Uzman Erbaş Sözleşmesinin Feshi ve Yenilenmesi

Uzman erbaş göreve, iki yıldan az ve beş yıldan fazla olmayan bir sözleşmeyle başlar. Müteakip sözleşme, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun 5. maddesinde sayılan şartları taşıyanlar için bir yıldan az ve beş yıldan fazla olmamak üzere, 5434 sayılı Kanunun 40. maddesindeki yaş haddine kadar uzatılabilir. Hüküm, sözleşmenin kendiliğinden yenileneceğini değil, uzatılabileceğini düzenler.

3269 sayılı UZMAN ERBAŞ KANUNU m. 5Kaynağı aç

Madde
5 – (Değişik: 27/7/1993-KHK-489/3 md.; Değiştirilerek kabul: 10/2/2004-5085/3 md.)
Uzman erbaşlar; iki yıldan
az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla sözleşme yaparak göreve başlar ve Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilirler. (Değişik ikinci cümle: 19/6/2010-6000/26
md.) Bunlardan;[2][3][4]
a) İstihdam edildikleri kadronun
görev özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili sağlık nitelikleri uygun
olanların,
b) 12/4/1991
tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında malul olanlardan istekleri,
bilgi ve tecrübelerinin sınıfı için faydalı olması ve fiziki noksanlıklarını kapatabilmesi
şartıyla mensup olduğu kuvvet komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil
Güvenlik Komutanlığınca uygun görülenlerden, istihdam edilecekleri kadronun sağlık
niteliklerini taşıyanların,
müteakip
sözleşmeleri, bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla azami 8/6/1949 tarihli
ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 40 ıncı maddesinde düzenlenen
yaş haddine kadar uzatılabilir. (Ek cümleler: 19/6/2010-6000/26 md.) (Değişik
üçüncü cümle:18/2/2021-7281/27 md.) Uzman erbaşlar yaş haddini doldurdukları
yılın ağustos ayı içinde emekliye sevk edilirler. (Mülga cümleler:18/2/2021-7281/27
md.)
(Değişik ikinci fıkra:18/2/2021-7281/27
md.) Uzman erbaşlar,
seferin gereği olarak lüzum görüldüğü takdirde; 5434 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinin
(e) fıkrasında düzenlenen yaş sınırına kadar sağlık durumlarının elverişli olması
halinde en gençlerinden başlanarak orduya alınabilirler.
(Ek fıkra: 13/7/2013-6496/34 md.) Terörle
mücadele sırasında veya bu görevlerinden dolayı alıkonulan ya da kaybolanların sözleşme
süreleri, akıbeti açıklığa kavuşturulana kadar kuvvet komutanları, Jandarma Genel
Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının göstereceği lüzum üzerine, durumun devamı
müddetince, ilgisine göre Milli Savunma veya İçişleri Bakanlıklarının onayı ile
5434 sayılı Kanunda belirtilen yaş haddini geçmemek üzere talebe bakılmaksızın uzatılabilir.[5][6]
(Ek fıkra:18/2/2021-7281/27
md.) Olağanüstü
hal veya terörle mücadeleden kaynaklanan zorunlu hâllerde ihtiyaç duyulanların sözleşme
süreleri, talebe bakılmaksızın, ilgisine göre Kuvvet Komutanı, Jandarma Genel Komutanı,
Sahil Güvenlik Komutanının onayını müteakip 5434 sayılı Kanunda belirtilen yaş hadlerine
kadar birer yıl süreyle uzatılabilir.
(Ek fıkra: 29/1/2016-6663/14 md.) Uzman erbaşların 14/7/1965
tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 92 nci maddesi hükmünden yararlanabilmeleri
için en az yedi hizmet yılını tamamlamış olmaları gerekir.
Hizmet şartları ve yedeklik
dönemi

Başlangıç sözleşmesi ve sonraki uzatma

3269 sayılı Kanunun 5. maddesine göre uzman erbaşlar sözleşme yaparak göreve başlar ve Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilir. Göreve başlama sözleşmesinin alt sınırı iki yıl, üst sınırı beş yıldır.

Müteakip sözleşmede iki grup düzenlenmiştir. Birinci grup, istihdam edildikleri kadronun görev özelliklerine göre sınıf ve branşlarıyla ilgili sağlık nitelikleri uygun olanlardır. İkinci grup, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında malul olanlardan isteği bulunan, bilgi ve tecrübesi sınıfı için faydalı olan, fiziki noksanlığını kapatabilen, mensubu olduğu kuvvet komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığınca uygun görülen ve istihdam edileceği kadronun sağlık niteliklerini taşıyan kişilerdir. Bu kişilerin müteakip sözleşmeleri bir yıldan az ve beş yıldan fazla olmamak şartıyla, 5434 sayılı Kanunun 40. maddesindeki yaş haddine kadar uzatılabilir.

Uzman erbaşlar, yaş haddini doldurdukları yılın ağustos ayı içinde emekliye sevk edilir. Seferin gereği lüzum görülürse, 5434 sayılı Kanunun 40. maddesinin (e) fıkrasındaki yaş sınırına kadar sağlık durumları elverişli olmak şartıyla en gençlerinden başlanarak orduya alınabilir.

Terörle mücadele sırasında veya bu görev nedeniyle alıkonulan ya da kaybolanların sözleşme süreleri, akıbetleri açıklığa kavuşana kadar uzatılabilir. Bunun için kuvvet komutanı, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının göstereceği lüzum, durumun devamı ve ilgisine göre Milli Savunma veya İçişleri Bakanlığının onayı gerekir. Uzatma, 5434 sayılı Kanundaki yaş haddini geçmemek üzere ve talebe bakılmaksızın yapılabilir.

Olağanüstü hal veya terörle mücadeleden kaynaklanan zorunlu hallerde ihtiyaç duyulanların sözleşme süreleri de talebe bakılmaksızın uzatılabilir. İşlem, ilgisine göre kuvvet komutanı, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının onayından sonra ve 5434 sayılı Kanundaki yaş hadlerine kadar birer yıl süreyle kurulabilir.

Uzman erbaşların 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 92. maddesinden yararlanabilmesi için en az yedi hizmet yılını tamamlamış olmaları gerekir.

Sağlık nedeniyle ilişik kesme ve istisnaları

3269 sayılı Kanunun 10. maddesine göre hava değişimi ve istirahat sürelerinin toplamı, tedavi süresi hariç, istirahat ve hava değişiminin başladığı tarihten geriye doğru son bir yıl içinde üç ayı geçemez. Hesaba en son alınan hava değişimi ve istirahat süresi de dahil edilir. Bu süre üç ayı geçenlerin Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir.

3269 sayılı UZMAN ERBAŞ KANUNU m. 10Kaynağı aç

Madde 10 – (Değişik: 27/7/1993-KHK-489/4
md.; Değiştirilerek kabul: 10/2/2004-5085/6 md.)
(Değişik birinci fıkra:
11/6/2008-5768/4 md.) Uzman erbaşlar ve bunların bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin tüm sağlık
işlemleri hakkında, 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri İç Hizmet
Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak, uzman erbaşların hava değişimi ve istirahat süresinin
toplamı, tedavi süresi hariç olmak üzere istirahat ve hava değişiminin başladığı
tarihten geriye doğru son bir yıl içerisinde üç ayı geçemez. Sürenin hesaplanmasına
en son alınan hava değişimi ve istirahat süresi dahil edilir. Hava değişimi ve istirahat
süresi üç ayı geçenlerin Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlardan
barışta ve savaşta görev esnasında veya görev dışında görevlerinden dolayı bir saldırıya
veya kazaya uğrayan veya bir meslek hastalığına yakalananların, iyileşinceye kadar
ilişikleri kesilmez, izinli sayılırlar. (Ek cümle: 31/1/2013-6413/45 md.) Ayrıca,
kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği ile ruh ve sinir hastalıkları gibi
uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananlar, sağlık kurulları
raporlarında gösterilecek lüzum üzerine, toplam olarak ve fiilen üç yılı geçmemek
şartıyla tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabilir ve bunların da
ilişikleri kesilmez. 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilenler
hariç olmak üzere, sıhhi arızası devam edenler ve kendisinden istifade edilemeyeceği
anlaşılanlar hakkında 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli
Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.[8]
Uzman erbaş emeklileri ile
harp malûllüğü, vazife malûllüğü veya adî malûllük aylığı bağlanarak Türk Silâhlı
Kuvvetlerinden ayrılan uzman erbaşlar, bunların bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri
ile harp ve vazife malûllüğünü gerektiren nedenlerden dolayı vefat edenlerin maaşa
müstahak dul ve yetimleri, 211 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun
66 ncı maddesinin (a) ve (b) fıkraları ile 67 nci ve 70 inci maddeleri hükümlerinden
aynen istifade ederler.
Uzman erbaşlardan;
a) Kendi kusurları olmaksızın
idare tarafından sözleşmeleri yenilenmeyenler ile sözleşme süresi içinde vefat,
bir yıl içerisinde Kanunda belirtilen süreden daha fazla hava değişimi süresini
geçirme, bulunduğu kadronun kaldırılması, istihdam edildiği kadronun sağlık niteliğini
kaybetme nedenleriyle sözleşmeleri sona erenler ve bunların bakmakla yükümlü oldukları
aile fertlerinin, Türk Silâhlı Kuvvetlerinde uzman erbaş olarak hizmet edilen süre
kadar ve on yılı geçmemek üzere,
b) Sözleşme süresi sonunda
kendi istekleriyle sözleşmeleri yenilenmeyenler ile istihdam edildiği kuvvetinin
değiştirilmesi yahut sınıfının kaldırılması sebebiyle kendi istekleri üzerine sözleşmesi
feshedilenler ve bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin ise Türk Silâhlı
Kuvvetlerinde uzman erbaş olarak hizmet edilen sürenin yarısı kadar ve beş yılı
geçmemek üzere,
(Değişik son paragraf:
11/6/2008-5768/4 md.) Muayene ve tedavi hizmetleri (…)[9]
garnizon komutanlıklarından sevk alınmak şartıyla kamu sağlık kuruluşlarında ücretsiz
olarak verilmeye devam edilir. Bunların sağlık giderleri Millî Savunma Bakanlığı
veya İçişleri Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Ancak, kamu kurum ve kuruluşlarının
ve sosyal güvenlik kurumlarının sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı doğanlar,
bu hakları mevcut olduğu sürece bu maddeye göre sağlanan sağlık hizmetlerinden (…)9 yararlanamazlar.
(Ek
fıkra: 11/6/2008-5768/4 md.) Görevde iken işledikleri ve 12 nci maddenin
dördüncü fıkrasının (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen hususlar nedeniyle
haklarında dava açılan ancak, yargılama sırasında sözleşme süresinin bitmesi nedeniyle
kendi istekleri ile ayrılan uzman erbaşlardan, yargılama sonucunda anılan bentlerde
belirtilen şekillerde mahkûm olanlar ile bunların bakmakla yükümlü oldukları aile
fertlerinin, karar kesinleşme tarihinden itibaren (…)9 kamu sağlık kuruluşlarından ücretsiz yararlanmalarına
son verilir.
(Değişik fıkra: 11/6/2008-5768/4
md.) Sözleşmeleri sağlık
nedeniyle sona erenlerden; sözleşmelerinin sona ermesine neden olan sıhhî arızalarının
tedavisine devam edilenlere, sözleşme sona erme tarihinden başlamak şartıyla on
iki ayı geçmemek üzere tedavi süresince, görevdeki emsallerinin almış oldukları
net maaşların (27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci
maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 14/7/1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna
göre ödenen tazminat ve yabancı dil tazminatı hariç) 2/3'ü her ay sağlık yardımı
olarak kurumlarınca ödenir. Bu ödemeden hiçbir kesinti yapılmaz. Ödemeye ilişkin
usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. Ancak, sözleşme sona erme tarihinden itibaren
on iki ay içerisinde sözleşmenin sona ermesine neden olan sıhhî arızasından dolayı,
5434 sayılı Kanuna göre malûllük aylığına hak kazananlara, hak kazandıkları tarihten
itibaren söz konusu yardım kesilir.
İzin

Barışta ve savaşta, görev sırasında veya görev dışında görevlerinden dolayı saldırıya ya da kazaya uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan uzman erbaşların ilişikleri iyileşinceye kadar kesilmez. Bunlar izinli sayılır.

Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği ile ruh ve sinir hastalıkları gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalığa yakalananlar, sağlık kurulu raporunda gösterilecek lüzum üzerine tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabilir. Süre toplam olarak ve fiilen üç yılı geçemez. Bu şartlarda bunların ilişikleri kesilmez.

5. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilenler hariç, sıhhi arızası devam edenler ve kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılanlar hakkında 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

Danıştay 12. Dairesinin E. 2021/5256, K. 2022/4 sayılı kararında, rahatsızlığın uzun süreli tedaviyi gerektiren ruh ve sinir hastalığı sayılıp sayılmayacağının sağlık kuruluşuna sevk edilerek belirlenmesi gerektiği kabul edilmiştir. Bu belirleme yapılmadan davanın reddine ilişkin istinafın gerekçeli reddinde hukuki isabet görülmemiştir. Karar, fesih işleminin kesin olarak hukuka aykırı olduğu sonucunu kurmamaktadır.

Danıştay 12. Daire, E. 2021/5256, K. 2022/4Kaynağı aç

Danıştay 12. Daire Başkanlığı         2021/5256 E.  ,  2022/4 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas     No : 2021/5256
Karar	No : 2022/4
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: …
VEKİLİ	: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI)	: …  Bakanlığı
VEKİLİ	: Av. …
İSTEMİN KONUSU	:…  Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …  tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ                  :
Dava konusu istem: İstanbul 47. Tugay Komutanlığında sözleşmeli uzman onbaşı olarak görev yapan davacının, sağlık istiharat sürelerinin geriye dönük bir yıl içerisinde üç ayı geçmesi nedeniyle sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin …  tarih ve … sayılı işlemin iptali ile mahrum kaldığı özlük haklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının  özeti: … İdare Mahkemesince verilen …  tarih ve E:… ,  K:…  sayılı kararla; davacıya Hakkari … Devlet Hastanesi tarafından 18/10/2018 – 28/10/2018 tarihleri arasında 10 gün istirahat raporu, Özel … Tıp Merkezi tarafından 04/01/2019 – 13/01/2019 tarihleri arasında 10 gün istirahat raporu, Tekirdağ … Aile Sağlığı Merkezi tarafından 14/01/2019 – 24/01/2019 tarihleri arasında 10 gün istirahat raporu, Özel …  Tıp Merkezi tarafından 23/01/2019 – 30/01/2019 tarihleri arasında istirahat raporu, …Eğitim Araştırma Hastanesi tarafından 08/02/2019 – 23/02/2019 tarihleri arasında 15 gün istirahat raporu, 22/02/2019 – 04/03/2019 tarihleri arasında 10 gün istirahat raporu, 04/03/2019 – 08/03/2019 tarihleri arasında 5 gün istirahat raporu, 11/03/2019 – 18/03/2019 tarihleri arasında 7 gün istirahat raporu, 18/03/2019 – 22/03/2019 tarihleri arasında 5 gün istirahat raporu, Özel … Tıp Merkezi tarafından 23/03/2019 – 30/03/2019 tarihleri arasında 7 gün istirahat raporu, … Eğitim Araştırma Hastanesi tarafından 29/03/2019 – 02/04/2019 tarihleri arasında 5 günlük istirahat raporu verilerek toplamda davacının 91 gün istirahat raporu aldığı anlaşıldığından davacının sağlık istiharat sürelerinin geriye dönük bir yıl içerisinde üç ayı geçmesi nedeniyle sözleşmesinin feshine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:…  Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu …  İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği, öte yandan; dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı yönündeki istinaf başvurusuna konu mahkeme kararının işleme yönelik belirtilen gerekçeleri ve hüküm fıkrası Dairelerince de hukuka uygun bulunduğundan, söz konusu işlem nedeniyle davacı tarafından uğranıldığı iddia olunan özlük hak kayıplarının iadesi talebi de yerinde görülmediği gerekçesi eklenmek suretiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun gerekçeli reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI      : Uzun süreli tedaviye ihtiyaç gösteren ruh ve sinir hastalığı bulunduğu hususu dikkate alınmadan sözleşmesinin feshedildiği, bu rahatsızlığına ilişkin raporlarının üç aylık süreden sayılamayacağı, davalı idarenin emredici hükümlere ve hakkaniyete aykırı işlem tesis ettiği, işlemin ölçülülük, orantılılık ve kazanılmış haklara saygı ilkesine aykırı olduğu ileri sürülerek kararın bozulması istenilmiştir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz dilekçesinde belirtilen hususların mahkeme kararının bozulmasını gerektirecek nitelikte bulunmadığı ve kararın usul ve hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ 					: …
DÜŞÜNCESİ	: Her ne kadar davacının sözleşmesi, son bir yıl içerisinde almış olduğu hava değişimi ve istirahat raporları süresinin üç ayı geçtiğinden bahisle davalı idarece feshedilmiş ise de, ilgili mevzuat hükümleri ile dava dosyasına sunulan tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; davacının rahatsızlığının uzun süreli tedaviyi gerektiren ruh ve sinir hastalığı olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususlarının bir sağlık kuruluşuna sevk edilerek tespit edilmesi gerekirken, bu yola başvurulmaksızın davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, İstanbul 47. Tugay Komutanlığında sözleşmeli uzman onbaşı olarak görev yapmakta iken sağlık istiharat sürelerinin geriye dönük bir yıl içerisinde üç ayı geçmesi nedeniyle sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin …  tarih ve …  sayılı işlemin iptali ile mahrum kaldığı özlük haklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle temyizen incelenmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun ''Hizmet süresi'' başlıklı 5. maddesinde; ''Uzman erbaşlar; iki yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla sözleşme yaparak göreve başlar  ve  Türkiye  Cumhuriyeti  Emekli  Sandığı  ile  ilgilendirilirler. (…)'' hükmüne, ''Tedavi'' başlıklı 10. maddesinde; ''Uzman erbaşlar ve bunların bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin tüm sağlık işlemleri hakkında, 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak, uzman erbaşların hava değişimi ve istirahat süresinin toplamı, tedavi süresi hariç olmak üzere istirahat ve hava değişiminin başladığı tarihten geriye doğru son bir yıl içerisinde üç ayı geçemez. Sürenin hesaplanmasına en son alınan hava değişimi ve istirahat süresi dahil edilir. Hava değişimi ve istirahat süresi üç ayı geçenlerin Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlardan barışta ve savaşta görev esnasında veya görev dışında görevlerinden dolayı bir saldırıya veya kazaya uğrayan veya bir meslek hastalığına  yakalananların,  iyileşinceye  kadar  ilişikleri  kesilmez,  izinli  sayılırlar. Ayrıca, kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği ile ruh ve sinir hastalıkları gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananlar, sağlık kurulları raporlarında gösterilecek lüzum üzerine, toplam olarak ve fiilen üç yılı geçmemek şartıyla tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabilir ve bunların da ilişikleri kesilmez. 5. maddenin birinci  fıkrasının  (b)  bendinde  belirtilenler  hariç  olmak üzere,  sıhhi arızası devam  edenler  ve kendisinden istifade  edilemeyeceği anlaşılanlar hakkında 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.'' hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Olayda; davacının depresif nöbet tanısıyla 29/01/2019 tarihinde İstanbul … Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Servisine yatışının yapıldığı, 08/02/2019 tarihinde taburcu olduğu, aynı tanıyla 08/02/2019 – 23/02/2019 tarihleri arasında 15 gün istirahat raporu verildiği, davacıya anılan hastane tarafından orta depresif nöbet tanısıyla 22/02/2019 – 04/03/2019 tarihleri arasında 10 gün istirahat raporu, anksiyete bozukluğu tanısıyla 04/03/2019 – 08/03/2019 tarihleri arasında 5 gün istirahat raporu, anksiyete bozukluğu tanısıyla 11/03/2019 – 18/03/2019 tarihleri arasında 7 gün istirahat raporu, yaygın anksiyete bozukluğu tanısıyla 18/03/2019 – 22/03/2019 tarihleri arasında 5 gün istirahat raporu, duygu durum bozukluğu tanısıyla 29/03/2019 – 02/04/2019 tarihleri arasında 5 günlük istirahat raporu verildiği anlaşılmaktadır.
Hatta davacıya, İstanbul … Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Polikliniğinde yapılan muayenesi sonrasında "08/02/2019 tarihinde karışık anksiyete ve depresyon tanısı ile taburcu edilen, sitalopram 20/mg/gün, redepra 15mg/gün kullanan  hastanın poliklinik tedavi ve takiplerinin devamı hususunda psikiyatri kliniği mevcut bir merkezde takibinin yapılması uygun görülmüştür." şeklinde rapor verildiği görülmüştür.
Her ne kadar davacının sözleşmesi, son bir yıl içerisinde almış olduğu hava değişimi ve istirahat raporları süresinin üç ayı geçtiğinden bahisle davalı idarece feshedilmiş ise de, yukarıda metnine yer verilen mevzuat hükümleri ile dava dosyasına sunulan tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; davacının rahatsızlığının uzun süreli tedaviyi gerektiren ruh ve sinir hastalığı olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususlarının bir sağlık kuruluşuna sevk edilerek tespit edilmesi gerekirken, bu yola başvurulmaksızın davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddi yolundaki temyize konu …  Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …  tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın …  Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kesin olarak 24/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Sözleşme sona erdikten sonra sağlık yardımı

Kendi kusuru olmaksızın idare tarafından sözleşmesi yenilenmeyenler ile sözleşme süresi içinde vefat, bir yıl içinde kanunda belirtilen süreden fazla hava değişimi, kadronun kaldırılması veya istihdam edilen kadronun sağlık niteliğinin kaybı nedeniyle sözleşmesi sona erenler ve bakmakla yükümlü oldukları aile fertleri, uzman erbaş olarak geçen hizmet süresi kadar ve on yılı geçmemek üzere ücretsiz muayene ve tedavi hizmetinden yararlanır.

Sözleşme sonunda kendi isteğiyle sözleşmesi yenilenmeyenler ile istihdam edildiği kuvvetin değiştirilmesi veya sınıfının kaldırılması nedeniyle kendi isteği üzerine sözleşmesi feshedilenler ve bakmakla yükümlü oldukları aile fertleri, hizmet süresinin yarısı kadar ve beş yılı geçmemek üzere aynı hizmetten yararlanır.

Muayene ve tedavi, garnizon komutanlığından sevk alınmak şartıyla kamu sağlık kuruluşlarında ücretsiz sürdürülür. Başka bir kamu kurumu veya sosyal güvenlik kuruluşundan sağlık hakkı bulunanlar, bu hak sürdükçe söz konusu hizmetten yararlanamaz.

Görevdeyken 12. maddenin dördüncü fıkrasının (b), (c) ve (d) bentlerindeki hususlar nedeniyle dava açılan, yargılama sırasında sözleşme süresi bittiği için kendi isteğiyle ayrılan uzman erbaşlardan anılan bentlerdeki şekilde mahkûm olanlar ile bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin ücretsiz kamu sağlık kuruluşu yararlanması, kararın kesinleşme tarihinden itibaren sona erer. Aynı fıkranın (ç) bendi, kanun metninde Anayasa Mahkemesinin 14/3/2024 tarihli ve E: 2024/26, K: 2024/83 sayılı kararıyla iptal edilmiş olarak gösterilir. Bu nedenle (ç) bendi güncel ve bağımsız bir mahkûmiyet sebebi gibi uygulanamaz.

3269 sayılı UZMAN ERBAŞ KANUNU m. 12Kaynağı aç

Madde 12- (Değişik: 10/2/2004-5085/7 md.)
Sözleşmenin imzalanmasından
sonra ilk beş aylık intibak dönemi içerisinde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak
isteyenlerin sözleşmeleri feshedilerek, Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir.
Peşin olarak ödenen aylık ve aylık ile birlikte ödenen diğer tüm özlük haklarının
çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır.
Görevde
başarısız (…)[11] olan veya kendilerinden istifade edilemeyeceği
anlaşılan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silâhlı
Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlar, yedekte er kaynağına alınırlar.
(Değişik üçüncü
fıkra:12/6/2024-7517/31 md.) Görevde başarısız olma, intibak edememe ve kendilerinden
istifade edilememe hallerinde yapılacak işlemler, çıkarılacak yönetmelikte
düzenlenir.
Ayrıca;
a) Almış oldukları sicile
göre kademe ilerlemesi yapamayanların,
b) (Değişik birinci cümle: 22/1/2015 – 6586/78
md.) Verilen ceza, ertelense,
seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse
veya affa uğrasa dahi;
1) Devletin şahsiyetine karşı
işlenen suçlar ile basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, yalan yere tanıklık, yalan yere
yemin, cürüm tasniî, ırza geçmek, sarkıntılık, kız, kadın veya erkek kaçırmak, fuhşiyata
tahrik, gayri tabiî mukarenet, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti
kırıcı suçlar ile istimal ve istihlâk kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmî ihale
ve alım ve satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, firar, amir
veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat,
isyan suçlarından dolayı mahkûm olanların,
2) Askerî Ceza Kanununun 148
inci maddesinde yazılı suçlardan mahkûm olanların,
c) Taksirli suçlar hariç olmak
üzere diğer suçlardan adlî veya askerî mahkemeler tarafından otuz günden daha fazla
süreli hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile mahkûm olanların,
ç) (İptal
bent: Anayasa Mahkemesinin
14/3/2024 tarihli ve E: 2024/26, K: 2024/83 sayılı Kararı ile)
d) (Değişik: 31/1/2013-6413/45
md.) Son olarak verilen de dahil olmak üzere, kararın kesinleştiği tarihten
itibaren geriye doğru son bir yıl içinde toplamda otuz gün ve daha fazla oda hapsi
veya hizmet yerini terk etmeme cezasına mahkûm olanların veya en son aldığı disiplin
cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz
defa veya daha fazla disiplin cezası alanların,
e) Yabancı uyruklu kişilerle
evlenenlerden; bu evlilikleri, ilgili yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde
Milli Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenlerin,[12]
f) Çeşitli nedenlerle Türk
vatandaşlığını kaybedenlerin veya Türk vatandaşlığından çıkartılanların,
g) (Ek:12/6/2024-7517/31
md.) Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olan, bu örgütlere yardım
eden, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanan ya
da kullandıran, bu örgütlerin propagandasını yapanların,
Sözleşmeleri feshedilmek suretiyle
Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir.
Her ne sebeple olursa olsun,
sözleşmesi feshedilerek Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar,
tekrar Türk Silâhlı Kuvvetlerine alınmazlar.
İntibak
edememe halleri

Sağlık nedeniyle sözleşmesi sona erenlerden tedavisine devam edilenlere, sona erme tarihinden başlayarak on iki ayı geçmemek üzere, görevdeki emsallerinin net maaşının üçte ikisi her ay sağlık yardımı olarak ödenir. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28. maddesindeki ek tazminatlar ile 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat ve yabancı dil tazminatı bu maaşa dahil değildir. Ödemeden kesinti yapılmaz. Aynı on iki ay içinde sözleşmenin sona ermesine neden olan sıhhi arıza nedeniyle 5434 sayılı Kanuna göre malullük aylığına hak kazanılırsa yardım, hak tarihinden itibaren kesilir.

İlk dönem, başarısızlık ve tekrar alınmama

Sözleşmenin imzalanmasından sonraki ilk beş aylık intibak döneminde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilir ve Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Peşin ödenen aylık ile aylıkla birlikte ödenen diğer tüm özlük haklarının çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır.

Görevde başarısız olan veya kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlar yedekte er kaynağına alınır. Görevde başarısız olma, intibak edememe ve kendilerinden istifade edilememe hallerinde yapılacak işlemler çıkarılacak yönetmelikte düzenlenir.

Siciline göre kademe ilerlemesi yapamayanların sözleşmeleri feshedilerek ilişikleri kesilir.

Her ne sebeple olursa olsun, sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar tekrar Türk Silahlı Kuvvetlerine alınmaz. Hüküm, feshedilerek ilişiği kesilenleri kapsar; sözleşmenin fesih olmaksızın süresinin dolmasını ayrıca düzenlemez.

Mahkûmiyet ve disiplin nedeniyle fesih

12. maddedeki ilgili bent, verilen ceza ertelense, seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse veya ceza affa uğrasa dahi sonucun değişmeyeceğini belirtir. Bu ortak hüküm, bentte sayılan suçlarla sınırlıdır.

Askeri Ceza Kanununun 148. maddesinde yazılı suçlardan mahkûm olanların sözleşmeleri feshedilerek ilişikleri kesilir.

Taksirli suçlar hariç olmak üzere, diğer suçlardan adli veya askeri mahkemeler tarafından otuz günden daha fazla süreli hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm olanların sözleşmeleri feshedilir ve ilişikleri kesilir.

12. maddenin dördüncü fıkrasının (ç) bendi, kanun metninde Anayasa Mahkemesinin 14/3/2024 tarihli ve E: 2024/26, K: 2024/83 sayılı kararıyla iptal edilmiş bent olarak gösterilir.

Son olarak verilen ceza dahil olmak üzere, kararın kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıl içinde toplam otuz gün ve daha fazla oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezasına mahkûm olanların sözleşmeleri feshedilir. En son disiplin cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz veya daha fazla disiplin cezası alanlar için de aynı sonuç öngörülmüştür.

İkramiye ve ikramiye ödenmeyen haller

Kendi kusurları olmaksızın hizmet süreleri uzatılmayan veya sözleşme süresini bitirip ayrılanlardan hizmet süresi beş yılı geçmeyenlere ikramiye verilir. Tutar, ayrıldıkları tarihte almakta oldukları esas net maaşın iki katının toplam hizmet yılı ile çarpımından bulunur. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28. maddesindeki ek tazminatlar ile 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat, lojman tazminatı ve yabancı dil tazminatı bu maaşa dahil değildir.

3269 sayılı UZMAN ERBAŞ KANUNU m. 16Kaynağı aç

Madde 16 – (Değişik: 10/2/2004-5085/10 md.)
Uzman erbaşlara, göreve
başlamış olmak kaydıyla sözleşmenin onaylandığı tarihten geçerli olarak Kanuna
ekli Ek-1 sayılı aylık gösterge tablosu üzerinden aylık verilir. (Ek
cümle:11/2/2014-6519/52 md.) (Değişik cümle:1/7/2022-7417/11 md.) Ayrıca,
uzman erbaşlara dereceleri itibarıyla ekli Ek-2 sayılı ek gösterge cetveli ile
belirlenen ek gösterge rakamları uygulanır. (Ek cümle: 11/2/2014-6519/52
md.)   (Mülga cümle:1/7/2022-7417/11 md.) Uzman
çavuşlar 10 uncu derecenin birinci kademesinden; uzman onbaşılar ise, 11 inci
derecenin birinci kademesinden giriş yaparlar. Uzman onbaşılıktan uzman
çavuşluğa terfi edenlerin intibakları, bulundukları derece ve kademenin bir üst
derecesinin aynı kademesine yapılır. Uzman erbaşlara; yan ödemeleri, Silâhlı
Kuvvetler hizmet tazminatı, aile yardımı ödeneği, doğum yardımı ödeneği, ölüm
yardımı ödeneği ve yakacak yardımı 27.7.1967 tarihli ve 926 sayılı Kanun esaslarına
göre, tayın bedeli 22.6.1978 tarihli ve 2155 sayılı Kanun esaslarına göre
ödenir. (Mülga beşinci cümle: 11/10/2011-KHK-666/7 md.) (…) Uzman
erbaşlar mevcut hükümler dahilinde, Millî Savunma Bakanlığına, Jandarma Genel
Komutanlığına ve Sahil Güvenlik Komutanlığına ait konutlardan, kiralama
sisteminden ve lojman tazminatından da istifade ederler. Tutuklanan, firar veya
izin tecavüzünde bulunan ve cezası infaz edilmekte olan uzman erbaşların aylık,
ödenek ve tazminatları hakkında   926 sayılı Kanunun 65 inci maddesi
hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 26/6/2012-6336/18 md.)  Uzman
erbaşların aylıkları, her ayın başında peşin olarak ödenir. Emekliye ayrılma ve
ölüm hallerinde, o aya ait peşin ödenen aylık geri alınmaz. (Ek cümle:
11/2/2014-6519/52 md.)  Ayrıca, askerî hizmete ilişkin görevleri
sebebiyle haklarında kamu davası açılanlar hakkında 926 sayılı Kanun hükümleri
uygulanır.
Kendi kusurları olmaksızın
hizmet sürelerinin uzatılmaması sebebiyle veya sözleşme süresini bitirip ayrılanlardan;
hizmet süresi beş yılı geçmeyenlere, ayrıldıkları tarihte almakta oldukları net
maaşları tutarının (375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinde belirtilen
ek tazminatlar ile 14.7.1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat ve
lojman tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç) iki katının toplam hizmet yılı
ile çarpımından bulunacak miktarda ikramiye verilir. Hizmet süresi beş yılı geçenlere
ise beş yıllık hizmetleri için yukarıdaki esasa göre hesaplanacak tutara; ayrıldıkları
tarihte almakta oldukları net maaşları tutarının (375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin
28 inci maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat
ve lojman tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç), beş yıldan fazla olan hizmet
yılı toplamı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın ayrıca ilâve edilmesi suretiyle
tespit edilecek miktarda ikramiye verilir. Ancak, uzman erbaşlara ödenecek ikramiye,
hiçbir suretle ayrıldıkları tarihte almakta oldukları ikramiye ödenmesine esas net
maaşlarının yirmi katını geçemez. (Ek cümle: 11/2/2014-6519/52 md.) Bir tam
yıldan eksik kalan hizmet sürelerinin ikramiyeleri kıst olarak ödenir. İkramiyelerden;
damga vergisi hariç, vergi kesilmez. Emeklilik hakkı kazanan uzman erbaşlara bu
ikramiye ödenmez ve bunlar hakkında, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu hükümleri uygulanır.
Yabancı uyruklu kişilerle
evlenenlerden; bu evlilikleri, ilgili yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde
Milli Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenlerin, çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını
kaybedenlerin veya Türk vatandaşlığından çıkartılanların veya disiplinsizlik ve
ahlâkî nedenlerle sonradan Silâhlı Kuvvetlerde kalması uygun görülmeyenlerin sözleşmeleri
fesh edilir ve bunlara ikramiye ödenmez. Astsubay nasbedilenlere de ikramiye verilmez.
Sağlık, vefat, istihdam edildiği kuvvet komutanlığı veya sınıfının değiştirilmesi
yahut bulunduğu kadronun kaldırılması durumunda bir yılı tamamlamadan ayrılanlara,
bir yıl içinde alması gereken ikramiye tutarı, oniki aya eşit olarak bölünmek suretiyle
hizmet ettiği her aya isabet eden miktarda ödeme yapılır.
(Değişik dördüncü fıkra:
2/1/2017-KHK-681/64 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/64 md.) Asgari dört yıl fiili hizmetlerini,
komando birliklerinde komando olarak veya kadro görev yeri sadece yüzer birliklerde
bulunan sınıflarda tamamlamış olan uzman erbaşlar ile uzman erbaşların istihdam
edildiği kadro görev yerinin herhangi bir nedenle kaldırılması veya bu kadrolarda
uzman erbaş istihdam edilmesine gerek kalmaması durumlarında uzman erbaşlar, kuvvet
komutanlıkları tarafından, ihtisas sahibi olduğu diğer birliklerdeki boş olan uzman
erbaş kadro görev yerlerine atanabilirler veya başka bir sınıfta istihdam edilebilirler.
Bu durumda olan uzman erbaşların ilgili kuvvet komutanlıklarının, görüşleri alındıktan
sonra Milli Savunma Bakanlığı tarafından kuvvetleri değiştirilebilir. 5 inci maddenin
birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen uzman erbaşlar, istihdam edildiği kadro
görev yerinin herhangi bir nedenle kaldırılması veya bu kadrolarda uzman erbaş istihdam
edilmesine gerek kalmaması durumlarında, kuvvet komutanlıkları tarafından sağlık
niteliklerine uygun diğer birliklerdeki boş olan uzman erbaş kadro görev yerlerine
atanabilir. Bu fıkra uyarınca atanan, kuvvet veya sınıf değişikliği işlemine tabi
tutulan uzman erbaşlar, sözleşmenin feshini isteyebilir. Bu şekilde sözleşmenin
feshini isteyen uzman erbaşların istekleri kabul edilir ve bunlara bu Kanun esaslarına
göre tahakkuk edecek ikramiye ödenir. (Ek cümleler:18/2/2021-7281/28 md.)
Komando branşında istihdam edilen uzman erbaşlardan 40 yaşını dolduranlar istihdam
edildikleri sınıfların yönetmelikte belirlenen uygun kadro görev yerlerine atanırlar. Atama
işlemi 40 yaşını doldurdukları yıl içerisinde tamamlanır. Bunlardan; istihdam edildikleri
branşta göreve devam
etmek isteyenlerden uygun görülenler, sağlık durumlarının elverişli olduğunu her iki yılda bir alacakları sağlık kurulu raporları ile belgelemeleri halinde aynı branşta göreve
devam ettirilirler.
Uzman erbaşlıktan ayrılanlardan
kamu kurum ve kuruluşlarına memur veya sözleşmeli personel olarak atananlar ile
iş kanunlarına tâbi olarak çalışanların emekli olmaları durumunda; 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 20 nci maddesi uyarınca ödenecek emekli
ikramiyesi veya iş kanunlarına göre ödenecek kıdem tazminatının hesabında, bu maddeye
göre ödenen ikramiyede esas alınan hizmet süreleri dikkate alınmaz.
(Ek:
11/6/2008-5768/6 md.) Görevde iken işledikleri ve 12 nci maddenin dördüncü
fıkrasının (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen hususlar nedeniyle haklarında
dava açılan ancak, yargılama sırasında sözleşme süresinin bitmesi nedeniyle kendi
istekleri ile ayrılan uzman erbaşlara, yargılama sonuçlanıp kesinlik kazanıncaya
kadar ikramiye ödemesi yapılmaz. Yargılama sonucunda beraat edenlere hak ettikleri
ikramiye ödenir. Yargılama sonucunda anılan bentlerde belirtilen şekillerde mahkûm
olanlara ise ikramiye ödemesi yapılmaz.
Vefat eden uzman erbaşların
dul ve yetimlerine Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı tarafından aylık bağlanamaması
durumunda, bu Kanun esaslarına göre hesaplanacak ikramiye kanunî mirasçılara aynen
ödenir.
(Ek:
13/7/2013-6496/35 md.) Esir düşen, harp gaibi olan veya enterne edilenler
ile terörle mücadele görevi sırasında veya bu görevinden dolayı alıkonulan ya da
kaybolan uzman erbaşlar hakkında 926 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.
Fiili hizmet süresi zammı

Hizmet süresi beş yılı geçenlere, beş yıllık hizmet için bu esasa göre hesaplanan tutara ayrıca bir miktar eklenir. Ek tutar, ayrılış tarihindeki esas net maaşın beş yılı aşan hizmet yılı toplamıyla çarpımından oluşur. Aynı tazminatlar bu maaşa dahil değildir.

İkramiye hiçbir suretle ayrılış tarihindeki ikramiyeye esas net maaşın yirmi katını geçemez. Bir tam yıldan eksik hizmet süresi için ikramiye kıst ödenir. İkramiyeden damga vergisi hariç vergi kesilmez. Emeklilik hakkı kazanan uzman erbaşlara bu ikramiye ödenmez; bunlar hakkında 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

Yabancı uyruklu kişiyle evliliği ilgili yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde Milli Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenlerin, çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin veya vatandaşlıktan çıkarılanların ya da disiplinsizlik ve ahlaki nedenlerle sonradan Silahlı Kuvvetlerde kalması uygun görülmeyenlerin sözleşmeleri feshedilir ve bunlara ikramiye ödenmez. Astsubay nasbedilenlere de ikramiye verilmez.

Sağlık, vefat, istihdam edilen kuvvet komutanlığının veya sınıfın değiştirilmesi ya da kadronun kaldırılması nedeniyle bir yılı tamamlamadan ayrılanlara, bir yılda alması gereken ikramiye on iki aya eşit bölünerek hizmet edilen her aya isabet eden miktar ödenir.

3269 sayılı Kanunun 16. maddesinde belirtilen fıkra uyarınca atanan veya kuvvet ya da sınıf değişikliği işlemine tabi tutulan uzman erbaş, sözleşmenin feshini isteyebilir. İsteği kabul edilir ve kanuna göre tahakkuk edecek ikramiye ödenir. Hak, bu fıkrada belirtilen atama veya değişiklik işlemine bağlıdır.

Görevdeyken 12. maddenin dördüncü fıkrasının (b), (c) ve (d) bentleri kapsamındaki hususlar nedeniyle dava açılan ve yargılama sırasında sözleşme bitimi nedeniyle kendi isteğiyle ayrılan uzman erbaşa, yargılama kesinleşene kadar ikramiye ödenmez. Beraat edenlere hak edilen ikramiye ödenir; anılan bentlerde belirtilen şekilde mahkûm olanlara ödenmez. Kanun metni (ç) bendini iptal edilmiş gösterdiğinden, bu bent güncel bir mahkûmiyet sebebi olarak aynı sonuca eklenemez.

Vefat eden uzman erbaşın dul ve yetimlerine Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığınca aylık bağlanamaması durumunda, kanuna göre hesaplanacak ikramiye kanuni mirasçılara aynen ödenir.

Fazla maaşın iadesine ilişkin dava

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin E. 2019/539, K. 2019/3671 sayılı kararındaki dava, fazladan yapıldığı ileri sürülen maaş ödemesinin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi istemine ilişkindir. Karar, sözleşme yenilemenin genel şartlarını düzenlemez.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2019/539, K. 2019/3671Kaynağı aç

3. Hukuk Dairesi         2019/539 E.  ,  2019/3671 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ	:ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ
Taraflar arasındaki istirdat davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde davalı tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü:
Y A R G I T A Y  K A R A R I
Davacı, davalının uzman erbaş sözleşmesinin 21.08.2011 tarihi itibariyle feshedildiğini, davalının Ağustos 2011 den kaynaklanan 24 günlük peşin aldığı 1.980,00 TL ve Eylül 2011 maaşı çalışmadığı halde ödenen 2.189,55 TL olmak üzere toplam 4.169,67 TL'nin fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla ilişik kesme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile iadesini talep etmiştir.
Davalı, 09.05.2011 tarihinde 2 ay hava değişim raporu aldığını, 3 ay hava değişim izni kullanılmadığı sürece ve alınan rapordaki tanı kesin tanı olmadığı için sözleşme feshi yapılamayacağını, 20.07.2011 tarihinde ise görev yapamaz belgesi aldığını, 20.07.2011-20.08.2011 tarihleri arasında herhangi bir izin ya da rapor kullanmadığını, sağlık raporundaki onay tarihinin 19.10.2011 olduğunu, sonrasında emekliye ayrıldığını davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, davacının TSK'da görev yapamayacağına ilişkin olarak düzenlenen ön raporda davacının istirahatli olduğu veya hava değişimi aldığına dair ibare bulunmadığı, davacının yalnızca ameliyat sonrası iki ay istirahat raporu aldığı, bunun yanında davalı kurum tarafından kati rapor beklenmeden işlem yapıldığı" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekilince temyiz edilmiştir.
Dairemizin 15.03.2016 T.li 2015/6258 E. 2016/3902 K. sayılı bozma ilamı ile "…Somut olayda; TSK'da sözleşmeli personel olarak görev yapan davalının bir sözleşme yılı içerisindeki istirahat süresinin üç ayı geçtiğinden bahisle sözleşmesinin feshedildiği, eş söyleyiş ile davalının TSK'dan ilişiğinin kesildiği ve davacının talebinin sözleşmenin feshinden   sonra   davalıya   yapılan   fazla   maaş   ödemesinin  iadesi  talebini  içerdiği
anlaşılmaktadır. Dosya kapsamı itibariyle, dava konusu sözleşmenin feshi (ilişik kesme) işlemine karşı davalı tarafça idari yargıda bir iptal davası açılmadığı ve bu suretler söz konusu idari işlem iptal edilmediği sürece taraflar arasında hukuken geçerli olacağı ve idari işlemin tarafları bağlayacağı konusu tartışmasızdır. Buna göre mahkemece, idari anlamda taraflar arasında halen geçerliliğini koruyan bir idari işlemin var olduğu göz önüne alınarak, konunun BK. nun 61-66. maddeleri ( TBK. nun 72-82.maddeleri ) çerçevesinde değerlendirilmesi sureti ile; dosyanın alanında uzman bilirkişiye tevdi edilerek davalıya yapılan yersiz ödeme miktarının tespit edildikten sonra hasıl olacak sonuca göre hüküm tesisi kurulması gerekirken; yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup; bu husus bozmayı gerektirmiştir…" gerekçesiyle hüküm bozulmuştur.
Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde, ilişik kesme işlemine ilişkin idari yargıda bir iptal davası açılmadığı ve bunun iptal edilmediği sürece taraflar arasında hukuken geçerli olacağı tartışmasızdır. Her ne kadar davalı tarafından bozmadan sonra bir idari dava açıldığı belirtilmiş ise de; bu davada herhangi bir yürütmenin durdurulması kararı verilmediği anlaşılmakla bozmaya uyulması ve davacı tarafın kazanılmış usulü hakkı da nazara alınarak bu dava sonucu beklenilmemiş gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, hüküm davalı tarafça temyiz edilmiştir.
Dava, davalıya fazladan yapıldığı iddia olunan maaş ödemesinin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi istemine ilişkindir.
Her ne kadar Dairemizin 15.03.2016 T. 2015/6258 E. 2016/3902 K. sayılı bozmasında, idari işlemin iptaline ilişkin dava açılmadığı gerekçesi ile idari anlamda taraflar arasında halen geçerliliğini koruyan bir idari işlemin var olduğu göz önüne alınarak, konunun TBK'nın 72-82.maddeleri (BK'nın 61-66. maddeleri) çerçevesinde değerlendirilmesi sureti ile dosyanın alanında uzman bilirkişiye tevdi edilerek davalıya yapılan yersiz ödeme miktarının tespit edildikten sonra hasıl olacak sonuca göre hüküm tesisi edilmesi gerektiği ifade edilmişse de, bozma kararından sonra idari yargıda işlemin iptaline yönelik olarak dava açıldığı anlaşılmakta olup bu durumda idare mahkemesindeki davanın bekletici mesele yapılarak, idare mahkemesinde verilen karar değerlendirilerek hasıl olacak sonuç dairesinde karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile davanın kısmen kabulüne karar vermek doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir.
SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle hükmün HUMK.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA ve peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 6100 sayılı HMK'nun geçici madde 3 atfıyla 1086 sayılı HUMK.nun 440. maddesi gereğince karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 24/04/2019 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Karar metnindeki önceki bozma bölümüne göre, ilişik kesme işlemine karşı iptal davası açılmamış ve işlem iptal edilmemişse işlem taraflar arasında geçerli ve bağlayıcıdır. Aynı bölüm, yersiz ödeme miktarının Borçlar Kanununun 61-66 ve Türk Borçlar Kanununun 72-82. maddeleri çerçevesinde uzman bilirkişiyle belirlenmesini istemiştir.

Bu dosyada bozmadan sonra ilişik kesme işleminin iptali için idari dava açıldığı anlaşılmıştır. Bunun üzerine idare mahkemesindeki davanın bekletici mesele yapılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerekli görülmüştür. Bu yol izlenmeden davanın kısmen kabul edilmesi bozma nedeni sayılmıştır. Sonuç, bu fazla maaş iadesi davasıyla sınırlıdır.

Yerel mahkemenin kısmen kabul hükmü, HUMK m. 428 uyarınca oy birliğiyle bozulmuştur. 6100 sayılı HMK'nın geçici 3. maddesinin atfıyla HUMK m. 440 gereğince karar düzeltme yolu kapalıdır.

Sık sorulan sorular

İlk uzman erbaş sözleşmesi kaç yıl olabilir?

İlk sözleşme iki yıldan az ve beş yıldan fazla olamaz. Uzman erbaş bu sözleşmeyle göreve başlar ve Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilir.

Sözleşme daha sonra hangi süreyle uzatılabilir?

Kadronun sağlık niteliğini taşıyanlar ile 3713 sayılı Kanun kapsamındaki ek istek, fayda, fiziki yeterlilik ve uygun görme şartlarını taşıyanların müteakip sözleşmeleri bir yıldan az ve beş yıldan fazla olmamak üzere yaş haddine kadar uzatılabilir. Hüküm zorunlu yenileme sonucu kurmaz.

Üç aylık hava değişimi ve istirahat ne sonuç doğurur?

Tedavi süresi hariç, son bir yıl içindeki hava değişimi ve istirahat toplamı üç ayı geçerse Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişik kesilir. Görevden kaynaklanan saldırı, kaza, meslek hastalığı ve kanundaki uzun süreli tedavi halleri bu kuralı sınırlar.

İlk beş ayda ayrılmak isteyen kişinin ilişkisi kesilir mi?

Evet. İlk beş aylık intibak döneminde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilir ve ilişikleri kesilir. Peşin ödemelerin çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır.

Sözleşmesi feshedilen uzman erbaş tekrar alınabilir mi?

Sözleşmesi feshedilerek ilişiği kesilen uzman erbaş, sebep ne olursa olsun tekrar Türk Silahlı Kuvvetlerine alınmaz. Hüküm, fesih olmaksızın sürenin dolmasını ayrıca düzenlemez.

Kusuru olmadan ayrılan kişi ikramiye alabilir mi?

Kendi kusuru olmaksızın hizmet süresi uzatılmayan veya sözleşme süresini bitirip ayrılan kişi, hizmetinin beş yılı geçip geçmemesine göre kanundaki ikramiye hesabından yararlanır. Emeklilik hakkı kazananlara bu ikramiye ödenmez.

Atama veya sınıf değişince fesih istenebilir mi?

16. maddedeki fıkra uyarınca atanan ya da kuvvet veya sınıf değişikliğine tabi tutulan uzman erbaş sözleşmenin feshini isteyebilir. İsteği kabul edilir ve kanuna göre tahakkuk edecek ikramiye ödenir.

Fazla maaş iadesi davasında idari dava neden bekletilir?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin E. 2019/539, K. 2019/3671 sayılı dosyasında, ilişik kesmenin iptali için idari dava açıldıktan sonra bu davanın bekletici mesele yapılması ve idare mahkemesinin sonucuna göre karar verilmesi gerekli görülmüştür. Bu sonuç, o fazla maaş iadesi davasına özgüdür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İdare hukuku