Kendisinden İstifade Edilememe Nedir ve Hangi Sonuçları Doğurur
Uzman Erbaş Yönetmeliği m. 13, sözleşmeli personelin belirli koşulları karşılayamaması veya yönetmelikte sayılan hallere düşmesi durumunda sözleşmenin feshedileceğini düzenlemektedir. Sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar, herhangi bir sebeple yeniden TSK bünyesine alınmaz. Fesih işlemi ilgili kuvvet komutanlığına, Jandarma Genel Komutanlığına ve ilgili amirine bildirilir; Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından da ilgili birlik komutanlığına ayrıca bildirim yapılır. Personele tebliğin ardından devir-teslim ve diğer işlemlerin tamamlanmasıyla ilişik kesme sonuçlanır.
9439 sayılı UZMAN ERBAŞ YÖNETMELİĞİ m. 13Kaynağı aç
İntibak Döneminde Sözleşme Feshi
Sözleşmenin imzalanmasından sonraki ilk beş aylık intibak dönemi hem idare hem de personel açısından belirleyici bir aşamadır. Bu süre içinde göreve intibak edemeyen uzman erbaşların sözleşmesi feshedilerek TSK ile ilişikleri kesilir. Personelin bu dönemde ayrılmak istemesi halinde de fesih yolu açıktır. Her iki durumda peşin olarak ödenen aylık ve aylıkla birlikte ödenen diğer özlük haklarının çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır.
Performans ve Görev Yeterliliği Gerekçesiyle Fesih
Yönetmelik m. 13, atış, spor, eğitim, operasyon ve istihdam edildikleri kadro görev yerlerinde ve davranışlarında askerlik mesleği değerlerini sergilemede ikazlara rağmen istenen düzeye ulaşamayanları kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılan kişiler arasında saymaktadır. Bu değerlendirme yalnızca belirli bir teknik alandaki yetersizliğe değil; performansın izlenmesine, ikaz verilmesine ve ikazlara karşın ilerleme kaydedilememesine bağlıdır; davranışlardaki yetersizlik de bu kapsamın içindedir.
Atandıkları kadro görev yerleriyle ilgili olarak üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitime gönderilenlerden kurs ya da eğitimde başarısız olanların barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın TSK ile ilişiği kesilir. Sicile göre kademe ilerlemesi yapamayan uzman erbaşlar da Yönetmelik m. 13/a uyarınca aynı sonuçla karşılaşır.
Kendisinden istifade edilemeyen uzman erbaşlar yedekte er kaynağına alınır.
Devamsızlık ve Borçlanma Gerekçesiyle Fesih
Mazeretsiz olarak bir sözleşme yılı içerisinde yedi gün ve daha uzun süre göreve gelmeyenler kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılan kapsamında değerlendirilir. Yönetmelik m. 13 bu koşulda 'mazeretsiz' nitelemesini esas almaktadır; devamsızlığın bu hükme dayanak oluşturabilmesi için mazeretsiz nitelik taşıması zorunludur.
Yönetmelik ayrıca aşırı derecede borçlananları da bu kapsamda düzenlemektedir. Hükmün uygulanabilmesi için borçlanma durumunun rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Aşırı borçlanmanın hangi ölçüte göre belirleneceğine dair sayısal veya idari bir kriter yönetmelik metninde yer almamaktadır.
Mahkûmiyet Kararlarının Sözleşmeye Etkisi
Yönetmelik m. 13/b kapsamında, Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, yalan yere tanıklık, yalan yere yemin, cürüm tasnii, ırza geçmek, sarkıntılık, kız, kadın veya erkek kaçırmak, fuhşiyata tahrik, gayri tabiî mukarenet, dolanlı iflâs gibi yüz kızartıcı ya da şeref ve haysiyeti kırıcı suçlardan mahkûm olanların sözleşmesi feshedilir. İstimal ve istihlâk kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma ile firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat ve isyan suçları da bu hükmün kapsamındadır. Yönetmelik m. 13/b'de sayılan bu suçlar bakımından verilen cezanın ertelenmesi, seçenek yaptırıma çevrilmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ya da affedilmesi fesih hükmünün uygulanmasını engellemez.
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 148. maddesinde yazılı suçlardan mahkûm olanlar da Yönetmelik m. 13/b-2 kapsamında fesih hükmüne tabidir.
Yönetmelik m. 13/ç kapsamında, taksirli suçlar hariç olmak üzere diğer suçlardan mahkemeler tarafından otuz günden fazla süreli hürriyeti bağlayıcı bir cezaya mahkûm olanların sözleşmesi de feshedilir. Bu hükmün bir ibaresinde RG-15/4/2023-32164 tarihli değişiklikle mülga edilen bir ifade bulunmaktadır; mülga ibarenin madde kapsamına tam etkisi net olarak belirlenememektedir.
Taksirli suçlar bakımından ise altı ay veya daha fazla süreyle hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm olunması ayrı bir fesih gerekçesi oluşturmaktadır.
Disiplin Cezalarının Sözleşmeye Yansıması
Yönetmelik m. 13/e iki ayrı eşik belirlemektedir. Birinci eşikte; son olarak verilen karar da dahil olmak üzere kararın kesinleştiği tarihten itibaren geriye doğru son bir yıl içinde toplamda otuz gün ve daha fazla oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezasına mahkûm olmak fesih gerekçesi sayılır. İkinci eşikte ise en son alınan disiplin cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki farklı disiplin amirinden toplam sekiz veya daha fazla disiplin cezası alınması fesih gerekçesi oluşturur. İki eşiğin başlangıç tarihleri yönetmelikte birbirinden farklı biçimde belirlenmiştir: birincisinde kararın kesinleşme tarihi, ikincisinde en son alınan disiplin cezasının tarihi esas alınmaktadır.
İkinci eşik bakımından Yönetmelik m. 13/e, sekiz veya daha fazla disiplin cezasının en az iki farklı disiplin amirinden alınmış olmasını açıkça şart koşmaktadır. Cezaların tamamının tek bir amirden alınması bu koşulu karşılamamaktadır.
Yüksek Disiplin Kurulu Kararıyla Fesih
Haklarında yüksek disiplin kurulları tarafından Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası verilenlerin sözleşmesi de feshedilir. Bu düzenleme Yönetmelik m. 13/ğ kapsamında yer almaktadır.
Yabancı Uyruklu Kişiyle Evlilik ve Vatandaşlık Kaybı
Yabancı uyruklu kişilerle evlenen uzman erbaşlardan bu evlilikleri, ilgili yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde Genelkurmay Başkanlığı tarafından uygun görülmeyenlerin sözleşmesi Yönetmelik m. 13/f uyarınca feshedilir. Çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybeden veya Türk vatandaşlığından çıkartılan uzman erbaşlar da m. 13/g kapsamında fesih hükmüne tabidir.
Sağlık Nedeniyle İstifade Edilememe ve Koruyucu Hükümler
Sağlık nedeniyle kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşlar hakkında 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 10. maddesinde belirtilen usul uygulanır. Kanun m. 10 uyarınca, 3269 sayılı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındakiler hariç olmak üzere, sıhhi arızası devam eden ve kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşlar hakkında 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır. Bu istisnada öngörülen (b) bendi kapsamındakilerin bu güvenceden neden yararlanamadığına ilişkin hükmün ayrıntısı mevcut bilgilerle belirlenememektedir.
3269 sayılı UZMAN ERBAŞ KANUNU m. 10Kaynağı aç
3269 sayılı Kanun m. 10, barışta ve savaşta görev esnasında veya görev dışında görevlerinden dolayı bir saldırıya ya da kazaya uğrayan ile meslek hastalığına yakalanan uzman erbaşları güvence altına almaktadır: bu kişilerin iyileşinceye kadar ilişiği kesilmez ve izinli sayılırlar.
Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği ile ruh ve sinir hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananlar ise sağlık kurulu raporlarında gösterilecek lüzum üzerine, toplam ve fiilen üç yılı geçmemek kaydıyla tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabilir; bu kişilerin de ilişiği kesilmez.
Uzman erbaşların hava değişimi ve istirahat süresinin toplamı, tedavi süresi hariç olmak üzere, istirahat ve hava değişiminin başladığı tarihten geriye doğru son bir yıl içinde üç ayı geçemez. Sürenin hesaplanmasına en son alınan hava değişimi ve istirahat süresi de dahil edilir. Bu sınırı aşanların TSK ile ilişiği kesilir. Barışta veya savaşta görev esnasında ya da görev dışında görevlerinden dolayı saldırıya veya kazaya uğrayan ile meslek hastalığına yakalanan uzman erbaşlar bu üç aylık sınırın dışında tutulmaktadır.
Sözleşmesi sağlık nedeniyle sona erenlerden, sona ermesine neden olan sıhhi arızasının tedavisine devam edilenlere sağlık yardımı yapılır; bu ödemeden herhangi bir kesinti yapılamaz ve ödemeye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. Sözleşme sona erme tarihinden itibaren on iki ay içinde sözleşmenin sona ermesine neden olan sıhhi arızadan dolayı 5434 sayılı Kanun'a göre malullük aylığına hak kazananlara, hak kazandıkları tarihten itibaren söz konusu yardım kesilir.
Sonradan Anlaşılan Şart Eksikliği ve Yedek Statüsü
Uzman erbaş olarak göreve başlamış olmakla birlikte daha sonra yönetmelikte belirtilen şartlara sahip olmadığı anlaşılanlar hakkında da fesih işlemi uygulanır. Kendisinden istifade edilemeyen uzman erbaşlar yedekte er kaynağına alınır.
Sık Sorulan Sorular
İntibak döneminde ayrılmak isteyen uzman erbaşa ne olur?
Sözleşmenin imzalanmasından sonraki beş aylık intibak döneminde ayrılmak isteyen uzman erbaşın sözleşmesi feshedilir ve TSK ile ilişiği kesilir. Peşin ödenen aylık ile diğer özlük haklarının çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır.
Mazeretsiz devamsızlık kaç gün olursa fesih gerekçesi oluşturur?
Bir sözleşme yılı içinde mazeretsiz olarak yedi gün ve daha uzun süre göreve gelmemek fesih gerekçesi sayılır. Yönetmelik m. 13 bu koşulda 'mazeretsiz' nitelemesini esas almaktadır.
HAGB kararı yüz kızartıcı suç nedeniyle açılan fesih işlemini önler mi?
Hayır. Yönetmelik m. 13/b, bu bentte sayılan suçların tamamı bakımından hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının fesih hükmünün uygulanmasını engellemeyeceğini açıkça düzenlemektedir.
Aynı disiplin amirinden alınan sekiz disiplin cezası feshe yol açar mı?
Yönetmelik m. 13/e'nin sekiz ceza eşiği, cezaların en az iki farklı disiplin amirinden alınmış olmasını şart koşmaktadır. Cezaların tamamının tek bir amirden alınması bu koşulu karşılamamaktadır.
Görevde yaralanma ya da meslek hastalığı halinde ilişik kesilir mi?
Barışta veya savaşta görev esnasında ya da görev dışında görevlerinden dolayı bir saldırıya veya kazaya uğrayan ile meslek hastalığına yakalanan uzman erbaşların iyileşinceye kadar ilişiği kesilmez; bu kişiler izinli sayılır.
Sözleşmesi feshedilen uzman erbaş yeniden TSK'ya başvurabilir mi?
Hayır. Herhangi bir sebeple sözleşmesi feshedilerek TSK ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar hiçbir şekilde yeniden Türk Silahlı Kuvvetlerine alınmaz.
Hava değişimi veya istirahat ne kadar süre kullanılabilir?
Tedavi süresi hariç olmak üzere hava değişimi ve istirahat sürelerinin toplamı, istirahat ve hava değişiminin başladığı tarihten geriye doğru son bir yıl içinde üç ayı geçemez. En son alınan hava değişimi ve istirahat süresi de bu hesaba dahil edilir. Üç ayı aşanların TSK ile ilişiği kesilir. Barışta veya savaşta görev esnasında ya da görev dışında görevlerinden dolayı saldırıya, kazaya veya meslek hastalığına maruz kalanlar bu sınırın dışında tutulmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy