Uzman Erbaşlarda İstifade Edilememe Nedeniyle Fesih

Uzman Erbaş Statüsü ve Sözleşmenin Feshi Kavramı

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 3. maddesi gereğince uzman erbaş statüsü, uzman çavuş ve uzman onbaşı olmak üzere iki alt statüden teşekkül eder. Bu personelin idare ile akdettiği sözleşmeler, kanunda belirlenen özel durumların ortaya çıkması halinde yetkili makamlarca feshedilebilir. Kendisinden istifade edilememe gerekçesi de kanunun amir hükümlerinde düzenlenen sona erme nedenleri arasında yer almaktadır.

Kendisinden İstifade Edilememe Nedeniyle Feshin Kanuni Dayanağı ve Şartları

3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, görevde başarısız olan veya kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bu gerekçeyle ilişiği kesilen uzman erbaşlar yedekte er kaynağına alınır.

3269 sayılı UZMAN ERBAŞ KANUNU m. 12Kaynağı aç

Madde 12- (Değişik: 10/2/2004-5085/7 md.)
Sözleşmenin imzalanmasından
sonra ilk beş aylık intibak dönemi içerisinde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak
isteyenlerin sözleşmeleri feshedilerek, Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir.
Peşin olarak ödenen aylık ve aylık ile birlikte ödenen diğer tüm özlük haklarının
çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır.
Görevde
başarısız (…)[11] olan veya kendilerinden istifade edilemeyeceği
anlaşılan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silâhlı
Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlar, yedekte er kaynağına alınırlar.
(Değişik üçüncü
fıkra:12/6/2024-7517/31 md.) Görevde başarısız olma, intibak edememe ve kendilerinden
istifade edilememe hallerinde yapılacak işlemler, çıkarılacak yönetmelikte
düzenlenir.
Ayrıca;
a) Almış oldukları sicile
göre kademe ilerlemesi yapamayanların,
b) (Değişik birinci cümle: 22/1/2015 – 6586/78
md.) Verilen ceza, ertelense,
seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse
veya affa uğrasa dahi;
1) Devletin şahsiyetine karşı
işlenen suçlar ile basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, yalan yere tanıklık, yalan yere
yemin, cürüm tasniî, ırza geçmek, sarkıntılık, kız, kadın veya erkek kaçırmak, fuhşiyata
tahrik, gayri tabiî mukarenet, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti
kırıcı suçlar ile istimal ve istihlâk kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmî ihale
ve alım ve satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, firar, amir
veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat,
isyan suçlarından dolayı mahkûm olanların,
2) Askerî Ceza Kanununun 148
inci maddesinde yazılı suçlardan mahkûm olanların,
c) Taksirli suçlar hariç olmak
üzere diğer suçlardan adlî veya askerî mahkemeler tarafından otuz günden daha fazla
süreli hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile mahkûm olanların,
ç) (İptal
bent: Anayasa Mahkemesinin
14/3/2024 tarihli ve E: 2024/26, K: 2024/83 sayılı Kararı ile)
d) (Değişik: 31/1/2013-6413/45
md.) Son olarak verilen de dahil olmak üzere, kararın kesinleştiği tarihten
itibaren geriye doğru son bir yıl içinde toplamda otuz gün ve daha fazla oda hapsi
veya hizmet yerini terk etmeme cezasına mahkûm olanların veya en son aldığı disiplin
cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz
defa veya daha fazla disiplin cezası alanların,
e) Yabancı uyruklu kişilerle
evlenenlerden; bu evlilikleri, ilgili yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde
Milli Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenlerin,[12]
f) Çeşitli nedenlerle Türk
vatandaşlığını kaybedenlerin veya Türk vatandaşlığından çıkartılanların,
g) (Ek:12/6/2024-7517/31
md.) Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olan, bu örgütlere yardım
eden, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanan ya
da kullandıran, bu örgütlerin propagandasını yapanların,
Sözleşmeleri feshedilmek suretiyle
Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir.
Her ne sebeple olursa olsun,
sözleşmesi feshedilerek Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar,
tekrar Türk Silâhlı Kuvvetlerine alınmazlar.
İntibak
edememe halleri

İdarece tesis edilecek fesih işleminin hukuka uygun kabul edilebilmesi için mevzuatta aranan koşulların birlikte bulunması şarttır. Bu doğrultuda uzman erbaşın tabi tutulduğu eğitimin kadro görev yeriyle ilgili olması, söz konusu eğitim süresinin asgari üç ay bulunması ve personelden istifade edilemeyeceği kanaatinin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulması gerekir. Bu şartlardan birinin eksikliği feshin hukuki zeminini sakatlar.

İstifade Edilememe Ölçütlerinde Kanunilik İlkesi ve Yönetmelik Yetkisi

Anayasa Mahkemesi, 01.06.2022 tarihli kararında 3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 3. fıkrası ile 19. maddesinde geçen kendilerinden istifade edilememe ibarelerini incelemiştir. Yüksek Mahkeme, sözleşmenin feshine yol açan bu durumların temel esasları ve yasal çerçevesi kanunla belirlenmeksizin yönetmeliğe bırakılmasını Anayasa'nın kanunilik ve belirlilik ilkelerine aykırı bularak iptal etmiş, kanun koyucuya düzenleme yapabilmesi için kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren dokuz aylık yürürlük ertelemesi tanımıştır.

3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 3. fıkrasında 7517 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme uyarınca, uzman erbaşların görevde başarısız olma, intibak edememe ve kendilerinden istifade edilememe hallerinde yürütülecek idari ve hukuki işlemlerin çıkarılacak yönetmelikte düzenleneceği hükme bağlanmıştır.

3269 Sayılı Kanun'da Düzenlenen Diğer Sözleşme Feshi Sebepleri

Sözleşmenin akdedilmesini takip eden ilk beş aylık intibak süresi içinde göreve intibak edemeyenlerin veya bu süre zarfında kendi isteğiyle ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bu durumda peşin ödenmiş bulunan aylık ve diğer özlük haklarının fiilen çalışılmayan günlere tekabül eden kısmı personelden geri tahsil edilir.

3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 4. fıkrası gereğince, sicil durumuna göre kademe ilerlemesi yapamayanların sözleşmeleri idarece feshedilir. Aynı fıkranın (ç) bendi ise Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilmiştir.

Cezai mahkûmiyetler bakımından, verilen ceza ertelenmiş, adli para cezası gibi seçenek yaptırımlara çevrilmiş, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş veya affa uğramış olsa dahi kanunda açıkça sayılan yüz kızartıcı, şeref ve haysiyet kırıcı, devlete karşı işlenen suçlar ile askeri suçlardan hüküm giyenlerin sözleşmesi feshedilir. Ayrıca taksirli suçlar haricindeki diğer suçlardan adli veya askeri mahkemelerce otuz günden fazla süreli hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilen uzman erbaşların ilişiği kesilir.

Disiplin cezaları kapsamında, kesinleşme tarihinden geriye doğru son bir yıl içinde toplam otuz gün veya daha fazla oda hapsi ya da hizmet yerini terk etmeme cezası alanların veya son disiplin cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki amirden toplam sekiz defa veya daha fazla disiplin cezası alan personelin sözleşmesi feshedilir. Yabancı uyruklu kişilerle evlilikleri mevzuat uyarınca Milli Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenler, Türk vatandaşlığını kaybedenler, vatandaşlıktan çıkartılanlar ile terör örgütleriyle eylem birliği kuran, yardım eden veya propagandasını yapan uzman erbaşların da Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilir.

3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 5. fıkrasının amir hükmü gereğince, her ne sebeple olursa olsun idarece sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşların yeniden Türk Silahlı Kuvvetlerine nasbedilmeleri ve göreve alınmaları kanunen mümkün değildir.

Fesih İşlemine Karşı İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması

Kendisinden istifade edilememe gerekçesiyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaş, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca fesih işleminin tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Kanunda öngörülen 60 günlük süre hak düşürücü nitelikte olup bu sürenin kaçırılması halinde yargı yolu kapanır.

Fesih işlemi aleyhine açılan iptal davasında yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Mahkemenin iptal kararı vermesi halinde fesih işlemi geçmişe etkili olarak ortadan kalkar; personelin statüsü iade edilir ve mahrum kaldığı özlük hakları yasal faiziyle birlikte ödenir.

Uzman erbaş sözleşmesi istifade edilememe nedeniyle hangi şartlarda feshedilir?

3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 2. fıkrası uyarınca görevde başarısız olan veya kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların sözleşmesi barışta süreye bakılmaksızın feshedilir. Fesih işleminin tesisi için personelin tabi tutulduğu eğitimin kadro görev yeriyle ilgili olması, eğitim süresinin en az üç ay bulunması ve istifade edilemeyeceğinin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulması şartları aranır.

Fesih işlemine karşı hangi mahkemede ve ne kadar sürede dava açılmalıdır?

Fesih işleminin ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 günlük hak düşürücü süre içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.

İptal davası kazanıldığında personelin özlük hakları ödenir mi?

İdare mahkemesinin iptal kararı fesih işlemini geçmişe etkili olarak ortadan kaldırdığından, ilgilinin statüsü iade edilir ve mahrum kaldığı tüm maaş ile özlük hakları yasal faiziyle birlikte ödenir.

Sözleşmesi feshedilen uzman erbaş yeniden Türk Silahlı Kuvvetlerine dönebilir mi?

3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca, her ne sebeple olursa olsun sözleşmesi feshedilerek ilişiği kesilen uzman erbaşların tekrar Türk Silahlı Kuvvetlerine alınması mümkün değildir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İdare hukuku Kolluk ve ifade