Uzman Erbaş Ayrılma İkramiyesinin Hesabı ve Sınırları

Kendi kusuru olmaksızın hizmet süresi uzatılmadığı için ayrılan veya sözleşme süresini bitirip ayrılan uzman erbaşa, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 16. maddesine göre ikramiye verilir. Hizmet beş yılı geçmiyorsa tutar, ayrılış tarihinde alınmakta olan net maaşın iki katı ile toplam hizmet yılının çarpımından bulunur. İkramiye matrahına 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesindeki ek tazminatlar konmaz. 14.7.1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat da dışarıdadır. Lojman tazminatı ve yabancı dil tazminatı aynı şekilde matraha katılmaz.

Beş yılı aşan hizmetin hesabı

Hizmet beş yılı geçtiğinde ilk dilim, beş yılı geçmeyen hizmet için kurulan esasla hesaplanır. Bu tutara ayrıca bir ekleme yapılır. Ekleme, ayrılış tarihinde alınmakta olan net maaşın, beş yıldan fazla hizmet yılının toplamıyla çarpımıdır. Bu net maaştan 375 sayılı KHK'nin 28. maddesinde belirtilen ek tazminatlar çıkarılır. 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat, lojman tazminatı ve yabancı dil tazminatı da çıkarılır. Beş yılı aşan yıllar iki katla değil, net maaşın kendi tutarıyla çarpılır. Her iki dilim de maddede yazılı ayrılış hâlleri içindir.

Üst sınır ve tam yılı doldurmayan süre

Uzman erbaşa ödenecek ikramiye, ayrıldığı tarihte almakta olduğu ikramiye ödenmesine esas net maaşın yirmi katını hiçbir suretle geçemez. Sınır bu net maaşa bağlanır. Hizmetin bir tam yılı doldurmayan bölümüne ait ikramiye kıst biçimde ödenir.

Hesap ölçülerinin ayrımı

Beş yıla kadar olan hizmette çarpan, matraha giren net maaşın iki katıdır. Beş yılı aşan hizmet yıllarında çarpan, aynı net maaşın kendisidir. Sağlık, vefat, kuvvet komutanlığı veya sınıf değişikliği ya da kadronun kaldırılması nedeniyle bir yıl tamamlanmadan ayrılmada ise bir yıllık ikramiye on iki eşit aya bölünür. Bu fıkra uyarınca atanan veya kuvvet ya da sınıfı değişen kişinin kabul edilen fesih isteminde, Kanunun esaslarına göre tahakkuk edecek ikramiye ödenir. Bu hükümler aynı çarpımın parçaları değildir.

İkramiye matrahı ve ek tazminat

375 sayılı KHK'nin 28. maddesi, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'na tabi personeli de sayar. Olağanüstü Hal Bölgesi ve mücavir iller ile Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenecek diğer illerde görevli olanlara, her yıl bütçe kanunlarında gösterilen miktarı geçmemek üzere aylık ek tazminat ödenebilir. Bu şekilde tespit edilen ek tazminat, personel yönünden kazanılmış hak teşkil etmez. 16. madde aynı ek tazminatı ikramiyeye esas net maaşın dışında bırakır. Ek tazminat hükmü, ayrılma ikramiyesinin hizmet yılı çarpanlarını düzenlemez.

28. maddedeki tazminatlar damga vergisi dahil hiçbir vergi ve kesintiye tabi değildir. Ayrılma ikramiyesinin kesintisi ayrı hükümdedir. İkramiyeden damga vergisi dışında vergi kesilmez.

İkramiye ödenmeyen hâller

Emeklilik hakkı kazanan uzman erbaşlara bu ikramiye ödenmez. Bunlar hakkında 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.

Yabancı uyruklu kişilerle evlenenlerden, bu evlilikleri ilgili yönetmelikteki esaslar dahilinde Milli Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenlerin sözleşmesi feshedilir ve bunlara ikramiye ödenmez. Çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybedenler veya Türk vatandaşlığından çıkarılanlar aynı sonuçtadır. Disiplinsizlik ve ahlaki nedenlerle sonradan Silahlı Kuvvetlerde kalması uygun görülmeyenler de böyledir. Astsubay nasbedilenlere de ikramiye verilmez.

Bir yılı tamamlamadan ayrılma

Sağlık, vefat, istihdam edildiği kuvvet komutanlığının veya sınıfının değiştirilmesi yahut bulunulan kadronun kaldırılması durumunda bir yılı tamamlamadan ayrılan kişiye ayrı ödeme yapılır. Bir yıl içinde alınması gereken ikramiye on iki aya eşit bölünür. Hizmet edilen her aya isabet eden miktar ödenir. Bölme, bir yılı tamamlamadan ayrılan ve maddede sayılan bu hâllerle sınırlıdır.

Atama ile kuvvet veya sınıf değişikliği

Bu fıkra uyarınca atanan uzman erbaş, sözleşmenin feshini isteyebilir. Kuvvet veya sınıf değişikliği işlemine tabi tutulan uzman erbaş da aynı istemde bulunabilir. İstek kabul edilir. Bu şekilde ayrılana, 3269 sayılı Kanun esaslarına göre tahakkuk edecek ikramiye ödenir. Sonuç, fıkrada belirtilen atama veya kuvvet ya da sınıf değişikliğine bağlıdır. Madde her ayrılma istemini bu kapsamda saymaz.

Yargılama kesinleşene kadar ödeme

Görevde iken işlenen ve 12. maddenin dördüncü fıkrasının (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen hususlar nedeniyle dava açılmış olabilir. Yargılama sırasında sözleşme süresi bittiği için kendi isteğiyle ayrılan uzman erbaşa, yargılama sonuçlanıp kesinleşinceye kadar ikramiye ödenmez. Beraat edenlere hak ettikleri ikramiye ödenir. Anılan bentlerde belirtilen şekilde mahkûm olanlara ikramiye ödenmez.

12. maddenin (ç) bendi, Anayasa Mahkemesinin 14/3/2024 tarihli ve E: 2024/26, K: 2024/83 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. 16. madde, kesinleşmeye kadar ödeme yapılmamasını düzenlerken (ç) bendini de anar. İptal kaydı ile bu yollama, (ç) bendi bakımından aynı ödeme sonucunu kurmaz.

On ikinci maddedeki mahkûmiyet sayımı

Bent (b)'nin birinci cümlesi, ceza ertelense, seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse veya affa uğrasa dahi ifadesiyle kuruludur. Sayım, Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla başlar. Basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, iftira ve rüşvet bu sayımın içindedir. Hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik ve inancı kötüye kullanma da anılır. Yalan yere tanıklık, yalan yere yemin ve cürüm tasniî aynı bentte yer alır. Irza geçmek ve sarkıntılık ayrıca gösterilir. Kız, kadın veya erkek kaçırmak da bu sayımda yer alır. Fuhşiyata tahrik, gayri tabiî mukarenet ve dolanlı iflas, yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti kırıcı suçlar diye anılan fiillerdendir.

Aynı bent, istimal ve istihlâk kaçakçılığı hariç tutularak kaçakçılıktan mahkûm olmayı da kapsar. Resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma bu grupta sayılır. Devlet sırlarını açığa vurma da buradadır. Firar, amir veya üste fiilen taarruz ve emre itaatsizlikte ısrar ayrıca yer alır. Üste hakaret, mukavemet, fesat ve isyan suçları aynı sayımdadır. Askerî Ceza Kanunu'nun 148. maddesinde yazılı suçlardan mahkûm olanlar bent altında ayrıca gösterilir.

(c) bendi, taksirli suçlar dışında kalan ve adli ya da askerî mahkemece verilen, otuz günü aşan süreli hürriyeti bağlayıcı mahkûmiyeti kapsar. (d) bendinde iki ayrı durum sayılır. Birincisinde, son olarak verilen ceza da katılır; kesinleşme gününden geriye bir yıllık sürede oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezalarının toplamı otuz günü bulur ya da geçer. İkincisinde, en son disiplin cezasından geriye bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz veya daha çok disiplin cezası alınmış olması aranır. İki durumun süre başlangıcı aynı değildir.

Sözleşmenin feshedildiği diğer hâller

12. madde, aldıkları sicile göre kademe ilerlemesi yapamayanları ayrıca sayar. Yabancı uyruklu kişilerle evlenenlerden, evlilikleri ilgili yönetmelikteki esaslar dahilinde Milli Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenler de bu bentler arasındadır. Çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybeden veya Türk vatandaşlığından çıkarılanlar aynı şekilde sayılır. (g) bendi, terör örgütleriyle eylem birliği içinde bulunanları ve bu örgütlere yardım edenleri kapsar. Kamu imkân ve kaynaklarını söz konusu örgütleri desteklemek üzere kullanan veya kullandıranlar ile bu örgütlerin propagandasını yapanlar da aynı benttedir. Bent listesinin sonunda sözleşmenin feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiğin kesileceği düzenlenir. Bu sonuç; sicile göre kademe ilerlemesi yapamayanları, (b), (c) ve (d) bentlerindeki mahkûmiyet ile disiplin hâllerini, evliliği uygun görülmeyenleri, vatandaşlığını kaybeden veya çıkarılanları ve (g) bendinde gösterilen kişileri kapsar.

Sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaş, hangi nedenle olursa olsun Türk Silahlı Kuvvetlerine yeniden alınmaz.

Sözleşmenin imzalanmasından sonraki ilk beş aylık intibak döneminde göreve intibak edemeyenlerin sözleşmesi feshedilir ve Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bu dönemde ayrılmak isteyenler de aynı işleme tabidir. Peşin ödenen aylık ile aylıkla birlikte ödenen diğer özlük haklarının, çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır. Geri alma bu dönemdeki intibak edememe veya ayrılma istemine ve çalışılmayan günlere ait bu ödemelere ilişkindir.

Barışta, görevde başarısız olan veya kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşın Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği, sözleşme süresine bakılmaksızın kesilir. Bu kişiler yedekte er kaynağına alınır. Başarısızlık, göreve intibak edememe ve kişiden istifade edilememe yönünden izlenecek işlemler, üçüncü fıkrada yönetmeliğe bırakılmıştır.

Vefat, mirasçılar ve özel durumlar

Vefat eden uzman erbaşın dul ve yetimine Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı tarafından aylık bağlanamazsa, bu Kanun esaslarına göre hesaplanan ikramiye kanuni mirasçılara aynen ödenir. Ödeme, aylık bağlanamaması koşuluna bağlıdır.

926 sayılı Kanun, esir düşen, harp gaibi olan veya enterne edilen uzman erbaşlar hakkında uygulanır. Aynı yollama, terörle mücadele görevi sırasında alıkonulan veya bu görevinden dolayı alıkonulan uzman erbaşları da kapsar. Kaybolan uzman erbaşlar da bu hükmün içindedir.

Sonraki emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı

Uzman erbaşlıktan ayrılanlardan kamu kurum ve kuruluşlarına memur veya sözleşmeli personel olarak atananlar ile iş kanunlarına tabi çalışanlar emekli olduğunda, 16. maddeye göre ödenen ikramiyede esas alınan hizmet süreleri iki hesapta dikkate alınmaz. Bunlardan biri, 5434 sayılı Kanun'un ek 20. maddesi uyarınca ödenecek emekli ikramiyesidir. Diğeri, iş kanunlarına göre ödenecek kıdem tazminatıdır. Ek 20. madde 8/7/1971 tarihinde eklenmiş, 21/4/2005 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır. Emekli ikramiyesine ilişkin kısım kaldırılan maddeye yollama yapar. Kıdem tazminatına ilişkin kısım 16. maddenin kendi cümlesindedir. Bu iki hüküm, emekli ikramiyesinde hangi sürenin nasıl düşüleceği konusunda tek bir sonuç vermez.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy