllık asgari hizmet süresini uzatma yetkisine sahiptir.

Atama talebinde bulunan sözleşmeli erbaş ve erlerin bilgileri, hizmet süresi en fazla olandan başlanarak İçişleri Bakanlığı veya Millî Savunma Bakanlığı tarafından yılda bir kez şubat ayının son gününe kadar Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. İlgili personelin bildirilmiş bulunması atanma için tek başına hak teşkil etmez. Bu kapsamda personel istihdam etmek isteyen kamu kurum ve kuruluşları, atama yapmak istedikleri boş kadro ve pozisyon sayısının iki katı kadar adayı her yıl 15 Mart tarihine kadar Devlet Personel Başkanlığından talep eder. Devlet Personel Başkanlığı, hizmet süresi en fazla olandan başlayarak hazırladığı aday listelerini 1 Mayıs tarihine kadar kurumlara gönderir. Kurumlarca bir ay içinde yapılacak mülakatta başarılı bulunarak ataması yapılan personelin bilgileri ise bir ay içinde ilgili kamu idaresi tarafından Devlet Personel Başkanlığına iletilir.

Kamu kurumunda göreve başlayan personel, başladığı tarihten itibaren atanmış olduğu unvanın tüm mali ve özlük haklarına hak kazanır. Askeri statüde sözleşmeli erbaş ve er olarak tamamlanan hizmet süreleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda öğrenim durumlarına göre belirlenen azami dereceler aşılmamak üzere derece ve kademe ilerlemesine yansıtılır. Bu intibak işleminde personelin askeri hizmetindeki her bir yılı için bir kademe ilerlemesi ve her üç yılı için bir derece yükselmesi verilerek kazanılmış hak aylığı, derece, kademe ve emekli ikramiyesine esas hizmet süresi tespit edilir. Ancak atama onayı verilmesine rağmen göreve başlamayanlar ile göreve başlayıp herhangi bir sebeple görevinden ayrılan kişilerin bu özel usulle kamu kurumlarında yeniden istihdam edilmeleri mümkün değildir.

Kanun Teklifi ile Öngörülen Zorunlu Kontenjan ve Yerleştirme Esasları

Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonlarında görüşülen kanun teklifinde, 6191 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesi kapsamındaki istihdam usulüne ilişkin yeni kurallar önerilmektedir. Teklif metnine göre yedi hizmet yılını dolduran sözleşmeli erbaş ve erler için kamu kurum ve kuruluşlarının koruma ve güvenlik görevlisi, çarşı ve mahalle bekçisi, infaz ve koruma memuru, orman muhafaza personeli, zabıta memuru, itfaiye eri, idari gözetim görevlisi, şoför ve destek personeli unvanlarındaki yıllık kadro alımlarında toplam kontenjanın yüzde onunun ayrılması zorunlu hale getirilmektedir.

Kanun teklifi yerleştirme prosedüründe de köklü değişiklikler öngörmektedir. Teklife göre yerleştirmelerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından ilgili yılın 1 Mart tarihine kadar kura yöntemiyle yapılması ve belirlenen kontenjanın dört katı kadar adayın sözlü sınava çağrılması kurala bağlanmaktadır. Bu atama sürecine dâhil olabilmek için başvuru tarihi itibarıyla kırk bir yaşını doldurmamış olma şartı getirilmektedir. Ayrıca askeri görevde geçirilen sürelerin kamu kadrolarında her yıl için bir kademe ve her üç yıl için bir derece sayılarak intibak ettirileceği yönündeki kural teklif metninde de yer almaktadır.

Yürürlükteki Uzman Erbaş Alım Koşulları ve Askerlik Muafiyeti İstisnası

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi doğrultusunda, uzman erbaşlığa başvuruda bulunacak erbaş ve erler için belirli kriterler öngörülmüştür. Muvazzaflık hizmetini ifa etmekte olan askerler ile terhisinin üzerinden beş yıldan fazla süre geçmemiş bulunan adayların, başvuru yapılan takvim yılının ocak ayının ilk günü itibarıyla yirmi yedi yaşını bitirmemiş olmaları yasal zorunluluktur.

Sözleşmeli erbaş ve erlerin uzman erbaş kadrolarına geçişine ilişkin şartlar ise 3269 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ayrı bir kurala bağlanmıştır. Sözleşmeli erbaş ve er olarak en az üç yıl fiili görev yapan personelin müteakip sözleşme süreleri içerisinde bulunmaları ve müracaat yılının ocak ayının ilk günü itibarıyla yirmi dokuz yaşını bitirmemiş olmaları aranmaktadır. Ayrıca adayın sıralı üç disiplin amirinden uzman erbaş olabileceğine dair olumlu kararlı nitelik belgesi alması zorunludur.

Uzman erbaşlığa alım usulüne yönelik kanun teklifinin 9. maddesi ile 3269 sayılı Kanun'un 4. maddesine yeni bir istisna eklenmesi planlanmaktadır. Düzenleme uyarınca 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 42. maddesi kapsamında askerlikten muaf tutulan şehit ve gazi yakınlarının, yürürlükteki muvazzaflık ve fiili askerlik hizmeti koşulundan istisna tutularak uzman erbaşlığa başvurabilmelerinin yasal zemini hazırlanmaktadır.

TSK Personel Statüsü ve İdari Yargı Kararlarının Uygulanması

Kanun teklifinin 5. maddesiyle 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 50. maddesinde değişiklik öngörülmektedir. Buna göre Türk Silahlı Kuvvetlerinden her ne sebeple olursa olsun ayrılmış bulunan subayların muvazzaf subay statüsünde yeniden göreve alınamayacağı kuralı getirilmektedir. Ancak 7179 sayılı Askeralma Kanunu kapsamında askerlik yükümlülüğünü yerine getiren subaylar bu kısıtlamadan muaf tutulmaktadır.

Askeri sağlık personeline ilişkin olarak 1219 sayılı Kanun'un 45. maddesinde yer alan ve yükümlülük süresini tamamlamadan ayrılan diş hekimi subaylara meslek icra yasağı getiren kural Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. İptal hükmünün ardından hazırlanan kanun teklifinde, tabip ve diş hekimi subayların mecburi hizmetten ayrılmaları halinde uygulanacak meslek yasağı süresi belirli bir formüle bağlanmaktadır. Teklife göre meslek yasağı süresi, öğrenim süresinin yükümlülük süresine bölünmesi ve çıkan sonucun kalan yükümlülük süresiyle çarpılması suretiyle gün bazında hesaplanacaktır.

Yürürlükteki 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin 1. fıkrası gereğince idare, Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır. Kararın icaplarına göre işlem tesis etme veya eylemde bulunma süresi kararın tebliğinden itibaren otuz günü geçemez. Buna karşılık kanun teklifinin 7. maddesiyle, askeri, kolluk ve istihbarat personelinin terör örgütü iltisakı gerekçesiyle tesis edilen idari işlemlere karşı açtıkları davalarda verilen göreve iade kararlarının derhal icra edilmeyerek nihai yargı kararının kesinleşmesine kadar ertelenmesi tasarlanmaktadır.

Askeri taşınmazların hukuki niteliğine ilişkin olarak 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'nun 100. maddesi uyarınca ordu evleri, askeri gazinolar ve kışla gazinoları askeri bina ve askeri mahal vasfını taşımaktadır. Kanun teklifinin 4. maddesiyle bu kapsam genişletilerek vardiya yatakhaneleri, gazi uyum evleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezlerinin de 211 sayılı Kanun anlamında askeri mahal sayılması hedeflenmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy