TSK Sicil İptal Davası ve Emsal Yargı Kararları

TSK Sicil İptal Davasının Niteliği ve Hukuki Dayanakları

Sicil iptal davası; askeri personelin görev performansını gösteren ve terfi, tayin, ödül gibi konularda etkili olan sicil notlarının hukuka aykırı biçimde düşük takdir edilmesi halinde açılan bir idari iptal davasıdır. Askeri personele yönelik sicil alma işlemleri idari işlem niteliğinde olduğundan, bu uyuşmazlıklarda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun iptal davasına ve dava dilekçesine ilişkin genel kuralları geçerlilik taşır.

Askeri teşkilat yapısı içerisinde görev yapan subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaş statüsündeki personelin her biri bakımından ayrı sicil yönetmelikleri öngörülmüştür. Bu statü farklılıkları gereğince personelin tabi olduğu özel yönetmelik hükümleri ile MKL 52-1 TSK Sicil Belgesi Düzenleme Kılavuzu düzenlemeleri değerlendirmede dikkate alınır.

Sicil Değerlendirmesinde İspat Yükü ve Objektiflik Kriterleri

Sicil iptal davalarında ispat yükümlülüğü davalı idareye aittir. Sicil üstlerinin astları hakkında tesis ettikleri değerlendirmelerin sübjektif unsurlardan arındırılmış; adil, tarafsız, objektif ve vicdani kanaate dayalı olması zorunludur. İdare, personelin sicil notunu belirlerken ve sicil belgesindeki kanaat hanelerini işaretlerken takdir hakkını haklı kılacak somut gerekçeleri sunmakla yükümlüdür.

Sicil safahatında yer alan önceki dönem notlarına kıyasla personelin sicilinde ani ve bariz bir düşüşün yaşanması veya sicil belgesinde olumsuz kanaatlerin işaretlenmesi halinde, bu farklılığı meşru kılacak somut bilgi ve belgelerin bulunması şarttır. Personelin görevinde başarısız olduğunu ya da askerlik hizmetiyle bağdaşmayan tutum ve davranışlar sergilediğini ortaya koyan somut bir tespit olmaksızın, hatta görev performansı amirlerince takdir edilmişken tesis edilen olumsuz sicil işlemleri objektiflikten uzak sayılarak iptal edilir.

Sicil notunda geçmiş yıllara göre bariz bir düşüş meydana gelmiş olsa dahi, personelin sorumluluğundaki birliğin denetlemelerde zayıf bulunması ya da hizmetteki aksaklıklar sebebiyle amirlerince yazılı olarak uyarılması gibi somut bilgi ve belgelerin varlığı halinde, sicil üstlerinin takdir yetkisini hukuka aykırı kullandığından söz edilemez.

Görev Süresi Koşulu ve Yetki Unsuruna İlişkin Esaslar

Sicil işlemlerinin geçerliliği, sicil üstlerinin yetki sınırlarını tayin eden kanuni şartların gerçekleşmesine bağlıdır. Astsubay Sicil Yönetmeliği'nin 14'üncü maddesi uyarınca, sicil amirlerinin personel hakkında sicil düzenleyebilmesi için söz konusu personelle asgari üç ay fiilen birlikte çalışmış olması yasal bir zorunluluktur. Birlikte çalışma süresi asgari üç ayı doldurmadan düzenlenen sicil işlemleri yetki unsuru bakımından hukuka aykırı hale gelir.

Yargılama Usulü ve Yetkili Mahkemenin Tespiti

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/C maddesinin 1. fıkrası gereğince; Millî Savunma Bakanlığı kadrolarında çalışan kamu personeli ile Askeralma Kanunu kapsamındaki yedek subay, yedek astsubay, erbaş ve erlerin askerî hizmete ilişkin uyuşmazlıklarında genel yetki kurallarından ayrılan özel bir düzenleme getirilmiştir. Bu kural uyarınca söz konusu uyuşmazlıkların çözümünde, ilgilinin görev yaptığı yerin idari yargı yetki alanı bakımından bağlı bulunduğu bölge idare mahkemesinin görev merkezindeki idare mahkemesi yetkilidir.

Danıştay 2. Dairesinin 2023/714 Esas ve 2023/968 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere; askerî personelin geçmiş yıllara ait sicil notlarının iptali istemiyle ikame ettiği davalarda yetkili mahkeme, 2577 sayılı Kanun'un 20/C maddesinin 1. fıkrası uyarınca personelin davanın açıldığı tarihte görev yaptığı yerin yargı çevresinde kaldığı bölge idare mahkemesinin kurulu bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

İdari yargılama usulünde yargılama kural olarak evrak ve dava dosyası üzerinden duruşmasız şekilde yürütülür. Sicil iptali talebiyle dava açan personelin duruşma yapılmasını istemesi durumunda, bu talebini dava dilekçesinde ayrıca ve açıkça ileri sürmesi gerekir.

Sicil Notunun Kademe İlerlemesi, Terfi ve Fesih İşlemlerine Etkisi

Sicil notları personelin mesleki geleceğini şekillendirdiğinden, hukuka aykırı sicil işlemlerinin yargı yerlerince iptali, bu notlara dayanılarak tesis edilen diğer idari işlemleri de hukuki dayanaktan yoksun kılar. Hukuka aykırılığı saptanan sicil notları esas alınarak uygulanan kademe ilerlemesi yaptırılmaması veya rütbe terfiinin önlenmesi gibi bağlı idari işlemler de dayanaksız kalarak iptale tabi hale gelir.

Danıştay 12. Dairesinin 2021/2183 Esas ve 2021/3438 Karar sayılı ilamında değerlendirilen somut olayda; uzman erbaş hakkında sicil amirlerince takdir edilen düşük not ortalaması sebebiyle kademe ilerlemesi yapamadığı gerekçesiyle sözleşmesi feshedilmiştir. Feshe dayanak yapılan sicil değerlendirme notuna karşı açılan davada yürütmenin durdurulmasına karar verilmesi üzerine, sözleşme feshi işleminin hukuki dayanağı ortadan kalkmış, işlem iptal edilerek personelin yoksun kaldığı parasal hakların ödenmesine hükmedilmiştir.

İdarenin işlem tesis ederken personelin disiplinsizlik sergilediğini veya görev gereklerine aykırı davrandığını ileri sürdüğü durumlarda, iddia konusu eylemlerin tarihi, sayısı ve içeriği soyut bırakılamaz. İsnatların her türlü şüpheden uzak, somut, kesin ve vicdani kanaat oluşturacak delillerle kanıtlanması hukuka uygunluk denetiminin zorunlu bir gereğidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy