Uzman Çavuşlarda Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşme Feshi

Uzman Erbaşlarda Sözleşme Feshinin Hukuki Niteliği ve Yetki

Uzman çavuşların görevde başarısızlık ve kendisinden istifade edilememe gerekçeleriyle sözleşmelerinin feshedilmesi, personelin askeri yeterliliğini kaybettiği gerekçesiyle uygulanan tek taraflı bir idari işlemdir. 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında görevde başarısız olan veya kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılan personelin barışta sözleşme süresine bakılmaksızın ilişiği kesilerek yedekte er kaynağına alınması öngörülmüştür. Bu hallerde yapılacak işlemlerin çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmesi kurala bağlanmıştır. Bu kapsamda feshin somut delillere dayandırılması ve işlemin ilgili kuvvet komutanlığınca tesis edilmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Anayasa'nın 129. maddesinde memurlar ve diğer kamu görevlilerine savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemeyeceği, Silahlı Kuvvetler mensupları hakkındaki hükümlerin ise saklı olduğu kurala bağlanmıştır. Görevde başarısızlık gerekçesiyle sözleşme feshi doğrudan bir disiplin cezası niteliği taşımamakla birlikte personelin statüsünü sona erdirdiğinden, savunma hakkının tanınması gerektiği ve savunma alınmamasının işlemi şekil yönünden sakatlayacağı değerlendirilmektedir.

İntibak Döneminde ve Görev Sürecinde Fesih Sebepleri

Uzman erbaşlıkta sözleşmenin imzalanmasından sonraki ilk beş aylık süre intibak dönemi olarak uygulanır. 3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu intibak dönemi içerisinde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bu kapsamda ayrılan ya da intibak edemeyenlerden peşin olarak ödenen aylık ve aylıkla birlikte ödenen diğer tüm özlük haklarının çalışılmayan günlere ait kısmı geri tahsil edilir. İntibak döneminde sınavlarda başarı gösterilememesi, en az iki disiplin amirinden üç veya daha fazla disiplin cezası alınması ya da görev ve sorumluluklara riayet edilmediğinin belgelenmesi de intibak edememe gerekçeleri arasında kabul edilmektedir.

3269 sayılı Kanun'un 12. maddesi uyarınca almış oldukları sicile göre kademe ilerlemesi yapamayan uzman erbaşların sözleşmeleri feshedilir. İntibak sürecinin ardından atış, spor ve zorunlu eğitim standartlarına ulaşılamaması, harekât veya hudut görevlerinde yetersizlik veya isteksizlik gösterilmesi ile kadroya ilişkin üç ay veya daha uzun süreli kurslarda başarısız olunması da görevde başarısızlık kapsamındaki fesih halleri arasında değerlendirilir. Kendisinden istifade edilememe kapsamında ise bir sözleşme yılında mazeretsiz toplam yedi gün göreve gelinmemesi fesih sebebi sayılabilmektedir.

Disiplinsizlik ve Mahkûmiyet Hallerine Bağlı Fesih Nedenleri

3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin dördüncü fıkrasında uzman erbaşların sözleşmelerinin feshini gerektiren adli mahkûmiyetler, disiplin cezaları ve güvenlik koşulları ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Verilen ceza ertelense, seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse veya affa uğrasa dahi; Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi yüz kızartıcı ya da şeref ve haysiyeti kırıcı suçlardan, belirli askeri suçlardan ve Askeri Ceza Kanunu'nun 148. maddesinde yazılı fiillerden mahkûm olunması fesih sonucunu doğurur. Taksirli suçlar hariç olmak üzere diğer suçlardan otuz günden fazla süreli hürriyeti bağlayıcı ceza alınması da sözleşmenin sonlandırılmasını gerektirir.

Kararın kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıl içinde toplam otuz gün ve daha fazla oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezasına mahkûm olan ya da son disiplin cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki amirden toplam sekiz defa veya daha fazla disiplin cezası alan personelin sözleşmesi feshedilir. Bunun yanında yetkili makamlarca uygun görülmeyen yabancı uyruklu kişilerle evlenen, Türk vatandaşlığını kaybeden veya terör örgütleriyle eylem birliği içinde olan, bu örgütlere yardım eden veya propagandasını yapan uzman erbaşların da Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilir.

İdarenin Takdir Yetkisi ve Somut Delil Ölçütü

Görevde başarısızlık gerekçesiyle tesis edilen işlemlerde, yetersizliğin somut ve teknik verilere dayandırılması aranır. İdari yargı denetiminde görevde başarısızlık halinin tek bir zayıf sicil veya tekil bir disiplin cezasıyla oluşmayacağı, aksaklığın süreklilik arz etmesi ve görevin yerine getirilmesini engelleyecek boyutta somutlaşması gerektiği yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır. Bu kapsamda feshin genel geçer ifadeler yerine başarısızlığın hangi somut görev sırasında gerçekleştiği, birliğin işleyişini nasıl etkilediği ve personelin kast veya kusur durumu açıklanarak ortaya konulması, şüpheye veya kişisel tutumlara dayalı tutanaklara itibar edilmemesi esastır.

Kendisinden istifade edilememe gerekçesiyle işlem yapılırken personelin geçmişteki hizmetleri, aldığı taltif ve ödüller idarece değerlendirmeye alınabilir. Uzun süre sorunsuz hizmet verdikten sonra kısa bir zaman aralığında personelin istifade edilemez görülmesi takdir yetkisinin kullanımı açısından tartışma konusu olabilmektedir. Bu doğrultuda istifade edilememeye yol açtığı öne sürülen olayların tarih, yer ve mahiyet bakımından somutlaştırılması önem taşımaktadır.

İptal Davası Açma Süresi, Yetkili Mahkeme ve Kararın Sonuçları

Sözleşme feshine karşı açılacak iptal davalarında görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yer veya personelin son görev yaptığı yer idare mahkemesi olarak belirtilmektedir. Fesih işlemine karşı dava açma süresi kural olarak 60 gün olup bu süre hak düşürücü niteliktedir. Sürenin tebliğ günü başladığı kabul edildiğinde, sürenin geçirilmesi halinde dava usulden reddedilir.

Dava açmak için uzman çavuşun görev yaptığı birlikle ilişiğinin fiilen kesilmesi zorunlu değildir. İdari işlemin personele tebliğ edilmesiyle birlikte dava açma süresi başlar ve bu aşamadan itibaren yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir.

Açılan iptal davasının kabul edilmesi halinde fesih işlemi iptal edilerek personel görevine iade edilir. Bu durumda personel açıkta kaldığı süreye ilişkin maaş ve tazminat gibi özlük haklarını toplu olarak alır ve fesih işlemi sicilinden silinir. Öte yandan 3269 sayılı Kanun'un 12. maddesinin son fıkrası uyarınca, her ne sebeple olursa olsun sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar tekrar Türk Silahlı Kuvvetlerine alınmazlar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy